"Giang hồ mạng" và những hệ lụy với giới trẻ

Từ vô danh đến “idol mạng”

“Giang hồ mạng” là cách gọi của công chúng đối với những cá nhân xây dựng hình ảnh bằng sự ngông nghênh, khoe tiền bạc, xe sang, phô trương quan hệ “anh em”, hoặc dùng những màn chửi bới, thách thức nhau trên livestream để thu hút người xem. Khi lượng người theo dõi đủ lớn, nhiều người trong số họ chuyển sang nhận quảng cáo, bán hàng livestream, lập công ty truyền thông, thậm chí đứng ra kêu gọi từ thiện.

Vụ án Bùi Xuân Huấn (Huấn “Hoa hồng”) là một ví dụ điển hình. Từ một đối tượng từng nhiều lần bị xử phạt hành chính vì nội dung phản cảm, Huấn đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố về hành vi “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”. Điều này cho thấy phía sau hình ảnh hào nhoáng là cả một bộ máy vận hành song song, có công ty, có kế toán, thậm chí có cả luật sư tiếp tay - như trong vụ án liên quan vợ chồng Phú Lê, nơi một nữ luật sư cũng bị khởi tố vì giúp lập khống hóa đơn.

Các "idol mạng" vừa bị bắt giữ.

Chia sẻ về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long, Phó Chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam, lý giải sức hút của hiện tượng này bằng lý thuyết “quan hệ cận xã hội” (parasocial relationship) - thứ tình cảm một chiều mà công chúng dành cho người nổi tiếng qua màn hình. Khác với các thần tượng truyền thống vốn đã có thành tựu và vị thế được công nhận, “giang hồ mạng” tạo dựng sức ảnh hưởng gần như hoàn toàn dựa vào mức độ gây chú ý, bất kể tính chất tích cực hay tiêu cực của hành vi.

Còn PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, chỉ ra một hệ quả đáng lo: khi sự chú ý được xem như thước đo duy nhất của giá trị, người trẻ rất dễ nhầm lẫn giữa “được nhiều người biết đến” với “được xã hội tôn trọng”. Ông nhấn mạnh những nhận thức lệch lạc này có thể tác động đến thái độ học tập, lao động và ý thức thượng tôn pháp luật của một bộ phận giới trẻ.

Những tác động đến đời sống giới trẻ

Không phải mọi cảnh báo về tác động của “giang hồ mạng” đến từ giới chuyên gia. Chính các bậc phụ huynh mới là những người cảm nhận rõ nhất sự len lỏi của hiện tượng này vào đời sống gia đình.

Chị Lương Thùy Trang tại Hà Nội cho biết, điều khiến chị lo ngại nhất không phải là việc con sử dụng TikTok hay YouTube, mà là việc các con có thể nhầm lẫn giữa nổi tiếng và thành công - khi một người thường xuyên khoe tiền, khoe xe, ăn nói theo kiểu giang hồ nhưng vẫn có hàng triệu người theo dõi, trẻ rất dễ xem đó là hình mẫu đáng ao ước.

Một phụ huynh khác cho rằng việc cơ quan công an xử lý nghiêm là cần thiết, bởi không thể để trẻ lớn lên với suy nghĩ chỉ cần nổi tiếng là có thể có tất cả; đồng thời nhấn mạnh gia đình cũng phải có trách nhiệm hướng dẫn con sử dụng mạng xã hội một cách tỉnh táo.

Không ít gia đình đã phải dùng đến những giải pháp mang tính “phòng thủ”, như lắp camera theo dõi con em xem gì trên tivi, hoặc chủ động thay đổi kế hoạch cá nhân để trực tiếp trông nom, quản lý con cháu trong dịp nghỉ hè thay vì để trẻ tiếp xúc tự do với những nội dung dàn dựng cảnh thách thức, chửi bới.

Từ góc độ của chính những người trẻ, câu chuyện cũng không hề đơn giản. Bình luận về các trào lưu nội dung phản cảm nhắm vào lứa tuổi học đường trên mạng xã hội, em Nguyễn Thanh Vân, học sinh một trường cấp 2 ở Ba Đình (Hà Nội) cho rằng, việc xem các kênh livestream hay short video của những đối tượng trên hoàn toàn không đơn thuần chỉ mang tính chất giải trí bởi đối với lứa tuổi của Vân, việc ý thức được đúng sai vẫn còn chưa rõ ràng thì rất dễ bị “nghiện” những nội dung không lành mạnh, ảnh hưởng đến cách ứng xử, lối sống và việc học tập.

Cái giá của việc "bình thường hóa" sự lệch chuẩn

Điều khiến giới chuyên gia lo ngại nhất không phải bản thân những video phản cảm, mà là cách chúng dần định hình nhận thức của một thế hệ đang trong giai đoạn hình thành nhân cách.

