Xây dựng kho dự trữ xăng dầu quốc gia: “Nút thắt” nằm ở bài toán ngoại tệ

Bối cảnh chính trị toàn cầu đang phủ bóng lên thị trường năng lượng với nhiều bất định khó lường. Dẫn lại phát biểu gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump, TS Nguyễn Trí Hiếu cho biết, phía Mỹ nhận định xung đột tại Iran có thể sớm kết thúc trong vòng 2-3 tuần tới. Tuy nhiên, nếu không đạt được thỏa thuận, nguy cơ Mỹ tiến hành các biện pháp quân sự nhằm vào hạ tầng chiến lược của Iran là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Theo ông Hiếu, kịch bản này kéo theo rủi ro lớn đối với eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu. Nếu khu vực này bị gián đoạn, nguồn cung dầu thế giới sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đẩy giá dầu tăng mạnh.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đứng trước những thách thức không nhỏ. Dù là quốc gia sản xuất dầu thô, nhưng Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một phần xăng dầu thành phẩm. Với quy mô dân số khoảng 100 triệu người và nhu cầu tiêu thụ năng lượng lớn, bất kỳ "cú sốc" nào từ thị trường quốc tế cũng có thể tác động trực tiếp đến nền kinh tế trong nước.

Chuyên gia tài chính - ngân hàng, TS Nguyễn Trí Hiếu.

Hiện nay, Việt Nam đã dự trữ xăng dầu, nhưng quy mô còn nhỏ. Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng hệ thống dự trữ tiệm cận chuẩn quốc tế, có khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường 60-90 ngày. Tuy nhiên, để thực hiện được mục tiêu này, bài toán tài chính là rất lớn, trong đó "nút thắt" nằm ở nguồn lực ngoại tệ.

Cụ thể, theo TS Nguyễn Trí Hiếu, không nên sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cho mục tiêu dự trữ. Bởi lẽ, quỹ này được thiết kế nhằm điều tiết giá, kiểm soát lạm phát, không phải để tích trữ hàng hóa chiến lược. Do đó, cần tách bạch rõ ràng và thành lập một quỹ dự trữ xăng dầu quốc gia riêng, với quy mô đủ lớn để đáp ứng nhu cầu 60-90 ngày trong trường hợp nguồn cung bị gián đoạn.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất hiện nay chính là nguồn lực tài chính, đặc biệt là ngoại tệ, khi dư địa ngoại tệ Việt Nam còn hạn chế. Nếu sử dụng nguồn này để mua xăng dầu dự trữ, nhất là trong bối cảnh giá dầu tăng cao, áp lực sẽ càng lớn.

Vì vậy, "nút thắt" lớn nhất trong việc xây dựng kho dự trữ xăng dầu quốc gia hiện nay chính là bài toán ngoại tệ, ông Hiếu nhấn mạnh.

Để giải bài toán này, theo TS Nguyễn Trí Hiếu, cần huy động tổng hợp nhiều nguồn lực khác nhau. Trong đó, ngân sách Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, chiếm tối thiểu trên 50% tổng nguồn vốn. Phần còn lại có thể đến từ các quỹ đầu tư và khu vực tư nhân.

Ông cũng đề xuất Chính phủ xem xét phát hành trái phiếu, bao gồm trái phiếu năng lượng. Đáng chú ý, Việt Nam nên tính đến việc phát hành trái phiếu trên các thị trường tài chính quốc tế nhằm huy động trực tiếp nguồn ngoại tệ. "Nếu chỉ phát hành trong nước, chúng ta thu về nội tệ, sau đó lại phải chuyển đổi sang ngoại tệ để nhập khẩu xăng dầu, làm gia tăng chi phí và áp lực tỷ giá", ông Hiếu phân tích.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp xăng dầu cũng cần có trách nhiệm đóng góp, thông qua việc trích một phần lợi nhuận vào quỹ dự trữ. Đây sẽ là nguồn lực bổ sung quan trọng, giúp hình thành một quỹ đủ lớn và bền vững.

Dù chưa thể xác định chính xác quy mô quỹ cần bao nhiêu tỷ USD, nhưng theo ông Hiếu, mục tiêu tối thiểu phải bảo đảm mức dự trữ 60-90 ngày nhập khẩu, đủ để ứng phó với các "cú sốc" nguồn cung.

Không dừng lại ở giải pháp tài chính, ông Hiếu cho rằng, cần xây dựng một khung chính sách tổng thể về năng lượng. Trước hết là thúc đẩy tiết kiệm và chuyển đổi sử dụng xăng dầu, trong đó có việc từng bước hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, khuyến khích chuyển sang xe điện tại các đô thị lớn.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh phát triển giao thông công cộng, tạo điều kiện để người dân giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Về dài hạn, Việt Nam phải thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng xanh, tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào xăng dầu.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, tất cả những giải pháp này cần được đặt trong một chiến lược năng lượng quốc gia thống nhất, đồng bộ và dài hạn. Chỉ khi đó, Việt Nam mới có thể chủ động trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng cho nền kinh tế.

Căng thẳng Trung Đông leo thang, Nhật Bản “xả” kho dầu dự trữ lớn chưa từng có

Châu Á ứng phó với khủng hoảng dầu mỏ như thế nào?

Chỉ còn 53 ngày xăng dự trữ, Philippines kích hoạt tình trạng khẩn cấp quốc gia

Nâng dự trữ xăng dầu lên 90 ngày: Bài toán lớn về vốn và hạ tầng