36 chuyến bay đưa 90 tấn vàng về nhà

Giá vàng hôm nay 10/11/2026: Vàng trong nước bật tăng, thế giới vượt 4.100 USD/ounce

Đằng sau những hiện vật quý giá ấy là những câu chuyện về quyền lực, tình yêu và những biến động lịch sử kéo dài cả trăm năm.

Triển lãm do Bảo tàng Victoria & Albert (V&A) tại London phối hợp với Phòng trưng bày Quốc gia Victoria (NGV) và Cartier tổ chức tại Melbourne, Australia. Đây là triển lãm lớn nhất về Cartier từng diễn ra tại quốc gia này, quy tụ gần 400 món trang sức, đồng hồ, hiện vật quý và tư liệu thiết kế, trong đó gần 300 hiện vật lần đầu tiên được giới thiệu tại Australia.

Đằng sau vẻ đẹp và giá trị của những báu vật ấy là những câu chuyện về con người và thời đại mà chúng đã đi qua. Trải qua hơn một thế kỷ, nhiều món trang sức không chỉ được lưu giữ như tài sản quý giá mà còn trở thành chứng nhân của những biến động lịch sử, sự thay đổi trong đời sống xã hội và cả những số phận riêng. Ba hiện vật tiêu biểu tại triển lãm được đề cập dưới đây cho thấy điều đó.

Vương miện Manchester: 1.513 viên kim cương của một “công chúa đôla”

Vương miện Manchester được Cartier chế tác năm 1903 từ 1.513 viên kim cương do Nữ công tước Manchester cung cấp. Ảnh: Cartier.

Năm 1903, Consuelo Montagu, Nữ công tước Manchester, tìm đến Cartier tại Paris để đặt chế tác một chiếc vương miện. Bà mang theo 1.513 viên kim cương của mình và giao cho nhà kim hoàn Pháp nhiệm vụ biến chúng thành một tác phẩm hoàn chỉnh.

Chiếc vương miện Manchester ra đời từ đơn đặt hàng ấy, sử dụng kim cương kết hợp với vàng và bạc. Theo hồ sơ hiện vật của NGV, thiết kế lấy cảm hứng từ kiến trúc Pháp và nghệ thuật trang trí sắt mỹ thuật thế kỷ XVIII.

Nhìn từ phía trước, những đường cong đối xứng được kết hợp với các họa tiết hoa lá tạo nên một kết cấu tinh xảo. Hàng nghìn viên kim cương được bố trí để tạo ra một tổng thể hài hòa, thay vì chỉ phô diễn kích thước từng viên đá.

Nhưng câu chuyện đặc biệt hơn nằm ở thân thế người đặt hàng. Consuelo Montagu sinh tại New York, trong một gia đình Mỹ gốc Cuba giàu có. Bà kết hôn với George Montagu, Công tước Manchester thứ tám và bước vào tầng lớp quý tộc Anh.

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, những cuộc hôn nhân giữa các nữ thừa kế giàu có người Mỹ và những gia đình quý tộc châu Âu khá phổ biến. Khi ấy, nước Mỹ đang phát triển mạnh về công nghiệp và thương mại. Nhiều gia đình sở hữu khối tài sản khổng lồ nhưng không có những tước vị quý tộc lâu đời như ở châu Âu. Ngược lại, một số gia đình quý tộc Anh có danh hiệu và những dinh thự đồ sộ nhưng lại gặp khó khăn về tài chính.

Những cuộc hôn nhân xuyên Đại Tây Dương đôi khi trở thành sự kết hợp giữa tiền bạc và địa vị xã hội. Giới thượng lưu đương thời gọi những nữ thừa kế Mỹ kết hôn với quý tộc châu Âu là dollar princesses, có thể hiểu là những “nàng công chúa đôla”. Consuelo Montagu là một trong số đó.

Chiếc vương miện Manchester vì thế không chỉ là một món trang sức quý giá. Nó còn phản ánh thời kỳ tài sản từ nước Mỹ đang tìm đường bước vào những gia tộc quý tộc lâu đời của châu Âu.

Điều thú vị là tác phẩm còn có mối liên hệ với Australia. Theo NGV, cháu nội của Consuelo Montagu là Alexander Montagu, sau này trở thành Công tước Manchester thứ mười, đã kết hôn với Nell Vere Stead, một phụ nữ sinh tại Australia. Bà Nell cũng từng đội chiếc vương miện này.

