Giá vàng hôm nay 29/9: Đồng loạt lao dốc, giá vàng thế giới xuống mức thấp nhất 7 tuần

Vàng và cuộc trở lại của tài sản niềm tin

Bạc, với khả năng dẫn điện nổi trội, đang đứng ở một vị trí ngày càng đáng chú ý trong chuỗi hạ tầng ấy.

Sau những cỗ máy AI là một thế giới rất “vật chất”

Bạc không chỉ đối mặt với bài toán nguồn cung, mà cả sức ép từ công nghệ thay thế.

Mỗi khi nói về cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI), những hình ảnh xuất hiện thường là chip bán dẫn, GPU, robot hay những trung tâm dữ liệu khổng lồ. Người ta nói nhiều về năng lực tính toán, tốc độ xử lý và lượng điện mà các hệ thống này tiêu thụ. Tuy nhiên, để một mô hình AI thực sự hoạt động, phía sau năng lực tính toán đó là cả một hệ thống vật chất phức tạp, bao gồm máy chủ, bảng mạch, hệ thống điện, thiết bị kết nối, bộ chuyển mạch, nguồn điện và hàng loạt linh kiện điện tử.

Đó cũng là nơi những kim loại tưởng như thuộc về một thế giới khác bắt đầu xuất hiện, trong đó có bạc.

Với khả năng dẫn điện rất cao, bạc được sử dụng trong nhiều ứng dụng điện và điện tử, từ tiếp điểm, công tắc, bảng mạch cho tới các linh kiện và thiết bị điện công suất. Silver Institute cho biết bạc hiện diện trong hầu như mọi thiết bị điện tử và đang được sử dụng trong cả những hệ thống máy tính phục vụ AI.

Điều đáng chú ý là câu chuyện về bạc không nằm ở việc một máy chủ AI đơn lẻ cần bao nhiêu bạc, mà nằm ở quy mô của toàn bộ hệ thống. Khi điện toán AI mở rộng, số lượng máy chủ tăng lên, các trung tâm dữ liệu được xây dựng mới, trong khi lưới điện cũng phải mở rộng để cung cấp công suất cho những cơ sở tiêu thụ điện lớn. Cùng với đó, hệ thống điện tử ngày càng trở nên phức tạp và kéo theo nhu cầu đối với các vật liệu dẫn điện cũng như linh kiện điện.

Bạc vì thế không phải “nhiên liệu của AI”, nhưng có thể trở thành một phần của lớp hạ tầng vật chất giúp AI vận hành.

Trong báo cáo Silver, The Next Generation Metal, Oxford Economics và Silver Institute nhận định các trung tâm dữ liệu và AI là một trong những lĩnh vực có khả năng thúc đẩy nhu cầu bạc công nghiệp trong những năm tới. Báo cáo lưu ý rằng công suất điện của các hệ thống công nghệ thông tin toàn cầu đã tăng rất mạnh, từ khoảng 0,93 GW năm 2000 lên gần 50 GW vào năm 2025. Sự mở rộng của điện toán đồng nghĩa với việc cần thêm máy chủ và hạ tầng điện tử, từ đó tạo thêm nhu cầu đối với những vật liệu như bạc.

Tuy nhiên, con số này cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Không có một tỷ lệ đơn giản theo kiểu “mỗi GW của trung tâm dữ liệu cần X kg bạc”, bởi lượng bạc sử dụng còn phụ thuộc vào thiết kế thiết bị, công nghệ linh kiện và mức độ tiết giảm vật liệu của từng nhà sản xuất.

Chính Silver Institute cũng thừa nhận rằng dữ liệu chính xác về lượng bạc được sử dụng trực tiếp trong hạ tầng AI và trung tâm dữ liệu vẫn còn hạn chế. Vì vậy, điều có thể xác nhận chắc chắn hơn hiện nay không phải là một “cơn khát bạc” từ AI đã được định lượng cụ thể, mà là AI đang trở thành một nguồn tăng trưởng mới cho nhóm nhu cầu điện - điện tử vốn đã sử dụng bạc.

Sự khác biệt này rất quan trọng, bởi nó giúp tránh biến một xu hướng công nghệ thành một câu chuyện đầu cơ đơn giản về giá bạc.

Điều khiến câu chuyện trở nên đáng chú ý hơn là AI chỉ là một trong nhiều lực kéo đang đồng thời làm thay đổi nhu cầu bạc. Điện khí hóa giao thông, mở rộng lưới điện, điện tử tiêu dùng, hạ tầng viễn thông và năng lượng tái tạo đều sử dụng bạc ở những mức độ khác nhau.

Năm 2024, nhu cầu bạc công nghiệp đạt kỷ lục 680,5 triệu ounce. Silver Institute cho biết sự tăng trưởng khi đó đến từ nhiều nguồn, trong đó có điện mặt trời, điện khí hóa phương tiện, hạ tầng lưới điện và các ứng dụng liên quan tới AI.

