Việc dự báo giá kim loại quý ngày càng trở nên khó khăn hơn và đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện hơn, thay vì chỉ dựa vào một vài chỉ báo riêng lẻ.

Khi lãi suất tăng, vàng thường suy yếu vì nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang các tài sản sinh lời. Khi lãi suất giảm hoặc khủng hoảng xảy ra, vàng thường tăng với vai trò là một tài sản an toàn. Tương tự, khi đồng USD mạnh, vàng chịu áp lực giảm giá và ngược lại.

Những mối tương quan này không phải lúc nào cũng tuyệt đối, nhưng đủ ổn định để trở thành nền tảng phân tích thị trường trong nhiều thập niên. Đến mức, với nhiều nhà đầu tư, chỉ cần theo dõi lãi suất và đồng USD là có thể phần nào hình dung xu hướng của vàng.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, mối quan hệ này bắt đầu “lệch pha”. Vàng có thể tăng ngay cả khi lãi suất ở mức cao, trong khi bạc không chỉ phản ánh yếu tố tài chính mà còn chịu tác động mạnh từ nhu cầu công nghiệp. Thị trường không còn vận hành theo một tín hiệu đơn lẻ, mà ngày càng mang tính đa chiều và phức tạp hơn.

Trong bối cảnh đó, một khái niệm mới xuất hiện ngày càng nhiều trong các báo cáo của các định chế tài chính lớn: kim loại quý đã trở thành tài sản “đa lực kéo” (multi-driver asset).

Từ một thị trường “đơn biến” đến trạng thái “lệch pha”

Để hiểu vì sao khái niệm “đa lực kéo” xuất hiện, cần quay lại cách vàng vận hành trong quá khứ.

Trong mô hình truyền thống, thị trường vàng có thể được hình dung như một hệ thống “đơn biến tương đối”, nơi một vài yếu tố chính đóng vai trò chi phối.

Lãi suất thực là yếu tố quan trọng nhất. Khi lãi suất tăng, chi phí cơ hội nắm giữ vàng tăng lên, bởi vàng không sinh lãi. Nhà đầu tư vì vậy có xu hướng chuyển sang trái phiếu hoặc các tài sản tài chính khác. Ngược lại, khi lãi suất giảm, vàng trở nên hấp dẫn hơn như một nơi lưu trữ giá trị.

Đồng USD là yếu tố thứ hai. Vì vàng được định giá bằng USD, nên khi đồng tiền này mạnh lên, vàng trở nên đắt hơn đối với các nhà đầu tư sử dụng các đồng tiền khác, từ đó làm giảm nhu cầu.

Hai biến số này từng tạo thành một “khung giải thích” khá hiệu quả cho thị trường trong nhiều năm.

Tuy nhiên, từ sau khủng hoảng tài chính 2008 và đặc biệt trong giai đoạn gần đây, khung này bắt đầu xuất hiện những “độ lệch”. Có những thời điểm lãi suất tăng mạnh, USD duy trì sức mạnh, nhưng vàng vẫn không giảm như kỳ vọng, thậm chí còn duy trì xu hướng tăng.

Theo các báo cáo của Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), nhu cầu vàng hiện nay không còn phụ thuộc vào một nguồn duy nhất, mà đến từ nhiều khu vực và nhiều nhóm người tham gia thị trường khác nhau.

Thị trường vì vậy chuyển từ trạng thái “đơn biến” sang một hệ thống đa lớp - nơi các yếu tố có thể cùng lúc tác động theo nhiều hướng khác nhau. Khái niệm “đa lực kéo” ra đời để phản ánh sự thay đổi này.

Thay vì bị chi phối bởi một hoặc hai biến số chính, giá vàng và bạc hiện nay được hình thành bởi một tổ hợp nhiều lực cùng tác động. Những lực này không chỉ đến từ kinh tế, mà còn từ địa chính trị, công nghệ và cấu trúc tài chính toàn cầu.

Các định chế tài chính lớn tiếp cận vấn đề này theo những góc nhìn khác nhau, nhưng đều đi đến một điểm chung: thị trường kim loại quý đã trở nên đa chiều hơn.

Trong các báo cáo như “Trở lại với vàng” (The Return of Gold), Goldman Sachs cho rằng vàng đang được hỗ trợ bởi sự kết hợp của nhiều yếu tố: nhu cầu từ các ngân hàng trung ương, rủi ro địa chính trị và những thay đổi trong chính sách tiền tệ.

Trong khi đó, J.P. Morgan lại nhấn mạnh đến tính chất “lai” của bạc. Không giống vàng, bạc vừa là tài sản tài chính vừa là nguyên liệu công nghiệp. Sự bùng nổ của năng lượng mặt trời và xe điện khiến bạc có thêm một lớp nhu cầu mới - một điều chưa từng xuất hiện ở quy mô lớn trước đây.

