90 ngày chiến sự Trung Đông: Thị trường năng lượng đảo lộn

Ba tháng sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2, thế giới đã mất khoảng 1 tỷ thùng nguồn cung dầu thô. Giá dầu và khí đốt đã thiết lập một mặt bằng giá mới cao hơn nhiều, đồng thời biến động dữ dội gần như mỗi ngày. Các tuyến thương mại năng lượng đã bị xáo trộn, cước vận tải tàu chở dầu tăng vọt.

Tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực tế đang xuất hiện tại châu Á, trong khi tồn kho dầu thô và nhiên liệu toàn cầu lao dốc, cho thấy thị trường có thể sớm cạn kiệt các "vùng đệm" từng giúp giá dầu không vượt ngưỡng 150 USD/thùng trong cuộc khủng hoảng nguồn cung tồi tệ nhất lịch sử.

Khi eo biển Hormuz trên thực tế bị phong tỏa và lưu lượng vận tải qua tuyến hàng hải chiến lược này - nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và LNG toàn cầu - giảm khoảng 90%, các nhà khai thác dầu Trung Đông nhanh chóng buộc phải cắt giảm sản lượng khai thác do kho chứa đầy. Hơn 10 triệu thùng dầu mỗi ngày đã bị loại khỏi tổng sản lượng toàn cầu, một mức suy giảm mà không khu vực nào khác trên thế giới có thể bù đắp được.

Nguồn cung LNG từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng bị mắc kẹt, trong khi Qatar đã phải dừng sản xuất LNG ngay từ ngày 2/3. Đến cuối tháng 3, Qatar cảnh báo năng lực xuất khẩu LNG của nước này có thể mất tới 5 năm mới trở lại mức trước chiến tranh do tổ hợp Ras Laffan - cơ sở hóa lỏng khí tự nhiên lớn nhất thế giới - bị hư hại bởi các cuộc tấn công tên lửa từ Iran.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy thế giới hiện đã mất khoảng 1 tỷ thùng nguồn cung dầu thô và condensate. Tính đến ngày 22/5, tổng lượng nguồn cung dầu thô và condensate bị mất tại Trung Đông đã lên tới 961 triệu thùng, và đến cuối tháng 5 đã chính thức vượt mốc 1 tỷ thùng. Lượng khai thác phải ngừng hoạt động hoàn toàn cũng tiếp tục tăng, với khoảng 100.000 thùng/ngày được cho là đã ngừng khai thác trong tuần qua do áp lực kéo dài tại Iraq và Ả Rập Xê-út.

Theo ông Naveen Das của Kpler, nhu cầu năng lượng theo mùa tại Trung Đông sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới, có thể thúc đẩy nguồn cung khu vực nhích lên để đáp ứng nhu cầu. Tuy nhiên, những khó khăn kinh tế trong khu vực có thể dẫn tới sự suy giảm nhu cầu tự nhiên, qua đó hạn chế mức tăng sản lượng trong mùa hè.

Trong bối cảnh gián đoạn nguồn cung quy mô lớn, lượng tồn kho dầu đang giảm với tốc độ ngày càng nhanh, bao gồm cả tại Mỹ.

Theo Kpler, nếu không tính Trung Quốc - quốc gia đã tích lũy lượng dự trữ đệm hơn 1,2 tỷ thùng trong năm qua - thì phần còn lại của thế giới đang chứng kiến tồn kho dầu trên bờ sụt giảm với tốc độ ngày càng mạnh.

Đầu tháng 5, tồn kho dầu toàn cầu giảm khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Hiện tốc độ sụt giảm này đã tăng lên gần 1,7 triệu thùng/ngày, cho thấy thị trường có thể sẽ còn thắt chặt hơn nữa trong thời gian tới.

Các tuyến vận tải và chi phí vận chuyển cũng đã thay đổi căn bản. Ả Rập Xê-út, nước xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, đang chuyển dầu qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ để tránh eo biển Hormuz. Trong khi đó, UAE đang mở rộng và có kế hoạch tiếp tục tăng công suất xuất khẩu ngoài eo biển Hormuz thông qua tuyến đường ống mới dẫn tới cảng Fujairah.

Mối đe dọa đối với các tàu chở dầu đi qua Hormuz cũng đã tạo ra một thực tế mới trong ngành vận tải biển. Theo dữ liệu từ Vortexa, việc tàu tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) - hay còn gọi là hoạt động "dark mode" - không còn chỉ giới hạn ở các tàu liên quan tới Iran bị trừng phạt. Hiện tượng này đã lan rộng sang cả các tàu thương mại vận chuyển dầu và hàng hóa thông thường qua eo biển.

Những con tàu vẫn chấp nhận đi qua Hormuz ngày càng có xu hướng tắt AIS trong suốt hành trình. Tuy nhiên, theo bà Claire Jungman, Giám đốc Rủi ro và Tình báo Hàng hải của Vortexa, điều đáng chú ý không chỉ là quy mô của hoạt động này mà còn là đối tượng tham gia.

Bà cho biết việc tắt AIS khi đi qua Hormuz không còn đơn thuần là dấu hiệu của hành vi né tránh lệnh trừng phạt, mà đã trở thành phản ứng thương mại rộng khắp trước rủi ro xung đột, sự bất ổn trong vận hành và nhu cầu duy trì dòng chảy hàng hóa qua một trong những nút thắt năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Theo bà Jungman, hệ quả là thị trường hiện gặp khó khăn hơn bao giờ hết trong việc theo dõi các chuyến hàng dầu mỏ theo thời gian thực. Khi các sản phẩm dầu sạch, LPG và LNG cũng được vận chuyển với mức độ hiển thị AIS thấp hơn, sự bất định không chỉ ảnh hưởng đến nguồn cung cho các nhà máy lọc dầu mà còn lan sang khả năng sẵn có của sản phẩm, lượng tồn kho khu vực và việc đánh giá nhu cầu tại các điểm đến trên toàn cầu.