Nhưng đến năm 2025, bức tranh bắt đầu phân hóa. Nhu cầu công nghiệp giảm 3%, xuống 657,4 triệu ounce, trong khi nhu cầu điện - điện tử giảm 2%. Những động lực mang tính cấu trúc như AI, ô tô và đầu tư lưới điện vẫn tăng, nhưng không đủ bù đắp sự suy giảm mạnh hơn trong lĩnh vực điện mặt trời, nơi các nhà sản xuất đang tìm cách giảm lượng bạc sử dụng trên mỗi sản phẩm và tìm kiếm vật liệu thay thế.

Đây chính là điểm khiến câu chuyện bạc trở nên đáng chú ý: không phải tất cả các ngành đều cùng lúc cần nhiều bạc hơn. Một số lĩnh vực đang làm nhu cầu tăng lên, trong khi những lĩnh vực khác lại tìm cách giảm lượng bạc cần thiết trong mỗi sản phẩm. AI hiện nằm ở phía thứ nhất, nhưng điều đó không có nghĩa nhu cầu từ AI có thể tự động bù đắp mọi biến động từ những lĩnh vực còn lại.

Các trung tâm dữ liệu và AI là một trong những lĩnh vực có khả năng thúc đẩy nhu cầu bạc công nghiệp trong những năm tới.

Trong nhiều thập niên, bạc thường được nhìn qua hai lăng kính quen thuộc: một kim loại quý và một nguyên liệu công nghiệp. Nhưng quá trình điện hóa và số hóa đang làm thay đổi cán cân đó.

Bạc có một đặc tính rất khó thay thế hoàn toàn: khả năng dẫn điện cao. Chính vì vậy, nó xuất hiện trong rất nhiều thiết bị mà người tiêu dùng bình thường hầu như không nhìn thấy. Một chiếc điện thoại, một bảng mạch, một thiết bị điện, một hệ thống điều khiển hay một bộ phận trong mạng lưới điện đều có thể chứa bạc.

Với AI, vấn đề cũng tương tự. AI càng phát triển, thế giới càng cần nhiều năng lực tính toán. Nhưng năng lực tính toán không tồn tại trong không gian ảo; nó cần những nhà máy dữ liệu, những đường truyền điện, hệ thống làm mát, thiết bị phân phối điện và hàng loạt linh kiện vật lý.

Oxford Economics ước tính công suất điện dành cho công nghệ thông tin toàn cầu đã tăng khoảng 53 lần từ năm 2000 đến năm 2025. Báo cáo này cũng dự báo quá trình số hóa và ứng dụng AI tiếp tục mở rộng trong những năm tới, kéo theo nhu cầu đối với lớp hạ tầng vật chất phía sau.

Đây là một thay đổi quan trọng trong cách nhìn về bạc. Bạc không nhất thiết phải trở thành “kim loại của AI” theo nghĩa trực tiếp. Chỉ cần AI trở thành một trong những động lực khiến thế giới phải xây thêm rất nhiều hạ tầng điện và điện tử, vai trò của bạc trong nền kinh tế số đã có thể thay đổi.

Nhưng AI có đủ lớn để bù đắp những nơi khác?

Nếu chỉ nhìn vào AI, rất dễ hình thành một câu chuyện tuyến tính: AI phát triển, trung tâm dữ liệu tăng, nhu cầu bạc tăng và cuối cùng bạc thiếu. Thực tế phức tạp hơn nhiều, bởi nhu cầu bạc chịu tác động đồng thời từ nhiều ngành, trong khi mỗi ngành lại có khả năng điều chỉnh lượng bạc sử dụng theo giá cả và công nghệ.

Theo World Silver Survey 2026, tổng nhu cầu bạc công nghiệp năm 2026 được dự báo giảm khoảng 3%, xuống 639,6 triệu ounce. Nguyên nhân chủ yếu là nhu cầu bạc cho điện mặt trời tiếp tục suy giảm khi các nhà sản xuất tiết giảm lượng bạc sử dụng và thay thế bạc bằng những vật liệu khác. Trong khi đó, triển vọng đối với hạ tầng AI, ô tô và đầu tư lưới điện vẫn được đánh giá tích cực.

Nói cách khác, AI đang kéo nhu cầu lên, nhưng chưa đủ để biến toàn bộ thị trường công nghiệp thành một đường tăng thẳng.

Điều này tạo ra một bức tranh phức tạp hơn. Một bên là những ngành công nghệ mới, nơi bạc có thể tiếp tục được sử dụng khi hệ thống ngày càng mở rộng và phức tạp. Bên kia là những ngành đã sử dụng bạc ở quy mô rất lớn nhưng đang chịu áp lực chi phí, từ đó tìm cách giảm lượng bạc cần thiết hoặc thay thế bằng vật liệu khác. Cuộc giằng co giữa hai xu hướng này sẽ góp phần quyết định diễn biến nhu cầu bạc trong những năm tới.

Với khả năng dẫn điện rất cao, bạc được sử dụng trong nhiều ứng dụng điện và điện tử.

