Miễn thị thực: Mở rộng cánh cửa hợp tác, thúc đẩy giao thương Việt - Nga

Từ Tuyên bố chung đến Sắc lệnh số 730

Ngày 12/10/2026, Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin ký Sắc lệnh số 730 về thủ tục tạm thời nhập cảnh vào Liên bang Nga và xuất cảnh khỏi Liên bang Nga đối với công dân Việt Nam. Ba ngày sau, Sắc lệnh có hiệu lực, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thứ 12 có công dân được miễn thị thực vào Nga.

Trước đó, ngày 9/9/2026, sau hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, Tổng thống Putin cho biết phía Nga đang xúc tiến việc miễn thị thực cho công dân Việt Nam. Tuyên bố chung sau chuyến thăm cũng ghi nhận hai bên hướng tới chế độ miễn thị thực cho người mang hộ chiếu phổ thông. Từ lời tuyên bố của nguyên thủ đến văn bản pháp lý có hiệu lực chỉ hơn một tháng - tốc độ ấy đã nói lên thiện chí rất rõ ràng của phía bạn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Vladimir Putin trong chuyến thăm chính thức tới Liên bang Nga tháng 9/2026. (Ảnh: TTXVN)

Trả lời phỏng vấn PetroTimes, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko khẳng định: “Quyết định áp dụng chế độ miễn thị thực đối với công dân Việt Nam là một bước đi tất yếu trong tiến trình phát triển quan hệ hai nước”, được đưa ra trên cơ sở tình hữu nghị truyền thống, sự tôn trọng lẫn nhau và phù hợp với định hướng củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Về phía Việt Nam, ngày 15/10, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam hoan nghênh chính sách này.

Khác biệt không chỉ ở một tấm thị thực

Những ai từng sang Nga đều hiểu, tấm thị thực từng là bước chuẩn bị bắt buộc của mọi chuyến đi. Theo cách làm truyền thống, người đi phải nộp hồ sơ tại cơ quan đại diện ngoại giao của Nga, kèm thư mời hoặc xác nhận của bên tiếp đón. Từ ngày 1/8/2023, Nga triển khai thị thực điện tử thống nhất: nộp hồ sơ trực tuyến chậm nhất bốn ngày trước khi nhập cảnh. Đây là hình thức công dân Việt Nam chủ yếu sử dụng trước khi Sắc lệnh 730 có hiệu lực. Dẫu vậy, đó vẫn là thị thực nhập cảnh một lần, thời gian lưu trú ban đầu chỉ 16 ngày, đến ngày 23/8/2025 mới được nâng lên 30 ngày.

Chế độ mới thay đổi căn bản điều đó. Theo giải đáp của Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam, từ ngày 15/10/2026 đến hết ngày 15/10/2027, công dân Việt Nam được nhập cảnh, lưu trú tại Nga không quá 30 ngày mà không cần thị thực, với mục đích thăm thân, công tác, du lịch, tham gia các sự kiện khoa học, văn hóa, chính trị - xã hội, kinh tế, thể thao, hoặc quá cảnh. Số lần nhập cảnh không bị giới hạn, miễn tổng thời gian lưu trú không vượt quá 90 ngày trong một năm. Người đi không cần thông báo trước cho cơ quan đại diện của Nga, có thể nhập cảnh qua mọi cửa khẩu mở cho hành khách, kể cả từ nước thứ ba; bảo hiểm y tế không phải điều kiện bắt buộc.

Với một chuyến du lịch, đó là sự thuận tiện. Còn với doanh nghiệp phải đi lại thường xuyên giữa Hà Nội, TP HCM và Moskva, Saint Petersburg, đó là thời gian, chi phí và sự chủ động.

Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu đúng phạm vi của chính sách. Chế độ miễn thị thực không áp dụng với người đến Nga để lao động, bao gồm cả hoạt động báo chí, học tập hoặc cư trú. Những người làm báo như chúng tôi khi sang Nga tác nghiệp vẫn phải xin thị thực theo quy định. Phía Nga cũng giữ quyền từ chối nhập cảnh theo Luật Liên bang số 114-FZ, và một số khu vực vẫn yêu cầu giấy phép đặc biệt. Vì vậy, người đi nên mang theo giấy tờ chứng minh mục đích chuyến đi như xác nhận khách sạn, vé máy bay, thư mời hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân.

