Ai bảo vệ người đứng lớp?

Theo nghề, giữ nghề - Những nhọc nhằn không tên

Sáu giờ sáng, nhiều giáo viên chủ nhiệm đã có mặt ở trường. Một ngày của họ không chỉ có bốn, năm tiết đứng lớp, mà còn là giáo án phải soạn, bài kiểm tra phải chấm, hồ sơ sổ sách phải cập nhật, cả những chuyện cỏn con của học sinh cũng phải xử lý. Khi tiếng trống tan học đã dứt, chiếc điện thoại vẫn rung lên vì tin nhắn phụ huynh, có khi đến tận đêm khuya.

Giáo viên hiện nay đang phải vừa giữ nghề, vừa phải đối mặt với vô vàn áp lực từ xã hội, học sinh, phụ huynh...

Những nhọc nhằn ấy có con số để chứng minh. Tính đến tháng 6/2026, cả nước vẫn còn thiếu 104.516 giáo viên biên chế so với định mức, nhiều nhất là bậc THCS với 42.357 người - cũng là lứa tuổi dậy thì khó bảo nhất.

Một khảo sát của Đại học Quốc gia TP HCM cuối năm 2024 trên hơn 12.500 giáo viên ở Bình Thuận, Tây Ninh và Hậu Giang cho thấy: 71,83% giáo viên bị quá tải công việc, 70,21% chịu áp lực từ phụ huynh, 40,63% từng có ý định bỏ nghề vì bạo lực tinh thần từ phía cha mẹ học sinh. Cứ năm người đứng lớp thì có hai người từng muốn buông phấn.

Nỗi sợ lớn nhất của người giáo viên hôm nay không nằm ở bài giảng khó, mà nằm ở một chiếc điện thoại đang quay lén, một phụ huynh sẵn sàng làm loạn trường lớp vì con họ không được dạy theo cách mà họ muốn. Một lời nhắc nhở hơi gắt cũng có thể bị cắt ghép, đăng lên mạng và biến giáo viên thành bị cáo trước hàng triệu ánh mắt.

Nhưng họ vẫn bước lên bục giảng mỗi sáng, mang theo một nỗi lo mới. Áp lực không còn chỉ là lời nói hay tin nhắn. Nó đã trở thành những cú đẩy, những chiếc dép ném thẳng vào người, những bàn tay túm tóc ngay giữa lớp học.

Sự nuông chiều từ gia đình và sự tiếp tay của mạng xã hội

Một đứa trẻ không tự nhiên mà giơ tay đánh thầy. Trước khi bộc phát ở môi trường học đường, thái độ ấy đã chịu ảnh hưởng lớn từ những khoảng trống trong giáo dục gia đình và tác động tiêu cực của không gian mạng.

Sáng 29/11/2023, tại lớp 7C Trường THCS Văn Phú (Tuyên Quang), chỉ vì cô giáo Âm nhạc không cho ra ngoài đầu giờ, một nhóm học sinh đã khóa cửa nhốt cô trong lớp, chửi bới, ném dép vào người cô, có em cầm gậy chỉ thẳng vào mặt cô, rồi quay video đăng lên Facebook.

Cơ quan chức năng sau đó xác định cô giáo cũng có lời lẽ chưa chuẩn mực với học sinh, và cô bị kỷ luật cảnh cáo. Nhưng sự vụng về của người thầy, nếu có, phải được xử lý bằng quy định. Nó không bao giờ là “giấy phép” để một tập thể học trò nhốt, chửi, ném dép vào cô giáo của mình. Một lớp học dám làm điều đó cùng nhau cho thấy việc giáo dục từ gia đình đã lệch hướng hoặc hoàn toàn vô ích.

Gần hai năm sau, vụ việc ở THCS Đại Kim (Hà Nội) còn cho thấy rõ hơn vị trí của gia đình. Cô chủ nhiệm thu một món đồ chơi sắc nhọn, đúng trách nhiệm của một giáo viên. Bị từ chối trả lại, nam sinh kéo tóc cô, ghì cô xuống và giằng lại đồ chơi. Nhà trường đề nghị gia đình đưa em đi kiểm tra sức khỏe tâm lý, nhưng đến khi vụ việc được đưa lên báo chí, kết quả ấy vẫn chưa được gửi lại. Gia đình xin đón con về “giáo dục tại nhà” 10 ngày, và cô giáo đã đồng ý, đã tha thứ.

