Quản trị xuất xứ để tận dụng FTA và giảm rủi ro thương mại

Tận dụng FTA bắt đầu từ quản trị xuất xứ

Để đẩy mạnh xuất nhập khẩu và hội nhập kinh tế quốc tế, Bộ Công Thương xác định nhiệm vụ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Trọng tâm là các sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, nông sản, lâm sản chế biến và các sản phẩm có lợi thế của từng địa phương.

Cùng với đó, Bộ Công Thương sẽ chủ động cung cấp thông tin về thị trường, chính sách thương mại, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về chuyển đổi xanh, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải; hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng hiệu quả CPTPP, EVFTA, UKVFTA, RCEP và các hiệp định thương mại tự do khác, đồng thời đa dạng hóa thị trường, đối tác và chuỗi cung ứng.

Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)

Việc đặt quy tắc xuất xứ bên cạnh các yêu cầu về tiêu chuẩn, chuyển đổi xanh và truy xuất nguồn gốc có ý nghĩa quan trọng. Muốn hưởng thuế suất ưu đãi theo một FTA, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ của chính hiệp định đó. Tùy từng mặt hàng, quy tắc này có thể là tiêu chí xuất xứ thuần túy, hàm lượng giá trị khu vực, chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc công đoạn gia công, chế biến cụ thể. Doanh nghiệp cũng phải thực hiện đúng thủ tục chứng nhận hoặc tự chứng nhận xuất xứ theo quy định của từng hiệp định. Vì mỗi tiêu chí đều phụ thuộc trực tiếp vào việc doanh nghiệp dùng nguyên liệu gì, mua từ đâu và sản xuất ra sao, khả năng tận dụng ưu đãi FTA được quyết định ngay từ khi lựa chọn nguyên liệu, nhà cung cấp và tổ chức sản xuất, chứ không phải ở khâu chuẩn bị bộ chứng từ xuất khẩu.

Nếu chỉ kiểm tra xuất xứ khi hàng hóa đã hoàn thành, doanh nghiệp có thể không còn kịp điều chỉnh nguồn nguyên liệu hay bổ sung chứng từ cần thiết. Khi đó, lô hàng phải chịu thuế suất thông thường, dù lẽ ra có thể được hưởng ưu đãi nếu được chuẩn bị từ đầu. Ngược lại, khi yêu cầu xuất xứ được tính đến ngay từ khâu xây dựng phương án sản xuất, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong lựa chọn đầu vào và thị trường. Điều này đặc biệt quan trọng với các ngành phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu và có chuỗi cung ứng phức tạp như điện tử, dệt may, da giày.

Thực tiễn cho thấy doanh nghiệp trong nước vẫn còn khoảng cách về công nghệ, chất lượng, chi phí, giao hàng, quản trị và tiêu chuẩn so với yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu. Kết nối cung - cầu chỉ chuyển thành đơn hàng ổn định khi doanh nghiệp đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng, giá thành, quản trị, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật. Ở góc độ xuất xứ, vấn đề cốt lõi là doanh nghiệp phải quản lý được nguồn nguyên liệu và quá trình sản xuất. Nhà cung cấp không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về giá và chất lượng, mà còn phải cung cấp được thông tin, chứng từ về nguồn gốc nguyên liệu khi doanh nghiệp cần chứng minh xuất xứ của thành phẩm.

Phòng ngừa rủi ro thương mại

Quản trị xuất xứ là quá trình xuyên suốt, từ lựa chọn nhà cung cấp, mua nguyên liệu, sản xuất, lưu kho đến xuất khẩu và lưu giữ hồ sơ. Dữ liệu về nguyên liệu đầu vào, định mức sử dụng, sản lượng, tồn kho và hàng xuất khẩu cần được quản lý để kiểm tra và đối chiếu được với nhau. Thông tin giữa các bộ phận mua hàng, sản xuất, kho, kế toán và xuất nhập khẩu cần phải thống nhất. Cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu có thể kiểm tra, xác minh xuất xứ sau khi hàng hóa đã được thông quan. Nếu số liệu nguyên liệu không khớp với số liệu sản xuất, hoặc sản lượng, tồn kho và lượng xuất khẩu không giải trình được, doanh nghiệp có thể bị từ chối ưu đãi và truy thu thuế.

Trước khi lựa chọn thị trường, doanh nghiệp cần tìm hiểu quy tắc xuất xứ của FTA áp dụng. (Ảnh minh họa)

Yêu cầu quản trị xuất xứ càng cấp thiết khi nhiều thị trường tăng cường kiểm tra các hành vi gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và trốn thuế. Bộ Công Thương cho biết sẽ tăng cường cảnh báo, hướng dẫn doanh nghiệp phòng ngừa, xử lý tranh chấp và ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại giúp địa phương và doanh nghiệp chủ động phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó. Các địa phương được yêu cầu tăng cường trao đổi thông tin về những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh, tập trung cao vào một số thị trường hoặc xuất hiện dấu hiệu cần theo dõi, để phục vụ cảnh báo sớm rủi ro phòng vệ thương mại.

Phòng chống gian lận xuất xứ không chỉ là xử lý vi phạm sau khi xảy ra, quan trọng hơn là phòng ngừa từ chính hệ thống quản trị nội bộ của doanh nghiệp. Trước khi lựa chọn thị trường, doanh nghiệp cần tìm hiểu quy tắc xuất xứ của FTA áp dụng. Doanh nghiệp cần quản lý chặt nguồn cung, chứng từ của nhà cung cấp, định kỳ kiểm tra sự thống nhất giữa nguyên liệu, sản xuất, tồn kho và xuất khẩu; không nhận gia công, đóng gói hay xuất khẩu hộ khi không kiểm soát được nguồn gốc hàng hóa.

Xuất xứ hàng hóa đã trở thành một yếu tố của năng lực cạnh tranh, không chỉ là yêu cầu về chứng từ. Quản trị tốt nguồn nguyên liệu, dữ liệu sản xuất và hồ sơ giúp doanh nghiệp tận dụng FTA chủ động hơn, giảm rủi ro khi bị xác minh và hạn chế nguy cơ liên quan đến gian lận xuất xứ, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.