Toàn cảnh kim loại quý tuần từ 29/3/2026 đến 5/4/2026: Vàng, bạc, platinum liên tục đảo chiều

Điều gì khiến Platinum vừa hiếm lại vừa không thể thiếu?

Một nhà máy chế tạo ô tô của Volkswagen. (Ảnh: GETTY IMAGES)

Kim loại của giới siêu giàu

Ngày nay, nhiều người xem platinum chỉ như một kim loại công nghiệp phục vụ ngành ô tô hay công nghệ hydrogen. Nhưng trong phần lớn thế kỷ XX, platinum từng là biểu tượng của địa vị và sự xa xỉ toàn cầu.

Có thời điểm, giá platinum cao hơn vàng tới cả nghìn USD mỗi ounce. Những chiếc đồng hồ cao cấp, nhẫn cưới xa xỉ hay trang sức của giới thượng lưu phương Tây thường sử dụng platinum như một cách thể hiện đẳng cấp và sự giàu có.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều thương hiệu xa xỉ từng gọi platinum là: “kim loại của các vị vua”.

Bản thân cái tên “platinum” cũng mang một lịch sử thú vị. Khi các nhà thám hiểm Tây Ban Nha lần đầu phát hiện kim loại này tại Nam Mỹ vào thế kỷ XVIII, họ gọi nó là “platina” - nghĩa là “bạc nhỏ”. Ban đầu, platinum thậm chí còn bị xem là thứ kim loại gây phiền toái vì quá khó nung chảy và chế tác.

Nhưng rồi nhân loại dần nhận ra đây là một trong những kim loại quý hiếm nhất thế giới. Platinum có nhiệt độ nóng chảy rất cao, khả năng chống ăn mòn mạnh và sở hữu nhiều tính chất xúc tác đặc biệt. Chính những đặc tính ấy khiến nó trở thành vật liệu quan trọng trong công nghiệp hóa chất, hàng không, điện tử, y học và đặc biệt là ngành ô tô hiện đại.

Nhà khoa học nổi tiếng Isaac Asimov từng có một câu nói nổi tiếng: “Câu nói thú vị nhất trong khoa học - báo hiệu những khám phá mới - không phải là ‘Eureka!’ mà là: ‘Thật kỳ lạ…’” (The most exciting phrase to hear in science, the one that heralds new discoveries, is not ‘Eureka!’ but ‘That’s funny…)

Ở một góc độ nào đó, platinum cũng từng là một “thật kỳ lạ…” như vậy của ngành luyện kim thế giới: một kim loại từng bị xem thường vì khó chế tác, nhưng rồi lại trở thành biểu tượng của công nghệ cao, sự giàu có và quyền lực công nghiệp hiện đại.

Dieselgate và cú sập định mệnh

Tuy nhiên, nguyên nhân khiến platinum thật sự lao dốc lại đến từ ngành ô tô.

Trong nhiều năm, platinum là thành phần quan trọng trong bộ xử lý khí thải của xe diesel. Đặc biệt tại châu Âu, diesel từng được xem là giải pháp tiết kiệm nhiên liệu và thân thiện môi trường hơn xe xăng. Nhu cầu khổng lồ từ ngành ô tô vì thế đã giúp platinum duy trì vị thế của một kim loại quý chiến lược trong suốt nhiều thập niên.

Rồi năm 2015 xảy ra Dieselgate. Volkswagen bị phát hiện gian lận trong các bài kiểm tra khí thải diesel tại Mỹ. Vụ bê bối nhanh chóng lan rộng thành cuộc khủng hoảng niềm tin toàn cầu đối với xe diesel và trở thành bước ngoặt lớn nhất của thị trường platinum hiện đại.

Hệ quả diễn ra gần như ngay lập tức. Doanh số xe diesel tại châu Âu lao dốc, nhiều thành phố bắt đầu siết chặt động cơ diesel, còn các hãng xe chuyển dần sang xe xăng, hybrid và xe điện.

Cùng lúc đó, palladium - kim loại chủ yếu dùng cho xe xăng - lại bước vào một giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ.

