Huy động tổng lực hệ thống điện ứng phó với nắng nóng cực đoan

Phụ tải điện tăng vọt, liên tiếp phá kỷ lục

Trong những ngày cuối tháng 5, nền nhiệt cao kéo dài tại nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực miền Bắc, đã khiến nhu cầu làm mát và sử dụng điện sinh hoạt tăng đột biến. Điều này kéo theo phụ tải hệ thống điện quốc gia liên tục lập các mốc cao mới, gây áp lực lớn cho công tác điều độ.

Nắng nóng cực đoan ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt của người dân và gây áp lực lớn cho công tác truyền tải điện. (Ảnh minh họa)

Tại cuộc làm việc với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ngày 26/5, Bộ Công Thương cho biết các cơ quan khí tượng trong và ngoài nước đều cảnh báo năm 2026 có thể xuất hiện nhiều hình thái thời tiết cực đoan. Đáng chú ý, xác suất xảy ra hiện tượng nắng nóng cực đoan kiểu “Siêu El Nino” từ tháng 7 được dự báo ở mức cao, khoảng 80%. Nếu kịch bản này xảy ra, nguy cơ hạn hán và thiếu hụt nguồn nước cho thủy điện sẽ gia tăng đáng kể.

Không chỉ ảnh hưởng đến đời sống dân sinh, thời tiết bất thường còn tạo ra sức ép chưa từng có lên hệ thống điện. Từ đầu tháng 4 đến nay, đặc biệt trong các đợt cao điểm nắng nóng giữa và cuối tháng 5, phụ tải điện toàn quốc liên tục chạm ngưỡng cao nhất từ trước đến nay.

Theo số liệu từ đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia, đến ngày 25/5, công suất cực đại của toàn hệ thống đã đạt hơn 57.000 MW, tăng trên 13% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng điện tiêu thụ cũng tăng gần 12%. Riêng khu vực miền Bắc ghi nhận mức tăng mạnh hơn nhiều, với công suất cực đại tăng trên 26% và sản lượng điện tăng hơn 20% so với cùng kỳ.

Đáng chú ý, quy luật tiêu thụ điện cũng có sự thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây đỉnh phụ tải thường rơi vào ban ngày, thì hiện nay đã dịch chuyển sang buổi tối, đặc biệt trong khoảng 20h đến 23h. Đây là thời điểm hệ thống chịu áp lực lớn khi nguồn điện mặt trời không còn phát, trong khi nhiều hồ thủy điện giảm khả năng huy động do thiếu nước.

Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao, nhu cầu năng lượng được dự báo sẽ tiếp tục đi lên mạnh mẽ. Bộ Công Thương nhận định, nếu GDP duy trì mức tăng trên 10%, nhu cầu điện có thể tăng tương ứng hoặc thậm chí cao hơn, tạo áp lực lớn lên cả nguồn phát, hệ thống truyền tải và điều hành điện.

Huy động tổng lực hệ thống điện để bảo đảm cung ứng

Trước tình hình phụ tải tăng cao, Bộ Công Thương đã chỉ đạo các đơn vị liên quan, trong đó có đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia, triển khai nhiều biện pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, liên tục trong giai đoạn cao điểm.

Một trong những trọng tâm là nâng cao năng lực vận hành của lưới điện truyền tải và phân phối, đặc biệt tại khu vực miền Bắc - nơi đang chịu áp lực phụ tải lớn. Các dự án tăng cường năng lực trạm biến áp và đường dây đã được đẩy nhanh tiến độ, nhằm giảm nguy cơ quá tải cục bộ.

Đối với nguồn thủy điện, các nhà máy được yêu cầu điều hành linh hoạt theo nguyên tắc tích nước hợp lý, ưu tiên phát điện vào các khung giờ phụ tải cao buổi tối. Đồng thời, toàn bộ hệ thống thủy điện nhỏ tại miền Bắc đã được yêu cầu điều chỉnh chế độ phát điện để hỗ trợ cân bằng hệ thống trong các thời điểm căng thẳng. Hiện toàn bộ các nhà máy thuộc diện điều tiết đã thực hiện điều chỉnh theo yêu cầu vận hành.

Ở nhóm nhiệt điện than, các tổ máy khả dụng được huy động tối đa nhằm đảm bảo công suất dự phòng. Các đơn vị phát điện cũng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý sự cố, đảm bảo duy trì công suất trong các khung giờ cao điểm, đặc biệt là buổi tối.

Đối với nguồn điện khí và dầu, việc huy động được điều phối linh hoạt theo tình hình thực tế. Hệ thống vận hành điện phối hợp với đơn vị cung cấp khí để tối ưu nguồn nhiên liệu, kết hợp giữa khí nội địa, LNG và dầu để đảm bảo khả năng phát điện ổn định. Một số nguồn điện có chi phí cao cũng được tính toán huy động trong các thời điểm cần thiết nhằm đảm bảo an ninh cung ứng.

Đáng chú ý, cơ quan vận hành hệ thống điện cũng đề xuất điều chỉnh lại khung giờ cao điểm - thấp điểm theo đặc thù tiêu thụ mùa hè, dự kiến áp dụng từ tháng 6/2026. Trong đó, khung giờ từ khoảng 17h30 đến 22h30 được xác định là giai đoạn phụ tải căng thẳng nhất, cần có biện pháp điều tiết phù hợp.

Tuy vậy, theo nhiều chuyên gia trong ngành năng lượng, các giải pháp kỹ thuật dù quan trọng nhưng chưa đủ để giảm áp lực hệ thống nếu không có sự thay đổi trong hành vi sử dụng điện của người dân và doanh nghiệp.

Tiết kiệm điện: Giải pháp mang tính nền tảng và dài hạn

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, tình trạng nắng nóng kéo dài kết hợp với hoạt động sản xuất gia tăng đang khiến hệ thống điện chịu sức ép lớn. Do đó, cùng với nỗ lực bảo đảm cung ứng điện, việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả cần được xem là giải pháp đồng hành bắt buộc.

Ngày 25/5, công suất cực đại của toàn hệ thống đã đạt hơn 57.000 MW, tăng trên 13% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh các nội dung đã được quy định trong Chỉ thị 09 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương nhấn mạnh thêm một hướng tiếp cận quan trọng là điều chỉnh thời gian sử dụng điện, hạn chế tiêu thụ vào giờ cao điểm. Đây được xem là giải pháp vừa hỗ trợ sản xuất, vừa giảm áp lực lên hệ thống trong các thời điểm nhạy cảm.

Lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết, việc thay đổi thói quen sử dụng điện không chỉ đặt ra đối với doanh nghiệp mà còn cần sự tham gia của các cơ quan nhà nước và đơn vị sử dụng điện lớn. Các bộ, ngành, địa phương được đề nghị rà soát lại thời gian làm việc, hoạt động sản xuất - kinh doanh để điều chỉnh phù hợp, hạn chế tối đa nhu cầu điện tập trung vào giờ cao điểm.

Song song với đó, các đơn vị chức năng được giao phối hợp với địa phương để xây dựng phương án điều tiết phụ tải tại các cơ sở sản xuất, khu công nghiệp, qua đó phân bổ lại nhu cầu sử dụng điện hợp lý hơn trong ngày.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng yêu cầu rà soát tổng thể hệ thống điện trên phạm vi toàn quốc, từ nguồn phát đến lưới truyền tải và phân phối. Những khu vực có nguy cơ quá tải hoặc tiềm ẩn sự cố cần được ưu tiên kiểm tra, bảo dưỡng và xử lý sớm, nhằm đảm bảo hệ thống vận hành ổn định trong mùa nắng nóng cao điểm.