Người bị đánh lại là người bao dung. Còn những bài học về giới hạn, về lòng kính trọng người dạy mình, lẽ ra phải được dạy từ bữa cơm gia đình, thì đã bị đẩy hết sang trường học. Không ít gia đình “khoán trắng” con cho nhà trường, nhưng lại phản ứng gay gắt mỗi khi thầy cô nghiêm khắc với con mình. Một đứa trẻ được đáp ứng mọi đòi hỏi sẽ không chịu nổi chữ “không”.

Chi tiết đáng sợ hơn ở Đại Kim là cả lớp ngồi im, có em còn kéo rèm để người bên ngoài không nhìn thấy. Đó là dấu hiệu báo động về một thế hệ đang quen nhìn bạo lực như một thứ để xem, và với chúng, thầy cô giáo không nằm trong danh sách phải tôn trọng.

Một hành vi bạo lực học đường được đăng tải trên mạng xã hội. (Ảnh: Báo Thanh niên)

Mạng xã hội đã trở thành ngôi trường thứ hai của học sinh, nơi không có nội quy, không có người dạy và bạo lực được đo bằng lượt thích. Bạo lực dần biến thành một thứ “nội dung” câu tương tác.

Chiều 23/12/2025, một nữ sinh lớp 8 Trường THCS Quế Phong (Đà Nẵng) bị rủ qua tin nhắn ra khu nhà văn hóa thôn. Tám học sinh thay nhau tát, đấm vào mặt em. Xung quanh, có em cười cợt, có em cầm điện thoại quay lại, có em vừa đánh vừa quay. Hai ngày sau, clip lan khắp mạng xã hội, còn nạn nhân phải nhập viện trong tình trạng hoảng loạn.

Và bạo lực ấy đã lấy đi mạng người. Trưa 14/10/2026, trong khuôn viên Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy 1 (Hải Phòng), hai nhóm học sinh lớp 11 xảy ra xô xát. Một nam sinh 16 tuổi bị đấm đá, ngã đập đầu vào lan can nhà ăn, xuất huyết não và qua đời tối hôm sau. Hình ảnh em nằm bất tỉnh giữa sân trường lan nhanh trên mạng trước cả khi cơ quan chức năng kịp công bố thông tin. Một học viên cùng tuổi đã bị tạm giữ hình sự.

Bốn vụ việc, bốn địa phương, nhưng cùng chung một mẫu số. Những đứa trẻ không được dạy cách kiềm chế ở nhà đã học cách bạo lực trên mạng. Rồi một ngày, chúng mang nó vào lớp học, nơi người đứng mũi chịu sào là bạn bè và chính thầy cô của chúng.

Khoảng trống phải được lấp

Luật Giáo dục 2019, tại khoản 1 Điều 22, đã nghiêm cấm hành vi “xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo”. Cụ thể hơn, Điều 134 Bộ luật Hình sự đã quy định, người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm, trong đó có: “Đối với ông, bà, cha, mẹ, thầy giáo, cô giáo của mình, người nuôi dưỡng, chữa bệnh cho mình…”.

Như vậy, gây thương tích cho “thầy giáo, cô giáo của mình” là tình tiết đặc biệt: dù tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11%, người phạm tội vẫn có thể bị truy cứu, với mức phạt đến 3 năm tù. Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 cũng ghi nhận quyền của nhà giáo được tôn trọng, bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm.

Vậy mà… chỉ khi có người chết và kẻ gây án đã đủ 16 tuổi, pháp luật mới thực sự vào cuộc?! Những vụ việc còn lại chỉ kết thúc bằng một lời xin lỗi, một bản kiểm điểm, một tuần nghỉ học. Ở Văn Phú (Tuyên Quang), người lớn trong trường còn chịu hình thức kỷ luật nặng nề hơn chính những học sinh đã nhốt và ném dép vào cô giáo.

Pháp luật hiện nay đã quy định rõ ràng về việc bảo vệ danh dự, nhân phẩm và sự an toàn của người đứng lớp. Dù vậy, để những điều luật này đi vào cuộc sống một cách hiệu quả hơn, việc xây dựng và củng cố một cơ chế vận hành đủ mạnh mẽ là vô cùng cần thiết.

Căn cứ vào hành vi, tâm sinh lý học sinh và lứa tuổi vị thành niên hiện nay, có những khoảng trống cần phải xem xét lại:

Thứ nhất, khoảng trống về độ tuổi. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự với tội phạm rất nghiêm trọng trở lên. Người dưới 14 tuổi không bị truy cứu hình sự; nếu thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, chỉ có thể bị áp dụng biện pháp giáo dục tại địa phương hoặc đưa vào trường giáo dưỡng. Nam sinh lớp 7 quật ngã cô giáo và nhóm học sinh lớp 7 ném dép vào cô đều nằm trọn trong vùng này. Trên thực tế, chúng gần như không phải đối mặt với chế tài pháp lý nào.