Năm 2007, chiếc vương miện được chuyển giao cho Bảo tàng Victoria và Albert thông qua cơ chế tiếp nhận tài sản thay cho nghĩa vụ thuế thừa kế tại Anh. Từ một món trang sức thuộc sở hữu gia đình quý tộc, tác phẩm trở thành hiện vật bảo tàng, được bảo tồn và giới thiệu cho công chúng.

Sau hơn 120 năm, 1.513 viên kim cương vẫn ở đó. Nhưng giá trị lịch sử của chiếc vương miện đã vượt xa giá trị những viên đá quý mà Consuelo Montagu mang tới Cartier năm 1903.

Vương miện Scroll: Từ lễ đăng quang của Nữ hoàng đến ngôi sao âm nhạc

Vương miện Scroll được Cartier chế tác năm 1902, với hơn 1.000 viên kim cương, từng được phu nhân Winston Churchill đội tại lễ đăng quang Nữ hoàng Elizabeth II năm 1953. Ảnh: Cartier.

Một hiện vật nổi bật khác tại triển lãm là chiếc vương miện Scroll, được Cartier chế tác năm 1902 theo đơn đặt hàng của Adele, Bá tước phu nhân Essex.

Tác phẩm sử dụng hơn 1.000 viên kim cương gắn trên kết cấu vàng và bạc. Theo hồ sơ NGV, đây là chi tiết đáng chú ý bởi nhiều món trang sức Cartier cao cấp cùng thời đã chuyển sang sử dụng bạch kim. Chiếc vương miện thuộc phong cách Garland, với những đường cong mềm mại, hình thức cân xứng và họa tiết lấy cảm hứng từ nghệ thuật trang trí Pháp thế kỷ XVIII.

Hơn nửa thế kỷ sau khi ra đời, tác phẩm xuất hiện trong một sự kiện quan trọng của lịch sử nước Anh. Ngày 2/6/1953, Nữ hoàng Elizabeth II chính thức đăng quang tại Tu viện Westminster ở London. Trong buổi lễ ấy, Clementine Churchill, phu nhân Thủ tướng Winston Churchill, đã đội chiếc vương miện Scroll.

Lễ đăng quang diễn ra khi nước Anh đang phục hồi sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Đây cũng là một trong những sự kiện truyền hình lớn đầu tiên được hàng triệu người theo dõi, đưa hình ảnh hoàng gia đến gần công chúng hơn bao giờ hết. Chiếc vương miện Scroll trở thành một phần của sự kiện lịch sử ấy.

Nhưng điều khó tưởng tượng là 63 năm sau, tác phẩm lại xuất hiện trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Năm 2016, nữ ca sĩ Rihanna đội chính chiếc vương miện này trên bìa tạp chí thời trang W. Từ một buổi lễ đăng quang trang nghiêm đến trang bìa tạp chí thời trang, chiếc vương miện đã bước qua ranh giới giữa thế giới quý tộc và văn hóa đại chúng.

Clementine Churchill và Rihanna đại diện cho hai thế hệ, hai lĩnh vực và những quan niệm khác nhau về địa vị xã hội. Một người gắn với đời sống chính trị Anh giữa thế kỷ XX. Người còn lại là ngôi sao âm nhạc và biểu tượng thời trang toàn cầu của thế kỷ XXI. Thế nhưng, cùng một món trang sức lại phù hợp với cả hai bối cảnh. Đó là một minh chứng cho sức sống của những thiết kế vượt thời gian. Những tác phẩm có tỷ lệ cân đối, ngôn ngữ thẩm mỹ rõ ràng và kỹ thuật chế tác tinh xảo có thể tiếp tục được sử dụng, diễn giải và tái khám phá sau nhiều thế hệ.

Chiếc vương miện Scroll không còn chỉ mang ý nghĩa quyền lực hay địa vị. Khi xuất hiện trong thời trang hiện đại, nó còn trở thành biểu tượng của cá tính và sự sáng tạo.

Vòng cổ hồng ngọc Elizabeth Taylor: Món quà tình yêu rực lửa

Vòng cổ hồng ngọc và kim cương của Cartier, món quà nhà sản xuất điện ảnh Mike Todd tặng nữ minh tinh Elizabeth Taylor năm 1957. Ảnh: Cartier.

