Đến cuối tháng 8, thế giới có 7 doanh nghiệp khai khoáng được định giá trên 100 tỷ USD. Nhưng phía sau con số tròn trịa ấy là một cuộc đổi ngôi đáng chú ý: đồng tạo nền cho nhóm dẫn đầu, còn vàng đưa hai nhà sản xuất vàng lớn trở lại trên ngưỡng “câu lạc bộ trăm tỷ”.

Tháng 8/2026 là một tháng hiếm có đối với cổ phiếu khai khoáng. Theo bảng xếp hạng của Mining.com, tổng vốn hóa 50 doanh nghiệp khai khoáng lớn nhất thế giới tăng thêm khoảng 357 tỷ USD chỉ trong bốn tuần, trở lại trên 2.500 tỷ USD.

Đáng chú ý hơn, số doanh nghiệp có vốn hóa trên 100 tỷ USD tăng từ 4 lên 7. Newmont, Freeport-McMoRan và Agnico Eagle cùng trở lại trên ngưỡng. Bốn cái tên đã đứng trên vạch trước đó là BHP, Rio Tinto, Southern Copper và Zijin Mining.

Đây có thể được gọi là 7 “gương mặt vàng” của ngành khai khoáng, nhưng không nên hiểu cả 7 đều là công ty vàng bạc. Theo cách phân loại của bảng xếp hạng, chỉ Newmont và Agnico Eagle thuộc nhóm vàng; Southern Copper và Freeport-McMoRan thuộc nhóm đồng; BHP, Rio Tinto và Zijin Mining là những tập đoàn đa kim loại.

Chính cơ cấu ấy mới cho thấy câu chuyện lớn của ngành: đồng đang tạo nền cho quyền lực ở nhóm dẫn đầu, còn đợt tăng của vàng giúp các nhà sản xuất kim loại quý thu hẹp khoảng cách rất nhanh.

Những doanh nghiệp khai khoáng có giá trị thị trường vượt 100 tỷ USD, gồm BHP, Rio Tinto, Southern Copper, Zijin Mining, Newmont, Freeport-McMoRan và Agnico Eagle. Số liệu vốn hóa được làm tròn theo giá cổ phiếu đóng cửa ngày 31/8/2026 và có thể thay đổi theo giá cổ phiếu, tỷ giá. Đồ họa: PetroTimes; nguồn: MINING.COM và dữ liệu thị trường.

7 doanh nghiệp trên 100 tỷ USD

Nguồn: Mining.com; số liệu theo giá cổ phiếu đóng cửa ngày 31/8/2026 trên sàn niêm yết chính, quy đổi sang USD.

1. BHP: “người khổng lồ” duy nhất trên 200 tỷ USD

Với vốn hóa khoảng 241,1 tỷ USD, BHP vẫn đứng đầu ngành và bỏ xa nhóm phía sau. Quy mô của tập đoàn Australia được tạo nên từ danh mục rộng, gồm đồng, quặng sắt, than luyện kim và nhiều loại khoáng sản khác.

Điểm đáng chú ý trong kết quả năm tài chính mới nhất là đồng đã vượt quặng sắt, trở thành nguồn thu nhập lớn nhất của BHP. Sự thay đổi này phản ánh chính chiến lược mà các tập đoàn đa kim loại đang theo đuổi: giảm dần mức phụ thuộc vào quặng sắt và đặt cược nhiều hơn vào kim loại phục vụ điện khí hóa.

Tháng 8, vốn hóa BHP tăng thêm khoảng 25 tỷ USD. Từ đầu năm, cổ phiếu đã tăng 57,3%, mức rất mạnh đối với một doanh nghiệp có quy mô hơn 200 tỷ USD.

2. Rio Tinto: cách vị trí thứ ba chỉ còn khoảng 600 triệu USD

Rio Tinto kết thúc tháng 8 với vốn hóa 176,95 tỷ USD, chỉ hơn Southern Copper đứng thứ 3 khoảng 590 triệu USD. Khoảng cách này mỏng đến mức một phiên giao dịch cũng có thể làm thay đổi thứ hạng.

Quặng sắt vẫn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với Rio Tinto, nhưng tập đoàn đang gia tăng hiện diện ở đồng và các khoáng sản gắn với chuyển dịch năng lượng. Cổ phiếu tăng 6,7% trong tháng 8 và 28% từ đầu năm, song tốc độ này vẫn thấp hơn Southern Copper.

