Hạ tầng Hà Nội: Những mắt xích cần kết nối

1. Một sáng cuối tháng 9/2026, anh Trần Tuấn Vũ ở phường Tây Mỗ, TP Hà Nội, thức dậy từ sớm để tới văn phòng trên đường Phạm Hùng. Cơn mưa lớn suốt đêm khiến nhiều cung đường ngập sâu, buộc anh phải chờ nước rút bớt mới dám ra khỏi nhà. Thế nhưng, chỉ sau khoảng 15 phút di chuyển, anh lại mắc kẹt giữa dòng phương tiện ken đặc. Quãng đường chỉ hơn 2km nhưng anh mất hơn một giờ đồng hồ để di chuyển, gần 9 giờ mới tới nơi làm việc.

Trên tuyến từ đường Láng về khu vực Mỹ Đình, nhiều người cũng mắc kẹt giữa biển người và xe, biến hành trình thường nhật chỉ hơn 15 phút thành chuyến đi kéo dài cả tiếng đồng hồ qua các tuyến phố tê liệt như Hồ Tùng Mậu, Phạm Hùng, Xuân Thủy…

Dù thành phố tích cực đầu tư hạ tầng, nhiều tuyến đường vẫn rơi vào tình trạng tê liệt vào giờ cao điểm hoặc sau những trận mưa lớn

Mưa lớn khiến phương tiện phải giảm tốc, tránh điểm ngập hoặc đổi hướng, từ đó dễ tạo hiệu ứng dây chuyền trên các tuyến đường. Sự chậm trễ của từng phương tiện nhanh chóng cộng dồn thành áp lực lớn lên toàn mạng lưới. Giữa dòng xe đặc quánh, người đi đường chỉ còn biết nhích từng đoạn, dõi theo phương tiện phía trước và đèn tín hiệu giao thông, trong tâm thế thấp thỏm vì chậm giờ.

Ùn tắc và ngập lụt làm chậm các hành trình. Một giờ chậm trễ công việc, một giờ muộn bữa cơm tối, khi nhân lên qua hàng vạn người, trở thành một tổn thất đáng kể đối với đời sống và năng suất xã hội. Điều đáng nói là vấn đề gây bức xúc kéo dài này dường như chưa được phản ánh tương xứng trong các khảo sát hay báo cáo. Có lẽ vì thế, VOV Giao thông vẫn giữ được sức hút đặc biệt. Những cụm từ quen thuộc như “di chuyển có phần chậm chạp”, “tình hình chưa mấy khả quan” hay “giao thông bị cản trở đôi chút” đã trở thành cách nói quen thuộc để mô tả những giờ cao điểm.

Cần phải nhìn nhận rằng, Hà Nội đã và đang nỗ lực đầu tư nhiều công trình mới nhằm tìm lối đi thông thoáng hơn cho dòng phương tiện. Báo cáo cuối năm 2025 cho thấy thành phố đã hoàn thành 9 trong số 12 công trình cải tạo nút giao và trục đường thông qua việc nắn chỉnh đảo giao thông, mở dải phân cách, kẻ lại vạch sơn và phân luồng hợp lý, giúp dòng xe tại các điểm xung đột lưu thoát tốt hơn.

Tại cửa ngõ phía Nam, hầm chui Kim Đồng - Giải Phóng, quy mô 4 làn xe, cùng đoạn Vành đai 2,5 từ Đầm Hồng đến Quốc lộ 1A, được đưa vào khai thác tạm từ tháng 2-2026 đã lập tức giảm áp lực giao thông tại khu vực giao cắt giữa phố Kim Đồng và khu vực Định Công. Các trục huyết mạch như Đại lộ Thăng Long, đường Vành đai 3 trên cao cùng hệ thống cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lào Cai tiếp tục giữ vai trò phân luồng xe liên tỉnh từ xa. Từ đầu năm 2026, thành phố cũng đã thí điểm cấm xe tải trên 10 tấn, xe container, xe đầu kéo vào Vành đai 3 qua trục Đại lộ Thăng Long và Quốc lộ 32 trong giờ cao điểm để giảm tải cho tuyến huyết mạch này.

Cùng với đường bộ, giao thông công cộng ghi nhận tín hiệu tích cực khi trong năm 2025, tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy đã phục vụ hơn 20,6 triệu lượt hành khách. Tuy nhiên, theo số liệu từ Ban An toàn giao thông Hà Nội đầu năm 2026, toàn thành phố mới chỉ xử lý được 9 trong số 38 điểm ùn tắc tồn tại từ năm 2025.