Không phải báu vật nào cũng gắn với nghi lễ hoàng gia. Có những món trang sức trở nên nổi tiếng bởi câu chuyện tình yêu của người sở hữu. Chiếc vòng cổ hồng ngọc và kim cương của Elizabeth Taylor là một trường hợp như vậy.

Theo hồ sơ NGV, tác phẩm được Cartier chế tác tại Paris năm 1951 và chỉnh sửa năm 1953, sử dụng hồng ngọc, kim cương, bạch kim cùng vàng và vàng trắng. Điểm nổi bật nhất là bảy viên hồng ngọc Myanmar được lựa chọn nhờ kích thước và màu sắc tương hợp, đặt trong một kết cấu hình học bằng kim cương.

Trong thế giới đá quý, ruby chất lượng cao luôn được săn tìm, đặc biệt là những viên có màu đỏ hiếm đẹp và độ trong cao. Việc lựa chọn được nhiều viên đá có màu sắc và kích thước phù hợp để tạo thành một bộ trang sức thống nhất không hề đơn giản.

Tuy nhiên, câu chuyện khiến chiếc vòng cổ nổi tiếng bắt đầu từ năm 1957. Khi ấy, Elizabeth Taylor đang là một trong những nữ diễn viên được chú ý nhất Hollywood. Bà kết hôn với nhà sản xuất điện ảnh Mike Todd, người chồng thứ ba trong cuộc đời mình. Trong một kỳ nghỉ tại Saint-Jean-Cap-Ferrat, trên vùng Riviera của Pháp, Mike Todd đã tặng vợ chiếc vòng cổ hồng ngọc và kim cương của Cartier. Elizabeth Taylor vô cùng yêu thích món quà.

Trong hồi tưởng được NGV trích dẫn, nữ minh tinh mô tả chiếc vòng cổ “giống như mặt trời, rực sáng và được tạo nên từ ngọn lửa đỏ”. Lời nhận xét ấy gợi đúng vẻ đẹp của tác phẩm: Những viên hồng ngọc đỏ rực được bao quanh bởi kim cương, tạo nên hiệu ứng ánh sáng đặc biệt.

Nhưng hạnh phúc của cuộc hôn nhân không kéo dài. Ngày 22/3/1958, Mike Todd qua đời trong một vụ tai nạn máy bay tại New Mexico, Mỹ, khi mới 48 tuổi. Elizabeth Taylor trở thành góa phụ ở tuổi 26. Cuộc hôn nhân của họ chỉ kéo dài hơn một năm. Nhưng chiếc vòng cổ hồng ngọc vẫn ở lại như một phần ký ức về người chồng đã khuất.

Tháng 6/1958, chỉ vài tháng sau biến cố, Elizabeth Taylor được chụp ảnh khi đeo chiếc vòng cổ này. Bức ảnh về sau trở thành một phần tư liệu lịch sử của tác phẩm, được giới thiệu tại triển lãm Melbourne.

Khi giới thiệu tác phẩm tại Melbourne, NGV không chỉ trưng bày món trang sức mà còn sử dụng hình ảnh và tư liệu về Elizabeth Taylor, giúp công chúng hiểu thêm câu chuyện của người sở hữu.

Nếu chỉ nhìn chiếc vòng cổ trong tủ kính, người xem có thể nhận ra vẻ đẹp của ruby và kim cương. Nhưng khi biết câu chuyện về món quà năm 1957 và sự ra đi đột ngột của Mike Todd, họ sẽ hiểu vì sao món trang sức ấy có thêm một giá trị khác. Một giá trị không thể định lượng chỉ bằng carat.

Ba báu vật Cartier được giới thiệu tại Melbourne thuộc về những thời kỳ khác nhau, nhưng đều cho thấy giá trị của trang sức không dừng lại ở vật liệu.

Vàng bạc có thể được nấu chảy. Đá quý có thể được tháo ra để chế tác lại. Nhưng khi một món trang sức đã trở thành chứng nhân lịch sử, sự tồn tại nguyên vẹn của nó mang một ý nghĩa đặc biệt. Đó có lẽ là một trong những giá trị cao nhất của nghề kim hoàn: Không chỉ tạo ra những món đồ đẹp cho con người hôm nay, mà còn lưu giữ ký ức cho những thế hệ mai sau.

Thiên Hương