Giá nhiên liệu tăng mạnh hơn dầu thô: Điều gì đang xảy ra?

(Ảnh minh họa)

Giá xăng và dầu diesel đã tách khỏi diễn biến của dầu thô trong tháng 7, khiến người tiêu dùng không được hưởng nhiều lợi ích từ việc giá dầu giảm. Theo các chuyên gia kinh tế, giá nhiên liệu có thể vẫn cao ngay cả khi dầu bắt đầu lưu thông trở lại qua eo biển Hormuz.

Nguyên nhân liên quan đến khái niệm “crack spread” - chênh lệch giữa giá dầu thô và giá các sản phẩm được chế biến từ dầu như xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay - cùng với hàng loạt gián đoạn nguồn cung đang gây áp lực đặc biệt lớn lên thị trường sản phẩm dầu.

BofA Global Research gọi đây là “một cơn bão hoàn hảo trong mùa hè”.

Các chiến lược gia cho biết 3 trong 4 trung tâm lọc dầu lớn của thế giới hiện đang gặp vấn đề vì nhiều nguyên nhân khác nhau.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz và các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu Trung Đông trong xung đột Iran đã làm gián đoạn hơn 20% hoạt động vận chuyển sản phẩm dầu bằng đường biển toàn cầu trong năm nay. Khác với dầu thô, lượng nguồn cung bị mất này không thể được bù đắp bằng đường ống.

Trong khi đó, các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đã khiến hơn 40% công suất lọc dầu của Nga phải ngừng hoạt động, tương đương khoảng 3% công suất lọc dầu toàn cầu. Nga đang xuất khẩu nhiều dầu thô hơn, nhưng đã cấm xuất khẩu xăng và dầu diesel, thậm chí phải nhập khẩu các sản phẩm này.

Trung Quốc cũng góp phần làm thị trường sản phẩm dầu tinh chế căng thẳng hơn. Bắc Kinh đã giảm nhập khẩu dầu thô để hạn chế ảnh hưởng của nguồn cung bị mất, nhưng đồng thời cắt giảm xuất khẩu nhiên liệu vì lo ngại nguồn cung trong nước.

Điều này khiến Mỹ trở thành trung tâm lọc dầu lớn duy nhất còn hoạt động tương đối bình thường. Tuy nhiên, xuất khẩu kỷ lục đang khiến lượng tồn kho vốn đã thấp của Mỹ tiếp tục giảm.

Những gián đoạn nguồn cung này đã đẩy crack spread lên mức kỷ lục. Chẳng hạn, giá xăng đã tăng 98% trong năm nay, trong khi dầu thô WTI tăng 44%.

BofA cho biết thị trường các sản phẩm chưng cất trung gian đang thắt chặt nhanh chóng: crack spread của dầu diesel và gasoil tăng hơn 85% kể từ tháng 6, trong khi crack spread nhiên liệu máy bay tăng gần 140%. “Với mùa thu hoạch đã bắt đầu, nhu cầu dầu dầu diesel sẽ tăng tốc đúng lúc tồn kho tại Mỹ, châu Âu và châu Á đang ở gần mức thấp nhất nhiều năm”, các chiến lược gia nhận định.

Kết quả là thị trường sắp bước vào giai đoạn nhu cầu theo mùa mạnh nhất, nhưng gần như không còn dư địa để xảy ra thêm bất kỳ gián đoạn nào, đặc biệt khi nguồn cung xăng toàn cầu cũng đang cực kỳ căng thẳng.

Capital Economics dự báo việc tàu thuyền qua eo biển Hormuz tăng trở lại sẽ giúp giá dầu thô giảm trong phần còn lại của năm. Tuy nhiên, nếu Ukraine tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga, giá các sản phẩm dầu có thể vẫn ở mức cao đến tận năm 2027.

Nếu chỉ xét giá dầu thô, lạm phát nhiên liệu sẽ đóng góp khoảng 0,6 điểm phần trăm vào lạm phát tổng thể tại các nền kinh tế phát triển trong tháng 7.

Nhưng do crack spread tăng mạnh, Capital Economics cho rằng mức đóng góp thực tế của lạm phát nhiên liệu có thể gần 1 điểm phần trăm.

Vì sao thị trường khó chống đỡ trước cú sốc năng lượng do xung đột Mỹ - Iran?

Châu Á đối mặt nguy cơ cú sốc năng lượng thứ hai từ xung đột Iran

Châu Á trong thế phòng thủ trước cú sốc năng lượng toàn cầu

Ấn Độ đẩy mạnh hoạt động thăm dò dầu khí sau cú sốc năng lượng