Đẩy mạnh cải cách thể chế, mở đường cho doanh nghiệp phát triển

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 30/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công. Nhiều đại biểu tập trung phân tích những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp, đề xuất giải pháp tháo gỡ các rào cản về thể chế, vốn và chi phí đầu vào.

Cải cách thể chế, giảm chi phí sản xuất, kinh doanh

Đánh giá kết quả kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm 2026, với GDP tăng 9,01%, mức cao nhất trong 15 năm qua và kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt 1.000 tỷ USD, đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) cho rằng, khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường còn cao, hoạt động xuất nhập khẩu phụ thuộc đáng kể vào khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), trong khi hạ tầng và môi trường tại các trung tâm kinh tế lớn chịu nhiều sức ép.

Đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) phát biểu.

Đại biểu đề nghị đổi mới phương thức quản lý theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước. Quốc hội, Chính phủ cần rà soát hệ thống pháp luật, nhất là các văn bản hướng dẫn thi hành, để loại bỏ quy định chồng chéo, mâu thuẫn và điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Cải cách thủ tục hành chính cần đi vào thực chất, bảo đảm minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí tuân thủ. Đồng thời, cần tạo điều kiện bình đẳng để doanh nghiệp tiếp cận đất đai, khoa học công nghệ, nhân lực chất lượng cao và thị trường.

Một áp lực khác được đại biểu Hà Đức Minh đề cập là chi phí logistics. Hiện chi phí này chiếm khoảng 16-18% GDP, cao hơn mức bình quân 10-12% của thế giới. Để cải thiện năng lực cạnh tranh, đại biểu kiến nghị đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics, tăng cường kết nối và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng.

Đại biểu cũng đề xuất củng cố khả năng tự chủ chiến lược đối với các mặt hàng thiết yếu như năng lượng, xăng dầu, lương thực và dữ liệu; triển khai hiệu quả Nghị quyết số 43/2026/QH16 của Quốc hội về chính sách giảm thuế hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong các kỳ tính thuế năm 2026 và 2027.

Cùng quan tâm đến chi phí đầu vào, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) nhấn mạnh, ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát phải tiếp tục là nền tảng của tăng trưởng. Theo báo cáo thẩm tra, CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%; trong đó, nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; giao thông tăng 6,06%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%.

Theo đại biểu, giá điện, thực phẩm, nhà ở và đi lại tăng làm thu hẹp thu nhập thực tế của người lao động. Với doanh nghiệp, giá nhiên liệu, vận tải và nguyên vật liệu tăng khiến chi phí sản xuất gia tăng, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc giữa điều chỉnh giá bán hoặc chấp nhận giảm lợi nhuận để giữ khách hàng.

Đại biểu đề nghị Chính phủ điều hành đồng bộ chính sách tiền tệ, tài khóa và giá cả; theo dõi sát diễn biến các mặt hàng thiết yếu, công khai lộ trình điều chỉnh giá đối với những mặt hàng do Nhà nước quản lý, đồng thời có chính sách hỗ trợ phù hợp cho các nhóm dễ bị tổn thương.

Đa dạng hóa nguồn vốn, tháo gỡ vướng mắc pháp lý

Khả năng tiếp cận vốn, đặc biệt là nguồn vốn trung và dài hạn, được xác định là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp mở rộng đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho rằng, nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, trong khi các kênh huy động vốn dài hạn chưa phát triển tương xứng.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai).

Đại biểu dẫn số liệu dư nợ tín dụng tương đương khoảng 155% GDP; gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ tín dụng là các khoản vay trung và dài hạn. Trong khi đó, tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng, người dân nắm giữ khoảng 500 tấn vàng, tương đương 12% GDP, nhưng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới đạt khoảng 11% GDP, thấp hơn mục tiêu 20% đặt ra cho năm 2025.

Theo đại biểu, nguồn lực trong nước còn lớn nhưng chưa được kết nối hiệu quả với nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp công nghệ Việt Nam phải thành lập công ty mẹ ở nước ngoài để huy động vốn, khiến giá trị gia tăng và quyền quyết định có thể được ghi nhận bên ngoài Việt Nam.

