Trao quyền định giá cho doanh nghiệp: Thị trường xăng dầu sẽ thay đổi ra sao?

Mở rộng quyền tự chủ, tái định hình cơ chế điều hành giá xăng dầu

Bộ Công Thương vừa hoàn thiện dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu (ngày 20/7/2026), đáng chú ý, dự thảo sửa đổi nguyên tắc điều hành giá xăng dầu theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, giảm sự can thiệp của nhà nước.

Theo dự thảo, thương nhân đầu mối sẽ được chủ động quyết định giá bán buôn và giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình trên cơ sở tuân thủ quy định của pháp luật về giá và phương pháp xác định giá do cơ quan quản lý ban hành. Đối với các thương nhân phân phối hoạt động độc lập, doanh nghiệp cũng được quyền tự xác định giá bán lẻ thay vì chờ cơ quan quản lý công bố mức giá như hiện nay.

Giá bán lẻ của thương nhân đầu mối được hình thành từ các yếu tố cấu thành như giá mua xăng dầu, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các khoản thuế, phí theo quy định. Riêng mặt hàng dầu mazut, doanh nghiệp xác định theo giá bán buôn.

Đối với các thương nhân phân phối thuộc hệ thống của đầu mối, giá bán lẻ không được vượt quá mức giá do doanh nghiệp đầu mối công bố. Trong khi đó, các thương nhân phân phối độc lập được quyền quyết định giá bán lẻ và chủ động đàm phán mức chiết khấu với các cửa hàng bán lẻ.

Bộ Công Thương đề xuất cho doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu. (Ảnh minh họa)

Dự thảo cũng quy định cơ chế riêng đối với các khu vực xa cảng nhập khẩu, kho đầu mối hoặc cơ sở sản xuất xăng dầu. Trong trường hợp phát sinh chi phí vận chuyển và lưu thông thực tế đã được kiểm toán, doanh nghiệp đầu mối được phép điều chỉnh giá để bù đắp chi phí nhưng mức tăng không được vượt quá 2% so với giá bán lẻ do chính doanh nghiệp công bố tại cùng thời điểm. Quy định tương tự cũng áp dụng với các thương nhân phân phối độc lập nhằm hạn chế tình trạng chênh lệch giá quá lớn giữa các khu vực.

Song song với việc mở rộng quyền tự chủ, dự thảo bổ sung nhiều yêu cầu về minh bạch. Các doanh nghiệp phải công bố giá trước khi áp dụng, thực hiện kê khai giá trong vòng một ngày làm việc kể từ thời điểm điều chỉnh, đồng thời kết nối dữ liệu kê khai với cơ quan quản lý. Thương nhân đầu mối gửi hồ sơ về Bộ Công Thương và UBND các địa phương nơi có hệ thống phân phối; thương nhân phân phối độc lập gửi hồ sơ tới UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở và địa bàn kinh doanh.

Theo Bộ Công Thương, việc thay đổi cơ chế điều hành nhằm khắc phục những bất cập của phương thức xác định giá cơ sở hiện hành, tạo môi trường cạnh tranh minh bạch hơn, đồng thời nâng cao quyền tự chủ của doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm công cụ quản lý của Nhà nước thông qua cơ chế kê khai, thanh tra và giám sát theo Luật Giá.

Cần cơ chế giám sát chặt chẽ

Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những thay đổi lớn nhất của thị trường xăng dầu trong nhiều năm qua. Thay vì cơ quan quản lý trực tiếp quyết định giá bán lẻ theo chu kỳ điều hành, doanh nghiệp sẽ chủ động xây dựng chính sách giá phù hợp với chi phí và chiến lược kinh doanh của mình.

Cơ chế mới được kỳ vọng sẽ giúp giá xăng dầu phản ánh sát hơn diễn biến của thị trường quốc tế, giảm độ trễ trong điều chỉnh giá và tạo động lực cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đầu mối cũng như hệ thống phân phối. Các doanh nghiệp có lợi thế về nguồn cung, logistics hoặc quản trị chi phí có thể đưa ra mức giá cạnh tranh hơn để mở rộng thị phần, qua đó người tiêu dùng có thêm cơ hội lựa chọn.

Việc doanh nghiệp được chủ động quyết định giá cũng có thể giúp thị trường linh hoạt hơn trong những giai đoạn giá dầu thế giới biến động mạnh. Thay vì phải chờ kỳ điều hành, doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá kịp thời theo diễn biến chi phí đầu vào, góp phần hạn chế tình trạng thua lỗ kéo dài hoặc gián đoạn nguồn cung như từng xảy ra trong một số thời điểm trước đây.

Tuy nhiên, việc trao quyền định giá cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý nhà nước. Nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, nguy cơ xuất hiện tình trạng các doanh nghiệp điều chỉnh giá theo cùng một xu hướng, làm suy giảm tính cạnh tranh của thị trường là điều cần được lưu ý. Vì vậy, việc tăng cường hậu kiểm, kiểm soát kê khai giá, giám sát dữ liệu kinh doanh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm sẽ đóng vai trò quyết định để bảo đảm thị trường vận hành minh bạch.

Bên cạnh đó, việc công khai giá bán, kết nối dữ liệu trực tuyến với cơ quan quản lý và quy định trách nhiệm kê khai trong thời gian ngắn được đánh giá là những công cụ quan trọng giúp nâng cao tính minh bạch, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan chức năng theo dõi, phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường trên thị trường.

Nếu được ban hành, cơ chế điều hành mới sẽ đánh dấu bước chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản lý theo nguyên tắc thị trường có sự giám sát của Nhà nước. Điều này không chỉ tạo thêm quyền chủ động cho doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu mà còn kỳ vọng hình thành môi trường cạnh tranh bình đẳng, nâng cao hiệu quả phân phối và bảo đảm nguồn cung ổn định trong dài hạn.

Bộ Công Thương kích hoạt giải pháp giữ ổn định thị trường xăng dầu cuối năm

Giá xăng E10 vượt mức 21.000 đồng, dầu diesel tăng hơn 2.400 đồng/lít

Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị về Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu

Những điểm mới của Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu