Trao quyền và bảo vệ rủi ro: Động lực để Petrovietnam chủ động “ra khơi”

Trao đổi với PetroTimes, TS Trần Văn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách (nay là Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội) cho rằng, việc sửa đổi Luật Dầu khí lần này không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn mà còn phải tạo dựng một khuôn khổ pháp lý đủ linh hoạt để ngành dầu khí thích ứng với những biến động sâu sắc của thị trường năng lượng toàn cầu.

Cần cơ chế đủ hấp dẫn cho các dự án dầu khí thế hệ mới

Theo TS Trần Văn, mặc dù Luật Dầu khí năm 2022 mới có hiệu lực chưa lâu, nhưng những biến động nhanh chóng của ngành năng lượng đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với chính sách quản lý và phát triển dầu khí.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sản lượng khai thác tại các mỏ dầu khí lớn đang có xu hướng suy giảm, trong khi các phát hiện mới chủ yếu là các mỏ nhỏ, mỏ cận biên hoặc nằm ở vùng nước sâu, xa bờ. Đây là những dự án có đặc điểm chung là chi phí đầu tư lớn, rủi ro địa chất cao và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Theo ông, dù Luật Dầu khí hiện hành đã quy định một số cơ chế ưu đãi, nhưng mức độ linh hoạt và sức hấp dẫn vẫn chưa thực sự đủ mạnh để thu hút các nhà đầu tư quốc tế tham gia vào các dự án có mức độ rủi ro cao.

Theo TS Trần Văn, Luật Dầu khí sửa đổi cần tạo điều kiện để Petrovietnam phát huy tốt hơn vai trò doanh nghiệp nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi luật cần hướng tới xây dựng cơ chế đặc thù đối với mỏ cận biên, khuyến khích nâng cao hệ số thu hồi dầu và tạo điều kiện để khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên còn lại. Các giải pháp như nâng tỷ lệ thu hồi chi phí, cho phép hạch toán đầy đủ chi phí rủi ro, đơn giản hóa thủ tục đầu tư và rút ngắn quy trình phê duyệt kế hoạch phát triển mỏ cần được hoàn thiện để phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Một nội dung quan trọng khác là điều chỉnh cơ chế hợp đồng chia sản lượng (PSC). Theo TS Trần Văn, trong khi Nhà nước hiện ở vị thế tương đối an toàn thì phần lớn rủi ro về địa chất và thị trường lại do nhà đầu tư gánh chịu. Đối với các dự án nước sâu, xa bờ hoặc có độ rủi ro cao, cần áp dụng nguyên tắc “cùng hưởng lợi, cùng chia sẻ rủi ro”.

Theo đó, các doanh nghiệp chấp nhận đầu tư vào những khu vực khó khăn, điều kiện địa chất phức tạp cần được hưởng cơ chế phân chia lợi nhuận hấp dẫn hơn trong giai đoạn đầu nhằm tạo động lực thu hồi vốn và bù đắp chi phí đầu tư.

TS Trần Văn cũng cho rằng phạm vi điều chỉnh của Luật Dầu khí sửa đổi không nên chỉ giới hạn ở hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí truyền thống, mà cần mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới. Hiện nay, nhiều tập đoàn dầu khí quốc tế đã phát triển theo mô hình tập đoàn năng lượng tích hợp, tham gia đồng thời vào các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh và thu hồi, lưu trữ carbon (CCS).

Vì vậy, luật cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho các hoạt động năng lượng mới, đồng thời cho phép doanh nghiệp tận dụng hạ tầng dầu khí hiện hữu để triển khai các dự án liên quan. Điều này không chỉ giúp tối ưu chi phí đầu tư mà còn mở ra dư địa tăng trưởng dài hạn cho ngành.