Các báo cáo “Xu hướng nhu cầu vàng” (Gold Demand Trends) của Hội đồng Vàng Thế giới phân tích thị trường theo bốn trụ cột: đầu tư, trang sức, công nghệ và ngân hàng trung ương. Khi cả bốn trụ cột này cùng duy trì ở mức cao, thị trường trở nên ổn định hơn, nhưng cũng phức tạp hơn.

Về phía bạc, Viện Bạc (Silver Institute) chỉ ra rằng, thị trường đang đối mặt với tình trạng thâm hụt cung kéo dài, trong khi nhu cầu công nghiệp tiếp tục tăng. Điều này khiến giá bạc không chỉ phản ánh yếu tố tài chính, mà còn phản ánh cả nhu cầu thực của nền kinh tế.

Bank of America lại đưa ra một góc nhìn khác, nhấn mạnh vai trò của nợ công toàn cầu và khái niệm “sự thống trị tài khóa” (fiscal dominance). Khi quy mô nợ tăng lên, nhu cầu đối với các tài sản lưu trữ giá trị như vàng có xu hướng gia tăng trong dài hạn.

Khi đặt các yếu tố này cạnh nhau, thị trường kim loại quý hiện lên như một hệ thống nhiều lớp: khi các lực hội tụ, giá có thể biến động mạnh; khi các lực triệt tiêu lẫn nhau, thị trường có thể đi ngang hoặc trở nên khó đoán định.

Khi các dự báo “cực đoan” xuất hiện ngày càng nhiều

Dù chưa phải là một thuật ngữ chính thức trong học thuật, khái niệm “đa lực kéo” ngày càng xuất hiện nhiều trong các báo cáo chiến lược gần đây của các định chế tài chính. Thay vì quy về một biến số duy nhất, các tổ chức này nhấn mạnh rằng giá vàng đang được thúc đẩy bởi “sự kết hợp của nhiều yếu tố cùng lúc” - từ nhu cầu của ngân hàng trung ương, dòng vốn đầu tư đến những bất ổn vĩ mô toàn cầu.

Chính sự thay đổi trong cách nhìn nhận này đã dẫn đến một hiện tượng đáng chú ý: sự xuất hiện ngày càng nhiều của các dự báo giá vàng và bạc ở mức rất cao.

Trước đây, những con số như giá vàng sẽ đạt 10.000 USD/ounce thường bị xem là phi thực tế. Nhưng hiện nay, chúng đang xuất hiện ngày càng nhiều trong các báo cáo và phát biểu của các chuyên gia.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Kitco News, bà Chantelle Schieven của Capitalight Research cho rằng, giá vàng dài hạn khó giảm dưới 5.000 USD/ounce và có thể đạt 10.000 USD/ounce vào khoảng năm 2029.

Nhà kinh tế Jim Rickards cũng đưa ra các kịch bản tương tự, dựa trên vai trò tiềm năng của vàng trong hệ thống tiền tệ toàn cầu.

Ông Pierre Lassonde - đồng sáng lập Franco-Nevada - cho rằng trong một cuộc khủng hoảng tiền tệ lớn, vàng có thể đạt 15.000 - 20.000 USD/ounce.

Ở mức cao hơn nữa, ông Tavi Costa của Crescat Capital đưa ra các mô hình lịch sử cho thấy, vàng có thể đạt 25.000 USD, thậm chí 55.000 USD/ounce, nếu so sánh với các giai đoạn trước đây.

Những con số này không phải là dự báo chắc chắn. Điều đáng chú ý không nằm ở bản thân các con số, mà ở việc biên độ tưởng tượng của thị trường đang được mở rộng. Vàng không còn được nhìn như một tài sản “ổn định”, mà như một tài sản có thể biến động mạnh đến rất mạnh trong những kịch bản lớn.

Khái niệm “đa lực kéo” cũng cho thấy kim loại quý đang bước vào một giai đoạn mà không còn một quy luật đơn giản nào đủ để giải thích toàn bộ thị trường.

Nếu các lực cùng hội tụ theo một hướng, giá có thể tăng mạnh hơn hoặc giảm sâu hơn so với trước đây. Nếu các lực phân tán, thị trường sẽ trở nên khó đoán định và biến động phức tạp. Nhưng có lẽ điều đáng chú ý nhất là: ngay cả với những mô hình phân tích mới, giá kim loại quý trong con mắt của giới chuyên gia vẫn là một biến số mang tính chưa từng có tiền lệ.

Vàng và bạc - những kim loại đã gắn bó với lịch sử tiền tệ hàng nghìn năm - đang bước vào một giai đoạn mà chính cách hiểu về chúng cũng đang thay đổi. Và trong một thị trường đa lực kéo, điều thay đổi không chỉ là giá - mà là chính cách con người hiểu về giá trị.

Đan Thư