Từ kho báu của các đế chế cổ đại cho đến những thỏi vàng trong kho dự trữ của các ngân hàng trung ương, vàng luôn được xem như biểu tượng của giá trị, quyền lực và sự bền vững. Có người coi vàng là nơi trú ẩn tuyệt đối trong mọi cuộc khủng hoảng kinh tế. Có người lại tin rằng giá vàng luôn bị các thế lực tài chính thao túng.

Những câu chuyện về vàng vì thế thường nằm đâu đó giữa khoa học, kinh tế và tâm lý con người.

Trong cuốn sách “Đầu tư vào vàng” (Investing in Gold), chuyên gia thị trường vàng thỏi London Jonathan Spall đã cố gắng làm một việc tưởng như đơn giản nhưng không hề dễ: giải thích vàng một cách tỉnh táo, thực tế và dựa trên kinh nghiệm của người trong cuộc.

Với hơn 25 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kim loại, từng giữ vị trí Giám đốc bộ phận kinh doanh hàng hóa tại tập đoàn tài chính Barclays Capital, Jonathan Spall mang đến cho người đọc một góc nhìn hiếm có về cách thị trường vàng thực sự vận hành.

Cuốn sách không chỉ giải thích vai trò của vàng trong hệ thống tài chính toàn cầu mà còn hướng dẫn cách đưa vàng trở thành một phần sinh lợi trong chiến lược đầu tư.

Nhờ cách tiếp cận thực tiễn đó, “Đầu tư vào vàng” đã được trang Egold.com bình chọn là 1 trong 10 cuốn sách xuất sắc nhất về kinh doanh vàng mà mọi nhà đầu tư nên đọc.

Tại Việt Nam, cuốn sách đã được Alpha Books phối hợp với Nhà xuất bản Thế giới phát hành với tên gọi: “Đầu tư vào vàng - Khoản đầu tư tuyệt đối an toàn thiết yếu cho mọi danh mục đầu tư".

Vàng - giữa khoa học, lịch sử và trí tưởng tượng

Jonathan Spall kể rất nhiều câu chuyện về vàng, chẳng hạn những đặc tính vật lý khiến kim loại này trở nên gần như kỳ diệu.

Một ounce vàng có thể được dát mỏng thành sợi dài tới khoảng 80 km hoặc thành một tấm mỏng có diện tích hơn 9 mét vuông. Vàng có thể được kéo thành những sợi cực mảnh hoặc dát mỏng đến mức gần như trong suốt.

Không giống nhiều kim loại khác, vàng không bị oxy hóa và không bị xỉn màu. Chính vì vậy, những hiện vật bằng vàng được chôn dưới lòng đất dù trải qua hàng nghìn năm vẫn có thể giữ được vẻ sáng bóng gần như nguyên vẹn.

Trong ngành trang sức, vàng còn có thể xuất hiện dưới nhiều màu sắc khác nhau. Ngoài màu vàng truyền thống, vàng có thể được tạo thành màu trắng hoặc hồng tùy theo hợp kim. Với những kỹ thuật luyện kim đặc biệt, người ta thậm chí có thể tạo ra vàng màu xanh lá hoặc vàng mang màu tía.

Những đặc tính đó khiến vàng trở thành một kim loại đặc biệt trong thế giới vật chất.

Nhưng theo Spall, việc giải thích vai trò của vàng trong hệ thống tài chính lại khó khăn hơn nhiều. Ông viết trong cuốn sách rằng, đôi khi việc giải thích vì sao vàng được coi là nơi cất giữ giá trị có thể khiến một chuyên gia về vàng rơi vào cảnh giống như đang phải trả lời câu hỏi “tại sao” liên tục của một đứa trẻ sáu tuổi.

Bởi vì giá trị của vàng không chỉ nằm ở vật lý hay kinh tế, mà còn nằm sâu trong lịch sử và tâm lý của con người.

Từ thời cổ đại, vàng đã được xem như kim loại của quyền lực. Người Ai Cập cổ đại dùng vàng để chế tác mặt nạ và đồ vật chôn theo các pharaoh. Người Inca ở Nam Mỹ coi vàng là “mồ hôi của mặt trời”.

Trong nhiều nền văn minh, vàng chỉ dành cho hoàng gia, quý tộc và các chức sắc tôn giáo. Trong một số xã hội, màu sắc của vàng gắn với những sức mạnh kỳ bí, góp phần khoác lên kim loại này một lớp ý nghĩa gần như thần bí trong suốt lịch sử tồn tại của nhân loại.

Theo thời gian, vàng dần trở thành một phần của văn hóa và ngôn ngữ. Các vận động viên Olympic cố gắng giành huy chương vàng. Những người đạt giải Nobel nhận huy chương vàng. Trong đời sống thường ngày, người ta nói đến “thời kỳ vàng son”, “quý như vàng”, hay những sản phẩm thương mại mang nhãn hiệu “gold” như một cách gợi ý về chất lượng cao cấp thượng hạng.

Quả thực, đúng như nhà phân tâm học Sigmund Freud từng nhận xét: “Con người bị vàng lôi cuốn bởi những tưởng tượng ngay từ thuở ấu thơ".