Nghịch lý nằm ở chỗ người dân không di chuyển trên một dự án riêng lẻ mà phải đi qua cả một chuỗi hành trình gồm nhiều cung đường và nút giao; nếu một tuyến vành đai như Vành đai 2,5 hay 3,5 được mở rộng ở đầu tuyến nhưng lại đứt đoạn bởi các nút thắt cổ chai do giải phóng mặt bằng dở dang ở cuối tuyến, dòng phương tiện vừa được giải phóng sẽ lại nhanh chóng dồn ứ.

2. Tương tự như vậy, hệ thống thoát nước đô thị cũng đòi hỏi một hành trình liên hoàn và thông suốt. Trong nhiều tháng qua, Hà Nội đã triển khai hàng loạt dự án chống ngập cấp bách, với báo cáo tháng 8/2026 ghi nhận việc hoàn thành 5 dự án trọng điểm bao gồm hồ đầu mối Mễ Trì, hồ điều hòa Yên Nghĩa 2, các hạng mục cải tạo cống rãnh và nâng công suất bơm dọc Đại lộ Thăng Long, đồng thời hoàn tất phần việc cốt lõi tại hồ Phú Đô và hồ Thụy Phương 2.

Hà Nội vẫn còn nhiều tuyến phố, ngõ ngập nặng khi thời tiết cực đoan

Những mắt xích mới này đã bước đầu phát huy tác dụng trong đợt mưa lớn giữa tháng 9/2026 khi đến sáng 18/9, phần lớn các điểm ngập nặng trước đây như các hầm chui Đại lộ Thăng Long, khu vực Triều Khúc hay Cầu Bươu đã tiêu thoát nước nhanh hơn, thu hẹp cả phạm vi lẫn thời gian ngập úng nhờ các trạm bơm vận hành liên tục.

Tuy nhiên, trong lúc chờ nước rút, nhiều tình huống bất cập vẫn diễn ra: nhiều phụ huynh phải đưa con đi học qua những đoạn đường ngập sâu; trên Quốc lộ 32, nước có nơi ngập sâu tới 40cm, lực lượng cảnh sát giao thông phải huy động cả xe tải chuyên dụng để hỗ trợ người dân và phương tiện vượt nước.

Xét trên tổng thể, năng lực tiêu thoát nước của Thủ đô vẫn còn một khoảng cách rất lớn so với yêu cầu ứng phó với biến đổi khí hậu và tốc độ bê tông hóa. Số liệu được người đứng đầu ngành xây dựng Hà Nội đưa ra cho thấy, tính đến tháng 4/2026, toàn hệ thống thoát nước đô thị hiện mới chỉ đáp ứng được khoảng 20% so với quy hoạch chung; diện tích hồ điều hòa thực tế mới đạt khoảng 1.010 ha trên tổng nhu cầu 5.050 ha; trong số 4 lưu vực thoát nước chính, chỉ có lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư tương đối hoàn chỉnh, còn lại các lưu vực khác đều chưa bảo đảm sự đồng bộ giữa cống dẫn, trạm bơm và hồ chứa.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, cách tiếp cận mới mang tính đồng bộ theo lưu vực và triết lý “đô thị bọt biển” bắt đầu được xem xét, yêu cầu kiểm soát chặt chẽ cao độ nền xây dựng, tăng diện tích thấm tự nhiên và không gian trữ nước ngầm ngay từ khâu quy hoạch các khu đô thị mới thay vì phó mặc toàn bộ cho hệ thống thoát nước gánh chịu hậu quả.

Suy cho cùng, một thành phố văn minh khó có thể phát triển bằng những giải pháp chắp vá hay sự nhẫn nại của người tham gia giao thông. Cần nhìn nhận giao thông và thoát nước là một chỉnh thể hữu cơ không thể tách rời: đường gom, đường nhánh phải khớp với vành đai và cao tốc; hệ thống xe buýt, bãi đỗ phải kết nối trơn tru với các nhà ga metro; và cốt nền mặt đường phải ăn khớp tuyệt đối với cống ngầm, hồ điều hòa cùng dòng chảy của các con sông tiêu thoát lũ.

Chỉ khi từng mắt xích được ráp nối chuẩn xác bằng tư duy quy hoạch dài hạn và tinh thần hành động quyết liệt, dòng xe mới thực sự có lối đi, dòng nước mới tìm được đường thoát và những chuyến đi vài kilômét giữa trời mưa mới thôi là nỗi ám ảnh đối với người dân Thủ đô.