Tạo hành lang pháp lý cho xuất bản trong kỷ nguyên số

Có 472/475 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, tương đương 94,9%.

Đưa xuất bản trở thành một bộ phận của công nghiệp văn hóa

Trước đó, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ và hội trường.

Việc sửa đổi Luật Xuất bản được đặt trong yêu cầu hoàn thiện thể chế sau hơn 13 năm Luật hiện hành được triển khai, đồng thời đáp ứng những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, phương thức phát hành và môi trường hoạt động xuất bản.

Một điểm đáng chú ý của Luật sửa đổi là việc xác định đầy đủ hơn vị trí và vai trò của hoạt động xuất bản trong nền kinh tế số.

Theo đó, xuất bản tiếp tục được xác định là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng có tính đặc thù, đồng thời được nhìn nhận là một ngành kinh tế - công nghệ, là bộ phận của công nghiệp văn hóa và góp phần hình thành hạ tầng tri thức quốc gia.

Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo và hỗ trợ phát triển ngành xuất bản; đồng thời đề cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật, bảo vệ tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa dân tộc.

Chính sách phát triển xuất bản cũng được điều chỉnh theo hướng tạo dư địa cho các mô hình mới. Nhà nước sẽ có cơ chế thúc đẩy hình thành các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực; phát triển các tập đoàn xuất bản - truyền thông hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm.

Cùng với đó là ưu tiên đầu tư hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, thúc đẩy xuất bản điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Các chính sách hỗ trợ về thuế, đất đai, bản quyền, dịch thuật và phát triển văn hóa đọc cũng được đặt ra, trong đó chú trọng khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tăng kiểm soát với xuất bản phẩm đặc thù

Cơ chế quản lý nội dung là một trong những nội dung được các đại biểu Quốc hội quan tâm trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật. (Ảnh Quốc hội)

Theo giải trình của Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, Luật sửa đổi không thay đổi nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản được quy định tại Luật Xuất bản hiện hành.

Tuy nhiên, đối với những nhóm tác phẩm, tài liệu có nội dung đặc thù liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc..., Luật thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn.

Theo đó, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản; cơ quan chủ quản tiếp tục xem xét, đánh giá kết quả và phê duyệt kế hoạch.

Sau khi nộp lưu chiểu, đối với những trường hợp thuộc diện phải thẩm định, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tổ chức thẩm định và cho ý kiến trước khi sản phẩm được phát hành, trừ các trường hợp được Chính phủ quy định miễn thẩm định.

Cách tiếp cận này nhằm tăng khả năng phòng ngừa rủi ro đối với những nội dung nhạy cảm, đồng thời không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của nhà xuất bản đối với sản phẩm do mình phát hành.

Bổ sung khung quản lý xuất bản trong môi trường số và AI

Sự phát triển nhanh của nền tảng số, sách điện tử, sách nói và các sản phẩm tương tác đa phương tiện đặt ra yêu cầu phải mở rộng phạm vi điều chỉnh của pháp luật xuất bản.

Luật sửa đổi vì vậy bổ sung các quy định đối với những sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng, đồng thời đặt ra yêu cầu mới liên quan đến việc sử dụng AI trong quá trình tạo lập nội dung.

Đáng chú ý, xuất bản phẩm được tạo ra toàn bộ hoặc một phần bằng hệ thống AI phải được thông báo và gắn nhãn rõ ràng. Việc sử dụng công nghệ này không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của nhà xuất bản, tổng biên tập và biên tập viên đối với nội dung được phát hành.

Luật cũng nghiêm cấm việc lợi dụng AI để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật; phát hành, đăng tải trên không gian mạng các sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm vi phạm quy định; đồng thời tiếp tục kiểm soát hành vi tàng trữ, phát hành bản in lậu, in giả và in nối bản trái phép.

Đối với các nền tảng số, dịch vụ trung gian và tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ cho người sử dụng tại Việt Nam, quy định mới đặt ra yêu cầu về định danh, lưu trữ dữ liệu, có đại diện pháp lý và phối hợp ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.

Đẩy mạnh số hóa, đơn giản hóa thủ tục hành chính

Cùng với tăng cường quản lý trong môi trường số, Luật sửa đổi cũng hướng tới cắt giảm thủ tục và chuyển nhiều quy trình sang phương thức điện tử.

Đối với hoạt động kinh doanh nhập khẩu xuất bản phẩm, cơ chế quản lý được chuyển theo hướng thông báo danh mục và kết quả tự thẩm định với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Một số khoản lệ phí liên quan đến đăng ký và cấp phép nhập khẩu cũng được bãi bỏ.

Quy trình lưu chiểu được số hóa khi nhà xuất bản thực hiện nộp tệp điện tử thông qua hệ thống lưu chiểu điện tử tập trung chậm nhất 10 ngày trước thời điểm phát hành. Nếu hết thời hạn này mà không có yêu cầu khác, nhà xuất bản được phát hành sản phẩm.

Một nội dung khác là việc đẩy mạnh phân cấp quản lý cho địa phương. UBND cấp tỉnh được giao thẩm quyền thẩm định, cấp phép xuất bản tài liệu không kinh doanh và cấp phép hoạt động in.

Riêng việc cấp phép in xuất khẩu xuất bản phẩm sẽ được chuyển hoàn toàn cho UBND cấp tỉnh từ ngày 1/1/2029, tạo khoảng thời gian để các địa phương chuẩn bị về nhân lực, hạ tầng và điều kiện kỹ thuật.

Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản được kỳ vọng tạo khung pháp lý phù hợp hơn với quá trình chuyển đổi số, sự phát triển của công nghệ AI và xu hướng hội nhập của ngành xuất bản. Đồng thời, các quy định mới cũng hướng tới giảm thủ tục hành chính, tăng tính minh bạch, phân định rõ trách nhiệm và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực xuất bản.

Đề xuất hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công

Xem xét đề xuất giảm 30% thuế cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ

Giảm thuế doanh nghiệp: Thêm nguồn lực cho sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng

Quốc hội thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi)