Cuộc đua này không đến từ các nhà đầu tư cá nhân hay quỹ đầu cơ, mà từ chính những tổ chức quyền lực nhất hệ thống tài chính: các ngân hàng trung ương (NHTƯ).

Dữ liệu trong những năm gần đây cho thấy một xu hướng rõ ràng: các NHTƯ toàn cầu đang tăng tốc tích trữ vàng với quy mô chưa từng có trong nhiều thập niên. Theo tổng hợp từ Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), đây đã là 15 năm liên tiếp các NHTƯ mua ròng vàng và xu hướng này không những không suy yếu mà còn tăng tốc mạnh từ sau năm 2022.

Câu hỏi đặt ra không còn là “vì sao vàng tăng giá”, mà là: liệu thế giới có đang bước vào một kỷ nguyên mới, nơi vàng trở lại như một trụ cột của hệ thống tài chính?

Nhu cầu tích trữ vàng quy mô lớn góp phần đẩy giá lên các mức kỷ lục trong giai đoạn 2025-2026.

Những kho vàng khổng lồ: Khi NHTƯ trở thành lực cầu lớn nhất

Năm 2024 được xem là một cột mốc quan trọng.

Theo dữ liệu từ World Gold Council, các ngân hàng trung ương đã mua ròng hơn 1.000 tấn vàng, đánh dấu năm thứ ba liên tiếp lượng mua vượt ngưỡng này - điều chưa từng xảy ra trong lịch sử hiện đại.

Bước sang năm 2025, dù giá vàng liên tục lập đỉnh, nhu cầu vẫn không hạ nhiệt. Tổng lượng mua ròng đạt khoảng 863 tấn, thấp hơn năm trước nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mức trung bình dài hạn.

Dự báo cho năm 2026 cho thấy xu hướng này tiếp tục duy trì, với mức mua ước tính khoảng 800 - 900 tấn, tương đương khoảng 70 tấn mỗi tháng.

Điều đáng chú ý là các NHTƯ vẫn mua vàng ngay cả khi giá ở mức cao lịch sử, một động thái dường như đi ngược lại logic đầu tư thông thường.

Tính đến hiện tại, tổng lượng vàng do các ngân hàng trung ương nắm giữ ước tính vào khoảng 36.000 - 39.000 tấn, tương đương hàng nghìn tỷ USD giá trị.

Các quốc gia nắm giữ nhiều vàng nhất vẫn là: Mỹ: hơn 8.100 tấn; Đức: hơn 3.300 tấn. Các tổ chức quốc tế như International Monetary Fund cũng nắm giữ lượng đáng kể.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở những “người giữ vàng lâu năm”, mà ở các quốc gia đang tích cực mua vào trong thời gian gần đây. Họ đã và đang trở thành những “người mua lớn” mới của thế giới.

Làn sóng tích trữ vàng hiện nay được dẫn dắt bởi các nền kinh tế mới nổi và một số quốc gia châu Âu. Ba Lan đã và đang trở thành quốc gia dẫn đầu gây bất ngờ nhất. Trong khi đó, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) bền bỉ duy trì chiến lược mua vàng trong nhiều năm liên tiếp, với tổng lượng dự trữ ước tính vượt 2.000 tấn. Các quốc gia khác như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Kazakhstan, Brazil, Uzebekistan đều đang gia tăng dự trữ vàng với tốc độ đáng kể.

Xu hướng này cho thấy một sự dịch chuyển rõ ràng: trung tâm tích trữ vàng đang dịch chuyển từ phương Tây sang các nền kinh tế mới nổi.

Vì sao các ngân hàng trung ương “ồ ạt” gom vàng?

Một trong những lý do quan trọng nhất, động lực cốt lõi nhất là xu hướng “phi đô-la hóa”. Theo International Monetary Fund, tỷ trọng dự trữ bằng USD đã giảm dần trong dài hạn. Các quốc gia đang tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng USD, tăng tính tự chủ tài chính và đa dạng hóa danh mục dự trữ.

Với tầm nhìn này, vàng trở thành lựa chọn tự nhiên.

Tiếp đến là do địa chính trị bất ổn. Các xung đột toàn cầu, từ Nga - Ukraine đến Trung Đông, đã và đang làm gia tăng rủi ro hệ thống.