Vì vậy, vị trí số hai lâu nay được xem là khá ổn định của Rio Tinto đang chịu sức ép rõ rệt từ một doanh nghiệp tập trung vào đồng.

3. Southern Copper: có lúc vượt Rio Tinto

Southern Copper là hiện tượng nổi bật ở top đầu. Ngày 24/8, khi giá cổ phiếu lập kỷ lục, vốn hóa doanh nghiệp có lúc lên khoảng 183 tỷ USD và vượt Rio Tinto để đứng thứ hai thế giới.

Đà điều chỉnh của đồng trong tuần cuối tháng giúp Rio Tinto lấy lại vị trí, nhưng Southern Copper vẫn khép tháng ở mức 176,36 tỷ USD. Cổ phiếu tăng 15,7% trong tháng và 48% từ đầu năm.

Southern Copper sở hữu các hoạt động lớn tại Mexico và Peru. Việc một doanh nghiệp tập trung vào đồng tiến sát nhóm tập đoàn đa kim loại cho thấy thị trường đang trả giá rất cao cho những công ty nắm giữ nguồn tài nguyên đồng quy mô lớn, có tuổi mỏ dài và khả năng mở rộng sản lượng.

4. Zijin Mining: chiếc cầu nối giữa đồng và vàng

Zijin Mining đứng thứ tư với vốn hóa 134,43 tỷ USD. Khác với các doanh nghiệp chỉ dựa vào một kim loại, tập đoàn Trung Quốc có danh mục trải rộng từ đồng, vàng đến lithium và một số khoáng sản khác.

Nhờ vậy, Zijin nằm đúng giao điểm của hai xu hướng đang nâng đỡ ngành: nhu cầu dài hạn đối với đồng và sức hấp dẫn của vàng trong môi trường địa chính trị, tiền tệ nhiều bất ổn.

Cổ phiếu Zijin tăng 7,5% trong tháng 8 và 7,8% từ đầu năm. Mức tăng không lớn bằng các doanh nghiệp Bắc Mỹ, nhưng quy mô 134 tỷ USD vẫn giúp tập đoàn giữ vị trí cao hơn hai nhà sản xuất vàng lớn nhất trong bảng xếp hạng.

5. Newmont: Một tháng tăng thêm 34 tỷ USD

Newmont là doanh nghiệp khai thác vàng có vốn hóa lớn nhất thế giới, đạt 132,47 tỷ USD vào cuối tháng 8. Riêng trong tháng, vốn hóa của công ty tăng thêm khoảng 34 tỷ USD - mức tăng tuyệt đối lớn nhất trong toàn bộ Top 50.

Cổ phiếu Newmont tăng 34,2% sau khi lợi nhuận vượt dự báo nhờ giá vàng cao, dù sản lượng giảm. Diễn biến này cho thấy trong giai đoạn giá kim loại tăng mạnh, thị trường có thể chấp nhận sự suy giảm ngắn hạn của sản lượng nếu dòng tiền và biên lợi nhuận được cải thiện đủ lớn.

Việc Newmont trở lại trên ngưỡng 100 tỷ USD cũng mang ý nghĩa biểu tượng: sau nhiều thời điểm cổ phiếu mỏ vàng bị chính giá vàng bỏ lại phía sau, nhà đầu tư đã bắt đầu trả giá cao hơn cho năng lực biến mỗi ounce vàng khai thác thành tiền mặt.

Trong tháng 8/2026, vốn hóa Newmont tăng khoảng 34 tỷ USD - mức tăng lớn nhất trong bảng xếp hạng 50 doanh nghiệp khai khoáng hàng đầu thế giới trong tháng nhờ giá vàng đi lên và lợi nhuận vượt kỳ vọng. Đồ họa: PetroTimes; nguồn: MINING.COM, Newmont và dữ liệu thị trường.

6. Freeport-McMoRan: trở lại nhờ đồng

Freeport-McMoRan trở lại câu lạc bộ với vốn hóa 108,76 tỷ USD. Cổ phiếu tăng 20,8% trong tháng 8 và 47,3% từ đầu năm.

