Ông Nguyễn Văn Phụng: Nên giảm thuế xuất khẩu urea về 0%

PV: Hiện nay Việt Nam đang áp dụng thuế xuất khẩu 5% đối với phân bón urea theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP. Ông đánh giá như thế nào về tính hợp lý của chính sách thuế hiện nay trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh thương mại quốc tế?

Ông Nguyễn Văn Phụng: Cần nhìn nhận chính sách thuế xuất khẩu trong mối quan hệ với mục tiêu quản lý tài nguyên và thúc đẩy sản xuất - xuất khẩu. Thuế xuất khẩu thường được áp dụng đối với tài nguyên thô hoặc sản phẩm chưa qua chế biến, nhằm hạn chế xuất khẩu tài nguyên và khuyến khích chế biến sâu trong nước.

Trong khi đó, phân bón urea là sản phẩm công nghiệp đã qua chế biến, được sản xuất từ khí và các nguyên liệu trung gian như ammonia và CO₂. Vì vậy, xét về bản chất, đây không phải là mặt hàng cần phải hạn chế xuất khẩu bằng công cụ thuế.

Ông Nguyễn Văn Phụng, nguyên Cục trưởng Cục Thuế doanh nghiệp lớn, Tổng cục Thuế

Ở góc độ hội nhập và cạnh tranh quốc tế, việc Việt Nam áp dụng thuế xuất khẩu 5% đối với urea, trong khi hầu hết các quốc gia xuất khẩu lớn không áp dụng loại thuế này, sẽ làm tăng chi phí và giảm lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước trên thị trường quốc tế.

Do đó, cần xem xét lại chính sách thuế hiện nay theo hướng phù hợp hơn với thông lệ quốc tế, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu quản lý nhà nước, thúc đẩy sản xuất trong nước và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

PV: Sản lượng urea trong nước hiện vượt nhu cầu nội địa khoảng 600.000-800.000 tấn mỗi năm, khiến các doanh nghiệp phải đẩy mạnh xuất khẩu để duy trì vận hành ổn định nhà máy. Theo ông, thuế xuất khẩu 5% có đang tạo ra rào cản đối với doanh nghiệp phân bón hay không?

Ông Nguyễn Văn Phụng: Với đặc thù của ngành phân bón Việt Nam hiện nay, công suất sản xuất urea đã vượt khá xa nhu cầu tiêu thụ trong nước. Khi thị trường nội địa chỉ hấp thụ khoảng 1,7-2 triệu tấn mỗi năm, tổng công suất các nhà máy khoảng 2,8 triệu tấn, thì việc xuất khẩu phần dư thừa là tất yếu để duy trì vận hành ổn định của các nhà máy.

Trong bối cảnh đó, việc áp thuế xuất khẩu 5% đối với urea có thể xem là một yếu tố làm giảm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, bởi thuế trực tiếp làm tăng giá thành sản phẩm. Khi các nước xuất khẩu lớn đều không áp thuế, chỉ cần chênh lệch vài phần trăm cũng có thể khiến sản phẩm của Việt Nam mất lợi thế về giá trên thị trường quốc tế.

Ngoài ra, với những ngành sản xuất có chi phí cố định lớn và yêu cầu vận hành liên tục như các nhà máy đạm, việc hạn chế khả năng xuất khẩu có thể ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác công suất và dòng tiền của doanh nghiệp.

Vì vậy, trong điều kiện cung vượt cầu, chính sách thuế cần được xem xét theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm dư thừa ra thị trường quốc tế, qua đó duy trì sản xuất ổn định, bảo đảm hiệu quả kinh tế và đóng góp cho ngân sách Nhà nước.

PV: Vâng, một số ý kiến cho rằng thuế xuất khẩu phân bón có thể làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào dưới góc độ chính sách thuế?