Sự thay đổi trong cách thị trường nhìn nhận hai kim loại này thể hiện rất rõ qua diễn biến giá. Năm 2008, platinum từng vượt mốc 2.200 USD/ounce, cao hơn vàng gần 1.000 USD/ounce và được xem là một trong những kim loại quý đắt giá nhất thế giới. Nhưng sau Dieselgate, cục diện dần đảo chiều. Có giai đoạn từ năm 2018 đến 2021, palladium vượt 3.000 USD/ounce, trong khi platinum nhiều năm mắc kẹt quanh vùng 800 - 1.000 USD/ounce.

Việc platinum chuyển sang giao dịch thấp hơn vàng trong thời gian dài sau năm 2015 vì thế không chỉ là biến động giá thông thường, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cách thị trường định giá giá trị của một kim loại quý.

Câu chuyện quanh Platinum đã trở thành một trong những nghịch lý lớn nhất của thị trường kim loại quý hiện đại: một kim loại hiếm hơn vàng, khó khai thác hơn vàng và có nguồn cung tập trung rủi ro hơn vàng, nhưng lại bị định giá thấp hơn vàng trong thời gian rất dài.

Dù đã phục hồi phần nào trong giai đoạn gần đây nhờ kỳ vọng về hydrogen và nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, platinum hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với thời kỳ hoàng kim trước Dieselgate. Đó không chỉ là cú sập về giá. Với platinum, đó còn là cú sập của một “câu chuyện thị trường” từng nâng đỡ kim loại này suốt nhiều thập niên.

Kim loại quý bị thị trường bỏ quên

Nhưng nếu platinum hiếm, bền và quan trọng đến vậy, vì sao thị trường lại lạnh nhạt với nó trong suốt nhiều năm?

Một phần câu trả lời nằm ở tâm lý.

Vàng có một thứ sức mạnh mà platinum chưa bao giờ thật sự sở hữu: niềm tin tập thể được tích lũy qua hàng nghìn năm. Người ta mua vàng không chỉ vì giá trị vật chất, mà còn vì lịch sử, vì cảm giác an toàn và vì niềm tin rằng trong chiến tranh, lạm phát hay khủng hoảng tài chính, vàng cuối cùng vẫn là thứ còn lại.

Vàng được cha mẹ truyền lại cho con cái. Vàng nằm trong dự trữ của ngân hàng trung ương. Vàng xuất hiện trong cưới hỏi, của hồi môn, tích sản và ký ức văn hóa của nhiều xã hội, đặc biệt tại châu Á. Nó không chỉ là kim loại, mà còn là một hệ thống niềm tin.

Bạc cũng có câu chuyện riêng. Đó là kim loại gần gũi hơn với đời sống dân gian, nhưng đồng thời lại gắn với đầu cơ, năng lượng mặt trời, điện tử và những cộng đồng đầu tư nhỏ lẻ trên Internet. Bạc có tính đại chúng. Vàng có tính biểu tượng. Còn platinum thì đứng ở một khoảng giữa khó gọi tên.

Với phần lớn công chúng, platinum là một kim loại khá xa lạ. Nhiều người không biết nó dùng để làm gì, vì sao nó quý, hoặc thậm chí không biết platinum hiếm hơn vàng nhiều lần. Khác với sắc vàng quen thuộc vốn gợi liên tưởng tới tài sản, may mắn và sự giàu có, platinum mang màu trắng lạnh, hiện đại và có phần quá kỹ thuật. Nó không có lớp ý nghĩa văn hóa dày đặc mà vàng đã tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử.

Ở nhiều thị trường châu Á, vàng còn gắn với tâm lý “cầm được mới yên tâm”. Một chiếc nhẫn vàng, một chỉ vàng hay một cây vàng đều dễ hiểu với người mua bình thường. Platinum thì khác. Nó giống kim loại của phòng thí nghiệm, của động cơ, của bộ xúc tác khí thải và công nghệ cao hơn là kim loại của cảm xúc đại chúng.

Đó có lẽ là nghịch lý lớn nhất của platinum: nó quá công nghiệp để trở thành vàng, nhưng lại quá quý hiếm để được nhìn nhận như một kim loại công nghiệp thông thường.

Trong hơn một thập niên, nghịch lý ấy khiến platinum gần như trở thành “kẻ bị lãng quên” của thế giới kim loại quý. Các quỹ ETF platinum có quy mô nhỏ hơn rất nhiều so với vàng. Dòng tiền đầu tư yếu. Truyền thông ít nhắc tới. Nhà đầu tư trẻ quan tâm nhiều hơn tới AI, crypto, cổ phiếu công nghệ hoặc những tài sản có câu chuyện dễ lan truyền hơn là một kim loại màu trắng khó giải thích.

