Cơ sở tiêu thụ nhiều năng lượng sẽ phải lập kế hoạch tiết kiệm

Hoàn thiện khung pháp lý sau khi Luật sửa đổi có hiệu lực

Bộ Công Thương vừa ban hành Công văn số 3966/BCT-ĐKC lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp đối với dự thảo Thông tư quy định về việc lập kế hoạch, báo cáo thực hiện kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; xây dựng mô hình quản lý năng lượng và thực hiện kiểm toán năng lượng.

Đây là một trong những văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 77/2025/QH15, đồng thời cụ thể hóa các quy định tại Nghị định số 30/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong nhiều ngành công nghiệp của Việt Nam vẫn còn khá cao. (Ảnh minh họa)

Theo dự thảo, Thông tư gồm 4 chương, 19 điều, quy định chi tiết việc xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, chế độ báo cáo, mô hình quản lý năng lượng và hoạt động kiểm toán năng lượng tại các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm cũng như các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ quá trình lập kế hoạch và báo cáo sẽ được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử. Đây được xem là bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công, phân tán sang quản lý số hóa, giúp nâng cao tính minh bạch, khả năng giám sát và khai thác dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách.

Theo dự thảo, đối tượng áp dụng bao gồm các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm trong lĩnh vực công nghiệp, giao thông vận tải, nông nghiệp có mức tiêu thụ từ 1.000 TOE (tấn dầu quy đổi) mỗi năm trở lên; các công trình xây dựng có mức tiêu thụ từ 500 TOE trở lên.

Bên cạnh đó, các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước có mức tiêu thụ điện từ 100.000 kWh/năm cũng phải thực hiện lập kế hoạch và báo cáo định kỳ về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Nếu như trước đây nhiều đơn vị vẫn xem việc báo cáo năng lượng là một thủ tục hành chính mang tính hình thức thì dự thảo lần này hướng đến việc gắn trách nhiệm quản lý năng lượng với hoạt động sản xuất, kinh doanh và vận hành thường xuyên.

Điều này phù hợp với thực tế khi các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm hiện đang tiêu thụ phần lớn tổng năng lượng của nền kinh tế. Chỉ cần cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng ở nhóm đối tượng này cũng có thể mang lại hiệu quả tiết kiệm rất lớn cho toàn xã hội.

Theo các chuyên gia năng lượng, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong nhiều ngành công nghiệp của Việt Nam vẫn còn khá cao. Nhiều doanh nghiệp có thể giảm từ 10-30% mức tiêu thụ năng lượng thông qua đổi mới công nghệ, tối ưu vận hành và áp dụng các giải pháp quản trị năng lượng mà không cần đầu tư quá lớn.

Từ kiểm toán năng lượng đến mô hình quản trị hiện đại

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là hướng dẫn xây dựng mô hình quản lý năng lượng và thực hiện kiểm toán năng lượng.

Kiểm toán năng lượng không đơn thuần là việc rà soát lượng điện, nhiên liệu đã tiêu thụ, mà còn giúp doanh nghiệp xác định những khâu lãng phí, đánh giá hiệu quả sử dụng thiết bị và đề xuất giải pháp tiết kiệm phù hợp.

Trong nhiều trường hợp, kết quả kiểm toán năng lượng trở thành cơ sở để doanh nghiệp xây dựng chiến lược giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm phát thải khí nhà kính.

Đặc biệt, khi các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ hay Nhật Bản ngày càng quan tâm tới dấu chân carbon của sản phẩm, việc quản lý năng lượng hiệu quả không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn trở thành điều kiện để hàng hóa Việt Nam duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Mô hình quản lý năng lượng mà dự thảo hướng tới cũng phù hợp với xu thế quản trị hiện đại trên thế giới, trong đó dữ liệu tiêu thụ năng lượng được theo dõi thường xuyên, có mục tiêu tiết kiệm cụ thể và được tích hợp vào chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

Một điểm tích cực được cơ quan soạn thảo nhấn mạnh là việc triển khai Thông tư về cơ bản không làm phát sinh nhu cầu mới về nguồn nhân lực và tài chính.

Theo Bộ Công Thương, dự thảo được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời chuẩn hóa và số hóa quy trình thực hiện nhằm giảm bớt các thủ tục giấy tờ.

Việc sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử giúp các đơn vị gửi báo cáo thuận tiện hơn, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý tổng hợp, đánh giá tình hình sử dụng năng lượng trên phạm vi toàn quốc một cách nhanh chóng và chính xác.

Đây cũng là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số đang được thúc đẩy mạnh mẽ tại các cơ quan quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng cao từ 8-10% mỗi năm, áp lực đầu tư nguồn điện và lưới điện ngày càng lớn, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xem là giải pháp nhanh nhất, rẻ nhất và bền vững nhất để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Các chuyên gia cho rằng mỗi kWh điện được tiết kiệm có giá trị tương đương với việc tạo ra một kWh điện mới nhưng không cần đầu tư thêm nhà máy, nhiên liệu hay hạ tầng truyền tải.

Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh phát triển năng lượng tái tạo, việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Do đó, dự thảo Thông tư mới của Bộ Công Thương không chỉ là một văn bản hướng dẫn kỹ thuật, mà còn là mắt xích quan trọng trong chiến lược chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Khi các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và cơ sở sử dụng năng lượng lớn chuyển từ tư duy "tiêu thụ năng lượng" sang "quản trị năng lượng", hiệu quả tiết kiệm sẽ không chỉ dừng ở việc giảm chi phí mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các cam kết về phát triển bền vững trong dài hạn.

Nâng cao năng lực cán bộ địa phương, thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả

Tiết kiệm năng lượng không phải là lựa chọn, đó là văn hóa

Bộ Công Thương kích hoạt loạt giải pháp tiết kiệm năng lượng, phát triển giao thông xanh

Kiểm toán năng lượng - Bước đi chiến lược trong hành trình chuyển đổi xanh