Có một chi tiết quan trọng thường bị bỏ qua khi nói về nhu cầu bạc công nghiệp: ngành công nghiệp không chỉ quan tâm đến việc có cần bạc hay không, mà còn quan tâm đến câu hỏi liệu có thể làm ra cùng một sản phẩm với ít bạc hơn hay không.

Đó được gọi là thrifting - quá trình giảm lượng bạc sử dụng trong mỗi sản phẩm.

Nếu một tấm pin, một linh kiện điện tử hay một thiết bị điện có thể hoạt động với lượng bạc thấp hơn, tổng nhu cầu bạc vẫn có thể giảm ngay cả khi số lượng sản phẩm tiếp tục tăng. Đây chính là điều đang xảy ra trong ngành năng lượng mặt trời.

Silver Institute ghi nhận rằng trong năm 2025, sự gia tăng của hạ tầng AI và một số lĩnh vực điện - điện tử không đủ bù đắp cho sự suy giảm nhu cầu bạc của ngành quang điện (PV), khi các nhà sản xuất đẩy nhanh quá trình tiết giảm và thay thế bạc trong bối cảnh chi phí nguyên liệu tăng.

Điều này đặt AI vào một vị trí đặc biệt. Nếu nhu cầu từ AI tiếp tục tăng nhanh, các nhà sản xuất linh kiện cũng sẽ có động lực tương tự để tìm cách sử dụng vật liệu hiệu quả hơn. Vì thế, tương lai của nhu cầu bạc không chỉ phụ thuộc vào số lượng trung tâm dữ liệu được xây dựng, mà còn phụ thuộc vào việc mỗi trung tâm dữ liệu, mỗi máy chủ và mỗi thiết bị điện tử thực sự cần bao nhiêu bạc.

Câu chuyện về nhu cầu mới càng đáng chú ý khi được đặt trong bối cảnh nguồn cung. Silver Institute dự báo năm 2026 tổng nguồn cung bạc toàn cầu tăng 1,5%, lên khoảng 1,05 tỷ ounce. Sản lượng mỏ được dự báo tăng khoảng 1%, lên 820 triệu ounce, trong khi nguồn cung từ tái chế tăng 7% và vượt 200 triệu ounce - lần đầu tiên kể từ năm 2012.

Dù nguồn cung tăng, thị trường vẫn được dự báo thiếu khoảng 67 triệu ounce trong năm 2026, đánh dấu năm thứ sáu liên tiếp nguồn cung không đủ đáp ứng tổng nhu cầu.

Tuy nhiên, thiếu hụt không có nghĩa thế giới sẽ “hết bạc”. Thị trường có nhiều cơ chế để cân bằng cung - cầu, từ giải phóng tồn kho, tăng tái chế, giảm tiêu thụ cho tới tiết giảm lượng bạc trong sản phẩm và thay thế vật liệu. Chính những cơ chế này sẽ trở thành một phần quan trọng trong câu chuyện bạc ở những chương tiếp theo.

AI đang mở thêm một chương mới cho bạc. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, câu chuyện vẫn chưa đủ lớn.

Điều đáng quan tâm hơn là AI xuất hiện đúng vào thời điểm bạc đang phải đối mặt với một cuộc tái cấu trúc nhu cầu. Một mặt, nền kinh tế số, quá trình điện khí hóa và đầu tư lưới điện đang mở ra những nhu cầu mới. Mặt khác, ngành công nghiệp mặt trời đang tìm cách giảm lượng bạc sử dụng; giá bạc cao tạo thêm động lực cho việc tiết giảm và thay thế; trong khi nguồn cung từ các mỏ không dễ dàng tăng với tốc độ tương ứng.

World Silver Survey 2026 vì thế mô tả triển vọng năm nay bằng một sự phân hóa rõ rệt: AI, ô tô và lưới điện là những điểm sáng, nhưng PV lại kéo nhu cầu công nghiệp đi xuống.

Đó có thể là nghịch lý lớn nhất của bạc trong kỷ nguyên công nghệ. Càng trở nên quan trọng đối với nền kinh tế điện hóa và số hóa, bạc càng có giá trị để tiết kiệm. Và khi một vật liệu trở nên đắt đỏ, cuộc đua không nhất thiết chỉ là tìm thêm nguồn cung; đó còn là cuộc đua tìm cách không cần đến nó nhiều như trước.

Trong câu chuyện bạc, chính khả năng cân bằng giữa nhu cầu tăng lên và lượng bạc cần thiết cho mỗi sản phẩm giảm xuống có thể mới là một trong những cuộc cạnh tranh quyết định.

Bài tiếp theo: “Bạc và nghịch lý năng lượng mặt trời” - ngành năng lượng mặt trời đang tăng trưởng nhưng đồng thời tìm cách giảm lượng bạc trong mỗi tấm pin, tạo nên một nghịch lý đáng chú ý của thị trường kim loại quý.

Lam Anh