Trong khi vàng có ngân hàng trung ương, truyền thống tích sản và tâm lý trú ẩn làm “người chống lưng”, platinum lại thiếu một lực đỡ đủ mạnh về mặt niềm tin thị trường. Nó không có đám đông bảo vệ mình. Và trong thị trường tài chính, đôi khi thiếu đám đông cũng đồng nghĩa với thiếu giá.

Nhưng chính sự lạnh nhạt kéo dài ấy lại khiến nhiều nhà phân tích đặt câu hỏi ngược lại: liệu platinum có đang bị định giá thấp một cách bất thường?

Theo Hội đồng Đầu tư Platinum Thế giới (WPIC), nguồn cung platinum toàn cầu phụ thuộc rất lớn vào Nam Phi - quốc gia chiếm phần lớn sản lượng khai thác. Trong khi đó, ngành khai khoáng Nam Phi nhiều năm qua liên tục đối mặt với khủng hoảng điện, chi phí khai thác tăng cao, các mỏ ngày càng xuống sâu và chất lượng quặng suy giảm.

Nói cách khác, phía sau một kim loại bị thị trường quên lãng lại là một cấu trúc nguồn cung không hề dễ dãi. Và trong khi sự chú ý của đám đông còn đang ở nơi khác, những nhu cầu mới đối với platinum bắt đầu âm thầm xuất hiện.

Platinum từng được xem là biểu tượng của trang sức cao cấp phương Tây, nhưng sức hút đầu tư của kim loại này nhiều năm qua vẫn lép vế so với vàng.

Liệu platinum có trở lại?

Nếu Dieselgate từng làm thay đổi số phận của platinum, thì nền kinh tế hydrogen có thể đang mở ra cho kim loại này một chương hoàn toàn khác.

Platinum hiện giữ vai trò quan trọng trong pin nhiên liệu hydrogen, công nghệ điện phân tạo hydrogen xanh và nhiều hệ thống giảm phát thải công nghiệp. Khi thế giới tìm cách giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, platinum bắt đầu được nhắc trở lại như một kim loại chiến lược của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Điều đáng chú ý là sự trở lại này diễn ra khá âm thầm.

Platinum không tạo ra những cơn sốt dữ dội như vàng trong khủng hoảng, cũng không thu hút đám đông đầu cơ như bạc hay crypto trong thời đại mạng xã hội. Nhưng theo nhiều chuyên gia, platinum hiện đang bước vào một trạng thái khá đặc biệt: bị thị trường quên lãng quá lâu, nhưng lại âm thầm tích tụ những yếu tố nền tảng mới.

Đó là điều từng lặp lại nhiều lần trong lịch sử hàng hóa và thị trường tài chính. Những tài sản bị bỏ quên đôi khi lại trở thành nơi dòng tiền quay về sau cùng.

Có lẽ platinum cũng đang ở trong trạng thái ấy. Nó không còn là “ngôi sao” của thị trường, nhưng cũng chưa bao giờ thật sự biến mất.

Câu chuyện của platinum cho thấy một điều rất thú vị: thị trường kim loại quý không chỉ vận hành bằng địa chất, công nghệ hay cung cầu vật lý. Nó còn vận hành bằng tâm lý, bằng niềm tin tập thể và bằng những câu chuyện mà con người sẵn sàng tin tưởng.

Một kim loại có thể hiếm hơn vàng, khó khai thác hơn vàng và quan trọng với công nghệ hiện đại hơn vàng, nhưng vẫn bị thị trường lạnh nhạt trong thời gian rất dài nếu nó không có một câu chuyện đủ mạnh, một niềm tin đủ lớn và sự chú ý của đám đông.

Sau tất cả, platinum có thể không phải là kim loại bị “ghét bỏ” theo nghĩa thông thường. Nó chỉ là một kim loại quý từng bị lịch sử thị trường thay đổi số phận - một kim loại không có đám đông đứng phía sau mình trong suốt nhiều năm.

Nhưng trong thế giới tài chính, những thứ bị lãng quên quá lâu đôi khi lại chính là những thứ khiến thị trường bất ngờ nhất khi quay trở lại.

Thiên Hương