Cơ hội cho doanh nghiệp: Đi nhanh hơn, gặp nhiều hơn, ký kết sớm hơn

Theo Đại sứ Gennady Bezdetko, việc Sắc lệnh có quy định riêng cho mục đích “thăm viếng vì công việc” sẽ góp phần mở rộng quan hệ kinh doanh, tăng cường hợp tác đầu tư giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước, kể cả doanh nghiệp vừa và nhỏ.

“Việc bãi bỏ các thủ tục thị thực sẽ giúp các doanh nhân chủ động và nhanh chóng hơn trong việc tổ chức các chuyến công tác, tiến hành đàm phán, thăm các cơ sở sản xuất, cũng như tham gia các triển lãm chuyên ngành, tọa đàm bàn tròn và hội nghị”, Đại sứ chia sẻ với PetroTimes.

Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko.

Nhận định ấy có cơ sở từ thực tế. Theo Hải quan Việt Nam, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Nga đạt 4,77 tỷ USD, tăng 4% so với năm trước. Bảy tháng đầu năm 2026, con số này đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ. Việt Nam xuất sang Nga chủ yếu dệt may, cà phê, thủy sản; nhập từ Nga than, phân bón, chất dẻo nguyên liệu. Các đoàn doanh nghiệp Việt Nam cũng thường xuyên có mặt tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg, Diễn đàn Kinh tế Phương Đông, Tuần lễ Năng lượng Nga, Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Nga…

Thế nhưng phải thẳng thắn nhìn nhận, con số gần 5 tỷ USD mỗi năm còn khiêm tốn so với tiềm năng. Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga Đặng Minh Khôi chỉ ra thách thức lớn hiện nay là thanh toán quốc tế và logistics. Miễn thị thực không thể một mình tháo gỡ mọi vướng mắc. Nhưng một hợp đồng luôn bắt đầu từ một cuộc gặp, và mỗi chuyến đi được rút ngắn khâu chuẩn bị là thêm cơ hội để những cuộc gặp ấy diễn ra thường xuyên hơn.

Với ngành Dầu khí - Năng lượng, điều này càng có ý nghĩa. Hợp tác dầu khí Việt - Nga có bề dày hơn bốn thập kỷ, với Liên doanh Vietsovpetro ra đời từ năm 1981 như một biểu tượng của tình hữu nghị. Những chuyến công tác ngắn ngày để trao đổi kỹ thuật, khảo sát đối tác, dự hội thảo nay có thể tổ chức nhanh gọn hơn; riêng chuyên gia, kỹ sư sang làm việc dài hạn vẫn cần thị thực lao động.

Đường bay và du lịch - Những tín hiệu đầu tiên

Miễn thị thực chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng những chuyến bay thuận tiện. Theo Đại sứ Bezdetko, sau các cuộc đàm phán gần đây giữa Bộ Giao thông vận tải Nga và Cục Hàng không Việt Nam, số chuyến bay được phép khai thác đã tăng lên 105 chuyến mỗi tuần cho mỗi bên. Hiện các hãng Nga khai thác 11 đường bay đến Việt Nam với 39 chuyến mỗi tuần; các hãng Việt Nam khai thác 13 đường bay với 31 chuyến mỗi tuần. Dư địa vì thế còn rất lớn. Hai bên đang xem xét mở đường bay đến Kazan, Barnaul, Novokuznetsk, Blagoveshchensk, trong khi Aeroflot vừa công bố đường bay thẳng Moskva - Phú Quốc.

Du lịch là lĩnh vực phản ứng nhanh nhất. Theo Hiệp hội các công ty điều hành tour du lịch Nga (ATOR), nửa đầu năm 2026, lượng khách du lịch Việt Nam đến Nga tăng 69%; nhờ chính sách mới, con số này có thể tăng thêm ít nhất 25-30%. Liên minh Công nghiệp Du lịch Nga thì thận trọng hơn, cho rằng chưa đủ cơ sở dự báo mức tăng cụ thể vì trước đó khách Việt đã có thể dùng thị thực điện tử. Tại Việt Nam, BenThanh Tourist dự báo lượng khách đi Nga cuối năm 2026, đầu năm 2027 có thể tăng 20-30%; Vietravel ghi nhận khách chủ động tìm hiểu tour Nga ngay sau khi có thông tin miễn thị thực.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam đã miễn thị thực 45 ngày cho công dân Nga từ tháng 8/2023. 9 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón khoảng 1,13 triệu lượt khách Nga, tăng hơn 160%. Nay, khi cánh cửa mở từ cả hai phía, dòng khách hai chiều có thêm điều kiện để cân bằng hơn.