Bên cạnh đó, tính ổn định và nhất quán của chính sách cũng là yếu tố then chốt để nâng cao sức hấp dẫn đầu tư. Các dự án dầu khí thường có vòng đời kéo dài hàng chục năm với tổng mức đầu tư lên tới hàng tỷ USD, do đó, nhà đầu tư đặc biệt quan tâm đến khả năng duy trì các ưu đãi và sự ổn định của môi trường pháp lý trong suốt thời gian thực hiện dự án. Luật cần quy định rõ cơ chế bảo lưu quyền lợi hoặc bù đắp hợp lý trong trường hợp chính sách thay đổi làm ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Trao quyền tự chủ lớn hơn cho Petrovietnam

Không chỉ hướng tới mục tiêu thu hút đầu tư, TS Trần Văn cho rằng Luật Dầu khí sửa đổi cần tạo điều kiện để Petrovietnam phát huy hiệu quả hơn vai trò doanh nghiệp nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo ông, một trong những điểm nghẽn hiện nay là tình trạng chồng chéo về thẩm quyền trong quá trình triển khai các dự án dầu khí. Nhiều quyết định mang tính kỹ thuật và thương mại như phê duyệt kế hoạch phát triển mỏ, điều chỉnh kế hoạch khai thác hoặc xử lý các phát hiện dầu khí quy mô nhỏ vẫn phải trải qua nhiều cấp xem xét, làm giảm tính chủ động và có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội thị trường.

Cần có cơ chế tài chính đặc thù để Petrovietnam chủ động hơn trong đầu tư các dự án quy mô lớn.

Vì vậy, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Petrovietnam, cho phép HĐTV Tập đoàn chủ động phê duyệt một số nội dung kỹ thuật đối với các mỏ nhỏ, mỏ cận biên hoặc các dự án không thuộc khu vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh. Song song với đó, cơ quan quản lý nhà nước nên chuyển dần từ phương thức tiền kiểm sang hậu kiểm, tập trung vào giám sát việc tuân thủ pháp luật và thực hiện các mục tiêu chiến lược.

Đặc biệt, TS Trần Văn nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng cơ chế bảo vệ rủi ro đối với hoạt động tìm kiếm, thăm dò dầu khí. Đây là lĩnh vực có mức độ rủi ro cao và tỷ lệ thành công thấp, nhất là tại các vùng nước sâu, nơi xác suất phát hiện thương mại đôi khi chỉ đạt khoảng 10-20%.

Đối với doanh nghiệp nhà nước như Petrovietnam, việc đầu tư hàng chục triệu USD để khoan một giếng thăm dò nhưng không phát hiện dầu khí thường tạo ra tâm lý e ngại trách nhiệm đối với người ra quyết định. Do đó, luật cần quy định rõ cơ chế hạch toán và xử lý chi phí rủi ro trong hoạt động thăm dò. Trường hợp doanh nghiệp đã thực hiện đúng quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu quản trị rủi ro nhưng kết quả không đạt như kỳ vọng thì các khoản chi phí phát sinh cần được thừa nhận là rủi ro nghề nghiệp, đồng thời người thực hiện phải được bảo vệ về mặt pháp lý.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế tài chính đặc thù để Petrovietnam chủ động hơn trong việc triển khai các dự án quy mô lớn. Theo TS Trần Văn, việc cho phép Tập đoàn được giữ lại một tỷ lệ lợi nhuận hợp lý để bổ sung cho quỹ tìm kiếm, thăm dò dầu khí sẽ góp phần nâng cao năng tự chủ về vốn và giảm sự phụ thuộc vào các thủ tục cấp vốn kéo dài.

Ngoài ra, Petrovietnam cũng cần được trao quyền chủ động lớn hơn trong các hoạt động mua bán - sáp nhập (M&A), góp vốn và đầu tư ra nước ngoài nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

Theo TS Trần Văn, sửa đổi Luật Dầu khí lần này không đơn thuần là điều chỉnh một số quy định kỹ thuật mà là cơ hội để xây dựng một khuôn khổ pháp lý hiện đại, minh bạch, ổn định và có tính cạnh tranh cao hơn cho toàn ngành. Nếu được sửa đổi phù hợp, luật mới sẽ vừa bảo đảm lợi ích quốc gia, khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên dầu khí, vừa tạo dựng môi trường đầu tư hấp dẫn và trao cho Petrovietnam quyền chủ động lớn hơn trong thực hiện sứ mệnh bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn mới.

Giữ “mạch máu” và “hơi thở” của nền kinh tế

Cần cơ chế đủ mạnh để khai thác hiệu quả nguồn lực trong nước

Sửa đổi Luật Dầu khí 2022: Mở đường cho các cực tăng trưởng mới trên biển

Thủ tướng Lê Minh Hưng chứng kiến trao văn kiện hợp tác giữa Petrovietnam với các doanh nghiệp năng lượng hàng đầu của Nga