Kinh tế toàn cầu trước áp lực lạm phát gia tăng

Theo cập nhật của ADB, tăng trưởng kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang phát triển được điều chỉnh giảm xuống còn 4,7% năm 2026 và 4,8% năm 2027, thấp hơn đáng kể so với mức 5,1% dự báo trước đó. Đồng thời, lạm phát được dự báo tăng lên 5,2% trong năm nay, phản ánh áp lực giá ngày càng lớn từ thị trường năng lượng.

Đáng chú ý, các dự báo này được xây dựng trên giả định giá dầu trung bình khoảng 96 USD/thùng trong năm 2026 - cao hơn nhiều so với mức khoảng 69 USD/thùng trước khi xung đột bùng phát.

ADB cũng cảnh báo kịch bản xấu hơn hoàn toàn có thể xảy ra. Nếu xung đột leo thang và giá dầu tiếp tục tăng mạnh, tăng trưởng khu vực có thể giảm xuống chỉ còn 4,2%, trong khi lạm phát có thể vọt lên 7,4%.

Thực tế thị trường đang phản ánh rõ những cảnh báo này. Theo Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), nhóm năng lượng tiếp tục là tâm điểm khi chỉ số giá tăng khoảng 5% chỉ trong một tuần, với dầu thô đóng vai trò dẫn dắt. Trong tuần cuối tháng 4, giá dầu Brent có thời điểm chạm 126,4 USD/thùng, mức cao nhất kể từ năm 2022 trước khi hạ nhiệt nhẹ nhưng vẫn duy trì quanh ngưỡng trên 100 USD/thùng. Nguyên nhân chính đến từ lo ngại gián đoạn nguồn cung tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược trung chuyển khoảng 20% dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Không dừng lại ở năng lượng, hiệu ứng domino đã lan sang nhiều nhóm hàng hóa khác. Khi giá dầu tăng, dòng tiền đầu tư dịch chuyển sang các mặt hàng liên quan như nông sản và nhiên liệu sinh học, khiến thị trường vận động theo “trục năng lượng” rõ rệt.

Điều này cho thấy cấu trúc thị trường hàng hóa đang thay đổi: thay vì vận động độc lập theo cung - cầu riêng lẻ, các nhóm hàng ngày càng gắn kết chặt chẽ với biến động năng lượng.

Theo ADB, tác động của xung đột Trung Đông không chỉ dừng ở giá dầu, mà còn lan rộng qua nhiều kênh: gián đoạn chuỗi cung ứng, chi phí vận tải tăng và điều kiện tài chính toàn cầu bị thắt chặt.

Ba kịch bản rủi ro được đưa ra cho thấy mức độ ảnh hưởng phụ thuộc lớn vào thời gian gián đoạn năng lượng. Trong trường hợp xung đột kéo dài, giá dầu có thể vượt 155 USD/thùng, khiến tăng trưởng khu vực giảm tới 1,3 điểm phần trăm và lạm phát tăng thêm 3,2 điểm phần trăm.

Các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng, đặc biệt tại Đông Nam Á được đánh giá là dễ tổn thương nhất. Những nền kinh tế này không chỉ chịu áp lực chi phí nhập khẩu tăng cao mà còn đối mặt với rủi ro suy giảm xuất khẩu, du lịch và dòng kiều hối.

Trong bối cảnh hiện tại, xung đột Trung Đông đang được xem là “phép thử khắc nghiệt” đối với khả năng chống chịu của kinh tế toàn cầu. Các mạng lưới thương mại và năng lượng bị gián đoạn mang tính hệ thống, khiến những dự báo trước đây nhanh chóng trở nên lỗi thời.

Điểm đáng lo ngại là tác động không diễn ra ngay lập tức mà có độ trễ. Khi chi phí năng lượng tăng, áp lực sẽ dần lan sang sản xuất, tiêu dùng và cuối cùng phản ánh vào tăng trưởng kinh tế trong các quý tiếp theo. Trong khi đó, thị trường tài chính và hàng hóa đang phản ứng nhanh hơn, trở thành “kênh truyền dẫn” đầu tiên của cú sốc địa chính trị.

Những diễn biến hiện nay cho thấy năng lượng không còn chỉ là một yếu tố đầu vào của nền kinh tế, mà đã trở thành biến số trung tâm quyết định xu hướng tăng trưởng, lạm phát và dòng vốn toàn cầu.

Khi giá dầu duy trì ở mức cao, áp lực lạm phát sẽ kéo dài, buộc các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Điều này tiếp tục tạo sức ép lên đầu tư và tiêu dùng, khiến triển vọng tăng trưởng trở nên mong manh hơn.

Ở chiều ngược lại, khủng hoảng cũng mở ra một xu hướng dài hạn, thúc đẩy các quốc gia giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng tốc chuyển dịch sang năng lượng tái tạo nhằm nâng cao khả năng chống chịu.

Dù có những tín hiệu hạ nhiệt cục bộ từ các nỗ lực đàm phán, thị trường vẫn chưa đặt nhiều kỳ vọng vào khả năng ổn định nhanh chóng của khu vực Trung Đông. Điều này đồng nghĩa với việc rủi ro giá năng lượng cao vẫn sẽ tiếp tục là yếu tố chi phối kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.

Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế, đặc biệt là những quốc gia phụ thuộc nhập khẩu năng lượng sẽ phải đối mặt với bài toán khó: cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng. Còn với thị trường hàng hóa, xu hướng “vận động theo trục năng lượng” nhiều khả năng sẽ còn kéo dài, phản ánh vai trò ngày càng chi phối của yếu tố địa chính trị trong một thế giới đầy biến động.

Vì sao thị trường khó chống đỡ trước cú sốc năng lượng do xung đột Mỹ - Iran?

Giá dầu cao gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế toàn cầu

Giá dầu hôm nay (5/5): Tăng trước những tín hiệu tiêu cực từ Trung Đông