Và có lẽ không ai biết con người sẽ còn bị vàng hấp dẫn đến khi nào.

Khi vàng trở thành trung tâm của các thuyết âm mưu

Chính vì sức hấp dẫn đặc biệt đó mà vàng thường xuyên xuất hiện trong các thuyết âm mưu tài chính. Trong cuốn sách, Jonathan Spall dành một phần khá dài để phân tích những câu chuyện mang màu sắc âm mưu như vậy.

Một trong những vụ việc nổi tiếng là vụ kiện được đưa ra tại Mỹ vào tháng 12/2000. Vụ kiện cáo buộc rằng nhiều tổ chức lớn - từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, cho tới các ngân hàng như JPMorgan, Citigroup, Goldman Sachs và Deutsche Bank - đã thông đồng nhằm thao túng giá vàng trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, vụ kiện này sau đó đã bị tòa án bác bỏ vào năm 2002.

Những câu chuyện tương tự vẫn tiếp tục xuất hiện trên thị trường. Có người cho rằng vàng trong kho dự trữ Fort Knox của Mỹ đã bị bán hết để giữ giá vàng ở mức thấp. Một số khác tin rằng các ngân hàng trung ương phương Tây đã bí mật cho vay vàng để thao túng thị trường. Một tổ chức thường xuyên được nhắc đến trong các cuộc tranh luận này là GATA - Ủy ban Hành động chống thao túng giá vàng.

Theo Jonathan Spall, những thuyết âm mưu như vậy rất khó bị bác bỏ hoàn toàn. Bởi bản chất của chúng là luôn có thể tìm ra những chi tiết để củng cố niềm tin.

Nhưng với kinh nghiệm làm việc cho nhiều ngân hàng giao dịch vàng lớn nhất thế giới, ông cho biết mình chưa từng chứng kiến bằng chứng nào về sự can thiệp có hệ thống của chính phủ vào thị trường vàng.

Spall thừa nhận rằng vàng là một tài sản cực kỳ nhạy cảm về mặt chính trị. Các ngân hàng trung ương thường rất thận trọng khi quyết định bán vàng, bởi vàng không chỉ là tài sản tài chính mà còn mang ý nghĩa biểu tượng.

Ở một số quốc gia, chỉ riêng việc thảo luận về khả năng bán vàng dự trữ cũng có thể gây ra tranh cãi gay gắt, do rủi ro đầu cơ, lo ngại mất an ninh tài chính hoặc tâm lý e ngại về việc “bán của cải quốc gia”.

Nhưng theo ông, điều đó không đồng nghĩa với việc tồn tại một âm mưu toàn cầu nhằm thao túng giá vàng.

Hiểu vàng để đầu tư - thay vì tin vào huyền thoại

Một trong những thông điệp quan trọng nhất của cuốn sách là sự thận trọng khi nói về đầu tư vàng.

Jonathan Spall nhấn mạnh rằng không ai có thể khẳng định tuyệt đối rằng một thời điểm nào đó là “thời điểm tốt nhất” để mua vàng.

Giá vàng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: lãi suất, sức mạnh của đồng USD, nhu cầu vật chất, dòng vốn đầu tư, hoạt động phòng ngừa rủi ro của các công ty khai thác và cả tâm lý thị trường.

Tuy nhiên, theo ông, nhà đầu tư hoàn toàn có thể tự tin đưa ra quyết định nếu nắm trong tay đủ tri thức về cách thị trường vận hành.

Cuốn sách vì vậy không chỉ nói về vàng như một tài sản trú ẩn mà còn giải thích toàn bộ hệ sinh thái của thị trường vàng: từ khai thác mỏ, tinh luyện, hoạt động của ngân hàng vàng, cho tới các sản phẩm đầu tư hiện đại như quỹ ETF.

Trong thế giới sách về kim loại quý, “Đầu tư vào vàng” thường được xem như một trong những tài liệu nền tảng về thị trường vàng hiện đại.

Nếu nhiều cuốn sách khác tập trung vào triết lý tiền tệ hoặc các dự báo kinh tế vĩ mô, thì cuốn sách của Jonathan Spall nổi bật ở góc nhìn thực tế từ thị trường bullion - nơi vàng được giao dịch mỗi ngày với quy mô hàng trăm tỷ USD.

Chính vì vậy, cuốn sách đặc biệt hữu ích đối với những người mới bước chân vào thị trường vàng.

Thay vì bắt đầu bằng những chiến lược đầu tư phức tạp, Spall giúp người đọc hiểu trước một điều quan trọng hơn: vàng thực sự vận hành như thế nào trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Và có lẽ đó cũng chính là thông điệp cốt lõi của cuốn sách: Không ai có thể khẳng định chắc chắn thời điểm tốt nhất để mua vàng. Nhưng nếu hiểu rõ thị trường, nhà đầu tư hoàn toàn có thể đưa ra quyết định của mình một cách tự tin - dựa trên tri thức thay vì những huyền thoại.

Anh Kiệt