Thứ hai, kỷ luật học đường đã bị “mềm hóa” đến mức mất sức răn đe. Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ 31/10/2025, đã bỏ hình thức đình chỉ học; với học sinh THCS và THPT, biện pháp nặng nhất nay chỉ còn là viết bản kiểm điểm. Ở Đà Nẵng, tám học sinh đánh bạn đến nhập viện, quay clip tung lên mạng, và hình thức xử lý là bản kiểm điểm cùng một mức hạnh kiểm thấp. Tinh thần nhân văn là đúng, nhưng nhân văn không có nghĩa là dễ dãi.

Thứ ba, trách nhiệm của cha mẹ mới dừng ở chuyện tiền. Bộ luật Dân sự buộc cha mẹ bồi thường thiệt hại do con dưới 15 tuổi gây ra, nhưng không có chế tài cụ thể nào dành cho cha mẹ buông lỏng giáo dục để con nhiều lần vi phạm, hay không phối hợp khi nhà trường đề nghị đưa con đi kiểm tra tâm lý.

Thứ tư, tình trạng giáo viên bị tấn công chưa có một quy trình bảo vệ riêng. Không có quy định bắt buộc trình báo công an, giám định thương tích, hỗ trợ pháp lý hay tâm lý cho giáo viên.

Tháng 10/2025, Bộ GD&ĐT đưa ra lấy ý kiến dự thảo nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, một tín hiệu tích cực được giáo viên và nhân dân cả nước mong đợi: hành vi xúc phạm, xâm phạm thân thể giáo viên có thể bị phạt 5-10 triệu đồng, học sinh vi phạm có thể bị tạm cách ly khỏi môi trường học tập hoặc chuyển đến cơ sở tư vấn, can thiệp tâm lý. Nhưng tín hiệu chưa đủ.

Cần xây dựng thang kỷ luật nhiều bậc, để hành vi xâm phạm thân thể nhà giáo không chỉ dừng ở bản kiểm điểm. Cần ban hành quy trình bắt buộc khi giáo viên bị tấn công: trình báo, giám định thương tích, cử luật sư hỗ trợ, công nhận tai nạn lao động, hỗ trợ tâm lý - không để người thầy, người cô tự mình xoay xở. Cần quy trách nhiệm cụ thể cho cha mẹ, bắt buộc tham gia chương trình giáo dục cùng nhà trường khi con vi phạm nghiêm trọng, đồng thời công khai kết quả xử lý, bởi một vụ việc xử lý âm thầm là một bài học bị bỏ lỡ cho hàng triệu học sinh và phụ huynh khác.

Và một vấn đề nữa chúng ta không thể không hành động ngay, đó là việc quản lý nội dung trên các nền tảng mạng xã hội - một trong những nguyên nhân chính dẫn đến lối sống bản năng, thích yêng hùng của một bộ phận lớp trẻ hiện nay.

Pháp luật không thể tiếp tục đứng sau mỗi vụ việc với cùng một lời hứa “sẽ xử lý nghiêm”. Cái cần là những quy định đủ rõ để không ai phải chờ một đoạn clip lan truyền, hay tệ hơn, một cái chết, mới biết phải làm gì.

Trả lại sự tôn nghiêm cho bục giảng

Lớp học tan, chỉ còn bục giảng và viên phấn viết dở. Sáng mai, người thầy lại bước lên đó, dù hôm qua có thể vừa nhận một tin nhắn chất vấn lúc nửa đêm, vừa xem một đoạn clip về đồng nghiệp bị học trò đánh.

Họ không đòi được tôn vinh. Họ chỉ cần được an toàn khi làm đúng việc của mình: thu một món đồ nguy hiểm, nhắc một học trò vô lễ, giữ trật tự cho một lớp học. Gia đình phải là người thầy đầu tiên, chứ không phải người đứng ngoài. Mạng xã hội phải có giới hạn, chứ không thể là vùng vô luật cho trẻ em. Và pháp luật phải đủ rõ, đủ mạnh để mỗi cú đánh nhắm vào người thầy đều có một câu trả lời tương xứng.

Tôn sư trọng đạo không thể chỉ là khẩu hiệu treo trên tường lớp học. Đã đến lúc nó phải được pháp luật bảo vệ.