Theo phân tích của Reuters, các quốc gia ngày càng lo ngại về khả năng tài sản dự trữ bị đóng băng hoặc kiểm soát.

Vàng, với tính chất vật lý và độc lập, do đó đã trở thành “tài sản cuối cùng không thể bị trừng phạt”.

Không chỉ có vậy, trong bối cảnh lạm phát kéo dài, nợ công toàn cầu tăng cao, chính sách tiền tệ biến động… vàng đóng vai trò như một “kho lưu trữ giá trị”.

Một khảo sát của Hội đồng Vàng Thế giới đã cho thấy: 59% NHTƯ dự định tăng dự trữ vàng trong 12 tháng tới và 95% coi vàng là công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả

Thậm chí European Central Bank còn nhấn mạnh: vàng là tài sản không mang rủi ro tín dụng và không phụ thuộc vào bất kỳ đối tác nào.

Đây là yếu tố khiến vàng trở thành lựa chọn chiến lược trong bối cảnh niềm tin vào hệ thống tài chính bị lung lay.

Làn sóng tích trữ vàng quy mô lớn đang đưa tài sản này trở lại vị trí trung tâm trong hệ thống tài chính quốc tế.

Một xu hướng không mang tính đầu cơ

Điểm khác biệt lớn nhất của làn sóng này là các NHTƯ không hành động như nhà đầu tư thông thường.

Theo các phân tích trên Investing.com: Các NHTƯ không mua vì giá tăng - không bán khi giá giảm - Hành động dựa trên chiến lược dài hạn.

Một báo cáo của UBS được trích dẫn trên các nền tảng tài chính nêu nhận định: khả năng các NHTƯ bán vàng quy mô lớn là rất thấp; xu hướng mua ròng sẽ tiếp tục, dù có thể chậm lại.

Một khảo sát toàn cầu về quản lý dự trữ cho thấy: 62% NHTƯ có chiến lược “mua và giữ”. Chỉ khoảng 4-5% thực hiện điều chỉnh ngắn hạn. Điều này có nghĩa là vàng không phải là tài sản giao dịch mà là tài sản chiến lược dài hạn.

Nhu cầu lớn từ các NHTƯ đã góp phần đẩy giá vàng lên mức kỷ lục. Trong năm 2025 và đầu năm 2026, giá vàng liên tục lập đỉnh mới và có thời điểm tiến sát, thậm chí vượt mốc 5.000 USD/ounce theo một số dữ liệu thị trường, với nhiều dự báo cho rằng xu hướng tăng vẫn chưa kết thúc.

Không chỉ ảnh hưởng đến giá, xu hướng này còn có tác động sâu rộng hơn. Thậm chí có thể tạo “mức sàn” cho thị trường vàng; làm giảm vai trò của dòng vốn đầu cơ; định hình lại cấu trúc tài chính toàn cầu.

Xu hướng này có bền vững? Các chuyên gia nhìn chung đồng thuận rằng xu hướng tích trữ vàng sẽ tiếp tục. Một số dự báo cho rằng, nhu cầu có thể giảm nhẹ do giá cao, nhưng sẽ vẫn duy trì ở mức cao

Theo các phân tích quốc tế, sự kết hợp giữa rủi ro địa chính trị và bất ổn kinh tế đang khiến vàng trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược dự trữ. Làn sóng tích trữ vàng của các NHTƯ không phải là hiện tượng ngắn hạn. Đó không chỉ là một phản ứng trước rủi ro toàn cầu, một chiến lược đa dạng hóa dài hạn mà còn là một dấu hiệu của sự thay đổi trong hệ thống tài chính.

Trong bối cảnh này, vàng không còn chỉ là “hầm trú ẩn”, mà đang trở lại như một trụ cột của niềm tin tài chính toàn cầu.

Và chính xu hướng này đã đặt nền móng cho một câu chuyện lớn hơn: vàng không chỉ tăng giá, mà bắt đầu “vượt mặt” trái phiếu Mỹ trong hệ thống dự trữ toàn cầu.

Dù còn quá sớm để khẳng định một sự thay thế hoàn toàn, nhưng những gì đang diễn ra cho thấy vàng đang dần trở lại vị trí trung tâm trong chiến lược dự trữ của các quốc gia, một sự thay đổi có thể định hình lại cách thế giới nhìn nhận rủi ro tài chính trong những năm tới.

Đan Thư