Ông Nguyễn Văn Phụng: Trên thị trường quốc tế, yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp chủ yếu nằm ở giá thành và chi phí logistics. Vì vậy, bất kỳ yếu tố nào làm tăng chi phí đầu ra, dù chỉ vài phần trăm, cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ký kết hợp đồng xuất khẩu.

Trong khi đó, các quốc gia xuất khẩu urea lớn như Trung Đông, Trung Quốc, Indonesia, Malaysia hay Brunei đều không áp thuế xuất khẩu đối với mặt hàng này. Điều đó có nghĩa là sản phẩm của họ bước vào thị trường quốc tế với mức giá cạnh tranh hơn.

Nếu Việt Nam duy trì thuế xuất khẩu 5%, về thực chất doanh nghiệp trong nước phải gánh thêm một khoản chi phí so với đối thủ cạnh tranh. Trong những thị trường nhạy cảm về giá như phân bón, chênh lệch này có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội tiếp cận đơn hàng hoặc buộc phải giảm biên lợi nhuận để giữ thị phần.

Vì vậy, xét dưới góc độ chính sách thuế và cạnh tranh quốc tế, việc điều chỉnh thuế suất xuất khẩu urea cần được cân nhắc theo hướng tạo mặt bằng cạnh tranh tương đương với các nước xuất khẩu khác, qua đó giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia thị trường quốc tế thuận lợi hơn và phát huy hiệu quả năng lực sản xuất trong nước.

PV: Còn với định hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển công nghiệp hóa dầu - hóa chất của Việt Nam, việc giảm hoặc bỏ thuế xuất khẩu đối với sản phẩm chế biến sâu như urea có phù hợp không, thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Phụng: Phân bón urea của Việt Nam hiện nay chủ yếu được sản xuất từ khí đồng hành trong quá trình khai thác dầu khí. Đây là loại khí có nhiều tạp chất, nếu không được xử lý và sử dụng thì trong nhiều trường hợp phải đốt bỏ, vừa gây lãng phí tài nguyên vừa phát sinh chi phí xử lý.

Việc các nhà máy như Đạm Phú Mỹ, Đạm Cà Mau sử dụng nguồn khí để sản xuất urea thực chất là một hình thức chế biến sâu, góp phần nâng cao giá trị tài nguyên và phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp hóa dầu, sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng của quốc gia.

Trong bối cảnh đó, việc áp thuế xuất khẩu đối với sản phẩm chế biến như urea chưa thật sự phù hợp với tinh thần khuyến khích chế biến sâu, gia tăng giá trị và phát triển các ngành công nghiệp hạ nguồn. Vì vậy, việc xem xét giảm hoặc đưa thuế xuất khẩu urea về 0% không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, mà còn góp phần thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp chế biến và nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm từ dầu khí.

Xuất khẩu sản phẩm của Phú Mỹ

PV: Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao giai đoạn 2026-2030 và thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chế biến, theo ông, việc điều chỉnh thuế xuất khẩu urea về 0% có thể tác động như thế nào?

Ông Nguyễn Văn Phụng: Nếu thuế xuất khẩu urea được điều chỉnh về 0%, trước hết doanh nghiệp sẽ có điều kiện nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế, nhất là khi nhiều nước xuất khẩu lớn hiện không áp dụng loại thuế này. Khi chi phí được giảm bớt, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng thị trường, tăng sản lượng xuất khẩu và khai thác hiệu quả hơn công suất các nhà máy.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, việc tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chế biến như urea còn góp phần tăng nguồn thu ngoại tệ, thúc đẩy sản xuất trong nước và bảo đảm việc làm cho người lao động trong chuỗi sản xuất - cung ứng liên quan. Khi doanh nghiệp hoạt động ổn định và hiệu quả, nguồn thu ngân sách từ các sắc thuế khác vẫn được bảo đảm, tạo hiệu ứng tích cực cho nền kinh tế.

Vì vậy, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao và thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chế biến, việc xem xét điều chỉnh thuế xuất khẩu urea theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế là vấn đề đáng cân nhắc.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!