Có thể thấy rằng, những vụ bắt, khám xét đối với những đối tượng như Huấn “Hoa hồng” hay Khá “Bảnh” đã thu hút sự quan tâm của rất nhiều người, trong đó đa số là giới trẻ và không khó để nhận ra ở những nơi như vậy, nhiều bạn trẻ đã có những hành vi, lời nói không khác gì những đối tượng trên. Đối với họ, đó là “số má”, là cách thể hiện…

Theo phân tích của Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất chính là thanh thiếu niên - giai đoạn tư duy phản biện và khả năng kiểm soát hành vi chưa hoàn thiện. Khi liên tục tiếp xúc với hình ảnh những người giàu có, nổi tiếng dù mang lối sống ngông cuồng hay coi thường pháp luật, một bộ phận người trẻ dễ hình thành nhận thức sai lệch rằng đó là con đường ngắn nhất dẫn tới thành công. Ông gọi đây là cơ chế “leo thang hành vi”: những gì từng gây sốc hôm qua sẽ nhanh chóng trở nên bình thường vào hôm nay, buộc người tạo nội dung phải liên tục đẩy giới hạn lên cao hơn để giữ chân người xem.

Hệ quả không chỉ dừng ở nhận thức. Tại Hà Nội, một nhóm đối tượng, trong đó có người tự xưng là “đàn em” của Khá “Bảnh”, từng vận hành một kênh YouTube hơn một triệu người đăng ký, chuyên sản xuất những đoạn phim ngắn tự dàn dựng cảnh bạo lực học đường, dùng dao, kiếm để “giải quyết mâu thuẫn” nhằm câu tương tác và thu lợi hàng trăm triệu đồng. Nhóm này đã bị Công an TP Hà Nội khởi tố về hành vi đưa trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông.

Kinh nghiệm từ nước ngoài

Hiện tượng người có ảnh hưởng trên mạng xã hội lợi dụng sự nổi tiếng để vi phạm pháp luật không phải là vấn đề riêng của Việt Nam. Tại Trung Quốc, từ năm 2016, Cục Quản lý Không gian mạng nước này đã duy trì chiến dịch thường niên mang tên “Thanh Lãng” nhằm chấn chỉnh nội dung tục tĩu, bạo lực, dàn dựng cảnh đánh nhau để câu view; đồng thời đang xây dựng dự thảo Luật chống bạo lực mạng với mức phạt có thể lên tới hàng triệu nhân dân tệ đối với nền tảng vi phạm nghiêm trọng.

Tại châu Âu, Ba Lan vừa trở thành quốc gia đầu tiên hình sự hóa trực diện hiện tượng tương tự, gọi là “patostreaming” - các livestream vì mục đích tài chính mà công khai mô tả hành vi phạm tội hoặc hạ nhục người khác. Đạo luật có hiệu lực từ 23/8/2026, quy định mức án tới 3 năm tù, và có thể lên tới 5 năm nếu nạn nhân là người dưới 18 tuổi. Theo khảo sát của cơ quan nghiên cứu mạng quốc gia Ba Lan, khoảng một phần tư thanh thiếu niên nước này từng xem loại nội dung này trong vòng một năm.

Tại Anh và Romania, trường hợp gây chú ý là Andrew Tate - người có ảnh hưởng với hàng chục triệu người theo dõi nhờ những phát ngôn gây tranh cãi. Tate cùng em trai bị cảnh sát Romania bắt giữ với cáo buộc lập băng nhóm tội phạm có tổ chức, buôn người; sau đó công tố viên Anh tiếp tục phê chuẩn thêm hàng loạt cáo buộc hình sự khác. Dù sở hữu lượng người hâm mộ đông đảo, sự nổi tiếng không giúp nhân vật này tránh được trách nhiệm trước pháp luật - một thông điệp tương đồng với những gì cơ quan chức năng Việt Nam đang truyền đi.

Bảo vệ giới trẻ trước “cơn nghiện” lượt xem

Cũng theo một số luật sư, dù việc xử lý hàng loạt “giang hồ mạng” trong tháng 8/2026 là bước đi cần thiết và được dư luận đồng tình, đây mới chỉ là phần ngọn của vấn đề.

Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội, cho rằng cùng với xử lý từng trường hợp cụ thể, cần ngăn chặn việc biến nội dung lệch chuẩn thành một mô hình kinh doanh, bằng cách áp dụng đồng bộ các biện pháp từ xử phạt hành chính, truy thu nghĩa vụ tài chính đến xử lý hình sự khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Theo Luật sư Nguyễn Thu Anh, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, nhìn nhận việc cơ quan công an liên tiếp triệt phá nhóm “giang hồ mạng” là việc làm cấp thiết để bảo vệ sự phát triển nhân cách của thế hệ trẻ.

Từ góc nhìn văn hóa, nhiều chuyên gia cho rằng giải pháp không thể chỉ dừng lại ở lời khuyên “tránh xem nội dung xấu”, mà cần trang bị cho tầng lớp học sinh, sinh viên kỹ năng chọn lọc thông tin và tư duy phản biện - điều nhà trường và gia đình cần cùng đồng hành, thay vì chỉ trông chờ vào chế tài từ cơ quan quản lý.

Những chiếc còng số 8 trên tay hàng loạt “giang hồ mạng” có thể tạm thời làm sạch một góc không gian mạng. Nhưng như cảnh báo chung của giới chuyên gia, luật sư và cả những bậc phụ huynh, nếu cơ chế biến sự lệch chuẩn thành tiền bạc và danh tiếng vẫn còn nguyên vẹn, sẽ luôn có một cái tên khác sẵn sàng bước vào khoảng trống ấy - trong khi một thế hệ khán giả trẻ vẫn đang từng ngày dõi theo màn hình.