Để khơi thông nguồn lực, đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất ba nhóm giải pháp. Trước hết, mở rộng cho vay dựa trên dữ liệu dòng tiền, cho phép ngân hàng sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, thuế, xuất nhập khẩu để đánh giá năng lực tài chính và khả năng trả nợ, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp. Giải pháp này cần được cụ thể hóa theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Thứ hai, xây dựng cơ chế để các công ty holding tại Trung tâm Tài chính quốc tế đầu tư thuận lợi vào trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về Việt Nam với chi phí thuế hợp lý và vận hành hiệu quả Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia.

Thứ ba, kết nối nguồn tiết kiệm trong dân cư với nhu cầu vốn dài hạn thông qua phát triển quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng; đồng thời bổ sung chỉ tiêu theo dõi quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp so với GDP.

Ở góc độ tín dụng, đại biểu Trần Quốc Tuấn cho biết lãi suất bình quân các khoản vay mới khoảng 9,12%/năm, tăng 1,03 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Tăng trưởng tín dụng 9 tháng đạt 11,7%, cao hơn mức tăng 10,7% của huy động vốn.

Đại biểu đề nghị đánh giá thực chất chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn, làm rõ dòng tín dụng tăng thêm được đưa vào lĩnh vực nào, có tạo ra năng lực sản xuất, sản phẩm và dòng tiền để trả nợ hay không. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần mở rộng cơ chế bảo lãnh tín dụng, xem xét cả dòng tiền, hợp đồng và đơn hàng trong quá trình thẩm định cho vay. Việc hoàn thuế giá trị gia tăng cũng cần được thực hiện đúng hạn, tránh gây áp lực lên dòng tiền doanh nghiệp.

Bên cạnh khó khăn về vốn, vướng mắc trong thực thi pháp luật đang khiến nhiều nguồn lực đầu tư bị đình trệ. Đại biểu Trần Quốc Tuấn phản ánh một số dự án năng lượng tái tạo còn lúng túng khi áp dụng Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội về tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thi hành Luật Đất đai. Những dự án đi qua nhiều địa bàn, có khu vực thuộc địa bàn kinh tế - xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, hoặc có diện tích sử dụng khu vực biển vẫn gặp vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Việc thiếu hướng dẫn thống nhất giữa các bộ, ngành ảnh hưởng đến tiến độ chấp thuận chủ trương đầu tư và triển khai dự án, làm chậm dòng vốn tư nhân. Đại biểu cho rằng cải cách pháp luật cần được đánh giá bằng kết quả thực tế, nhất là thời gian và chi phí tuân thủ mà người dân, doanh nghiệp tiết kiệm được.

Phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp gắn với lợi thế vùng

Đề cập thực trạng doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), đại biểu Tạ Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho biết, đây là vùng sản xuất lúa gạo, thủy sản chủ lực nhưng có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước.

Đại biểu Tạ Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp).

Năm 2025, toàn vùng có khoảng 65.000 doanh nghiệp đang hoạt động, tương đương 4,1 doanh nghiệp/1.000 dân, bằng 41% mức bình quân cả nước. Tỷ trọng doanh nghiệp của vùng trong tổng số doanh nghiệp cả nước giảm từ 22% năm 2000 xuống còn 7% năm 2024. Đáng chú ý, năm 2025 có 20.457 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 64,63% so với năm trước.

Theo đại biểu, mật độ doanh nghiệp thấp khiến việc kết nối các hộ sản xuất phân tán thành chuỗi giá trị có sức cạnh tranh gặp nhiều hạn chế. Năng suất lao động ngành công nghiệp chỉ bằng một nửa, ngành dịch vụ bằng hai phần ba mức bình quân cả nước; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 16,5%.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị xây dựng khung giải pháp phát triển doanh nghiệp phù hợp với đặc thù ĐBSCL, chuyển mạnh từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”. Doanh nghiệp cần trở thành chủ thể tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và hình thành chuỗi giá trị, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của vùng và nâng cao giá trị sản phẩm.

Sửa Luật Đất đai: Đại biểu đề nghị minh bạch định giá, hài hòa lợi ích các bên

ĐBQH Nguyễn Văn Thân: Cần cơ chế cụ thể để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn

Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa: Tránh tạo rào cản tăng trưởng

Đề xuất siết quản lý tiền đặt cọc, bảo vệ người mua nhà hình thành trong tương lai