Động lực chính vẫn là đồng. Freeport sở hữu Grasberg tại Indonesia, một trong những tổ hợp đồng - vàng lớn nhất thế giới, cùng các hoạt động quan trọng tại Bắc Mỹ và Nam Mỹ. Trong quý gần nhất, công ty vượt dự báo lợi nhuận dù hoạt động tại Grasberg gặp khó khăn.

Trường hợp của Freeport cho thấy nhà đầu tư đang nhìn xa hơn những gián đoạn sản xuất trước mắt để đặt cược vào triển vọng thiếu hụt nguồn cung đồng và giá trị của các mỏ quy mô lớn vốn rất khó thay thế.

7. Agnico Eagle: trở lại trên vạch 100 tỷ USD

Agnico Eagle đứng thứ bảy với vốn hóa 102,85 tỷ USD. Đây là doanh nghiệp có mức tăng mạnh nhất trong nhóm 7 công ty dẫn đầu trong tháng 8, lên tới 39,8%.

Theo Mining.com, đợt tăng giúp Agnico có thêm khoảng 29 tỷ USD vốn hóa, trong bối cảnh công ty ghi nhận dòng tiền tự do và mức hoàn vốn cho cổ đông cao kỷ lục.

Danh mục tài sản tập trung tại Canada, Australia, Phần Lan và Mexico giúp Agnico được thị trường đánh giá cao về độ ổn định địa chính trị. Khi giá vàng tăng, những mỏ có tuổi đời dài, chi phí cạnh tranh và nằm tại các khu vực pháp lý tương đối an toàn càng nhận được mức định giá cao hơn.

Vàng tạo cú hích, đồng tạo nền

Nhìn vào cơ cấu câu lạc bộ 100 tỷ USD, có thể thấy hai tầng động lực khác nhau.

Ở tầng nền, BHP, Rio Tinto, Southern Copper, Zijin Mining và Freeport-McMoRan đều hưởng lợi trực tiếp hoặc gián tiếp từ triển vọng của đồng. Kim loại này được xem là mắt xích quan trọng của lưới điện, xe điện, năng lượng tái tạo và trung tâm dữ liệu.

Ở tầng tăng tốc, vàng đã đưa Newmont và Agnico Eagle trở lại trên ngưỡng 100 tỷ USD trong tháng 8. Theo Mining.com, riêng nhóm doanh nghiệp vàng, bạc và bản quyền khai khoáng đóng góp khoảng 183 tỷ USD vào mức tăng vốn hóa của Top 50 trong tháng 8; các nhà sản xuất vàng đóng góp 138 tỷ USD.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn một chiều. Đến cuối tháng 8, nhóm cổ phiếu kim loại quý vẫn thấp hơn khoảng 19% so với đỉnh cuối tháng 2. Polyus, nhà sản xuất vàng lớn nhất Nga, thậm chí giảm 24,3% trong tháng do đình chỉ cổ tức đến năm 2030 và lo ngại về chính sách thuế.

Điều đó cho thấy giá vàng cao là điều kiện thuận lợi, nhưng không thể thay thế chất lượng mỏ, kỷ luật vốn, chính sách cổ tức và rủi ro tại quốc gia sở tại.

Cánh cửa thứ tám đang chờ Glencore

Ngay bên ngoài câu lạc bộ là Glencore với vốn hóa 94,64 tỷ USD. Cổ phiếu doanh nghiệp tăng 10,4% trong tháng 8 và 47,4% từ đầu năm, được hỗ trợ bởi sản lượng đồng tăng và kết quả kinh doanh hàng hóa tích cực.

Nếu Glencore vượt mốc 100 tỷ USD, số thành viên sẽ tăng lên 8. Nhưng điều quan trọng hơn con số là sự thay đổi trong cấu trúc ngành. Một bảng xếp hạng từng được quyết định chủ yếu bởi quặng sắt và quy mô tập đoàn nay đang chịu ảnh hưởng ngày càng lớn từ đồng và vàng.

Bảy gương mặt hiện tại vì thế không chỉ là những doanh nghiệp có giá trị cao nhất. Họ cũng đại diện cho hai cuộc đặt cược lớn của thị trường: đồng cho quá trình điện khí hóa dài hạn và vàng cho một thế giới nhiều bất định.

Anh Kiệt