Bầu cử giữa kỳ tại Mỹ khiến vàng bạc biến động mạnh

Giá vàng hôm nay 9/11/2026: Vàng miếng, vàng nhẫn tiếp tục đi ngang

Không có những đoàn xe chở vàng rầm rộ hay một chiến dịch được công bố trước công chúng. Mỗi chuyến bay mang theo khoảng 2,5 tấn vàng, tương đương 200 thỏi. Khi trở về, toàn bộ 7.200 thỏi vàng đều phải trải qua các bước kiểm tra nghiêm ngặt. Đó là một trong những chiến dịch hồi hương vàng đặc biệt nhất của các ngân hàng trung ương trong thế kỷ XXI.

Những chuyến bay không ai biết đang chở vàng

Toàn bộ 36 chuyến bay chở vàng về nước của Áo được tổ chức trong bí mật. Đồ họa AI minh họa, số liệu từ Ngân hàng Trung ương Áo (OeNB).

Hành khách trên những chuyến bay thương mại từ London đến Vienna trong giai đoạn 2015 - 2018 có lẽ không thể hình dung rằng, trên cùng chuyến bay với mình, có thể đang chở một phần vàng dự trữ quốc gia của nước Áo.

Mỗi đợt vận chuyển có khối lượng khoảng 2,5 tấn, tương đương 200 thỏi vàng tiêu chuẩn, với tổng trọng lượng lớn hơn trọng lượng của hai chiếc ôtô thông thường.

Không ai trong số những hành khách ấy được thông báo về nhiệm vụ đặc biệt mà chuyến bay đang thực hiện. Ít nhất, Ngân hàng Trung ương Áo không công bố trước lịch trình vận chuyển và những biện pháp an ninh liên quan. Toàn bộ chiến dịch được tổ chức trong bí mật.

Theo tài liệu Our Gold do Ngân hàng Trung ương Áo (Oesterreichische Nationalbank - OeNB) xuất bản năm 2025, từ năm 2015 đến năm 2018, ngân hàng này đã sử dụng tổng cộng 36 chuyến bay thương mại theo lịch trình để vận chuyển 90 tấn vàng từ London về Vienna.

Tại sao lại lựa chọn máy bay thương mại thay vì những chuyến bay chuyên dụng? Câu trả lời là: bảo hiểm.

Theo giải thích của OeNB, việc chia nhỏ số vàng trên nhiều chuyến bay giúp phân tán rủi ro và tạo điều kiện tổ chức bảo hiểm phù hợp. Thay vì tập trung một khối lượng vàng khổng lồ trên một phương tiện, ngân hàng trung ương chia toàn bộ chiến dịch thành 36 đợt vận chuyển.

Đây là một lựa chọn đáng chú ý. Trong hoạt động vận chuyển tài sản có giá trị đặc biệt lớn, phương tiện có vẻ hoành tráng nhất chưa chắc đã là phương án an toàn và hiệu quả nhất.

Chi tiết về hành trình của từng chuyến bay, các biện pháp bảo vệ, đơn vị tham gia vận chuyển và quy trình bàn giao không được OeNB công bố đầy đủ vì lý do an ninh.

Nhưng những con số chính thức đủ để hình dung quy mô chiến dịch. Chín mươi tấn vàng tương đương 90 triệu gram. Nếu tính theo loại thỏi vàng dự trữ phổ biến, nặng khoảng 12,5 kg mỗi thỏi, đó là 7.200 thỏi vàng.

Chúng không phải những thỏi vàng nhỏ thường thấy trong cửa hàng kim hoàn. Đây là vàng dự trữ tiền tệ, được sản xuất, đánh dấu, kiểm định và lưu giữ theo những tiêu chuẩn được thị trường quốc tế công nhận.

Chỉ riêng việc đưa số vàng ấy ra khỏi kho, vận chuyển qua biên giới, tiếp nhận, kiểm định rồi bố trí vào kho mới đã là một công việc hậu cần đặc biệt phức tạp.

Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: Tại sao nước Áo lại phải thực hiện chiến dịch này?

Năm 2015, Ngân hàng Trung ương Áo nắm giữ khoảng 280 tấn vàng dự trữ, khối lượng hầu như không thay đổi kể từ năm 2007. Điều đáng chú ý là phần lớn số vàng ấy không nằm trên lãnh thổ Áo.

Theo số liệu OeNB công bố, trước khi triển khai chính sách lưu trữ mới, khoảng 80% dự trữ vàng của Áo được cất giữ tại Anh, 3% ở Thụy Sĩ và chỉ 17% ở trong nước. Có nghĩa là, trong tổng số 280 tấn vàng, khoảng 224 tấn được lưu giữ tại Anh, chủ yếu trong hệ thống kho của Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England).

Thoạt nghe, điều này có vẻ khó hiểu. Vì sao một quốc gia có nền kinh tế phát triển, hệ thống tài chính ổn định lại gửi phần lớn tài sản dự trữ quý giá nhất của mình ra nước ngoài? Câu trả lời phải được tìm trong lịch sử.

Trong Chiến tranh Lạnh, việc lưu giữ vàng tại những trung tâm tài chính ở bên ngoài lãnh thổ có thể giúp các quốc gia châu Âu phân tán rủi ro địa chính trị. Đặc biệt, London là một trong những thị trường vàng vật chất quan trọng nhất thế giới, nơi tập trung hệ thống ngân hàng, kho lưu ký và các định chế kinh doanh vàng quốc tế.

Giữ vàng tại London có một lợi thế lớn: Khi cần thực hiện giao dịch, ngân hàng trung ương không nhất thiết phải vận chuyển vàng đi nơi khác. Một thỏi vàng nằm trong kho tại London có thể được chuyển giao quyền sở hữu thông qua các nghiệp vụ thị trường, tùy theo hình thức tài khoản và điều kiện giao dịch.

Nói cách khác, vàng nằm tại trung tâm giao dịch quốc tế có tính cơ động về tài chính cao hơn vàng nằm trong một kho bí mật, biệt lập, xa thị trường. Trong nhiều thập niên, đó là lý do quan trọng khiến nhiều quốc gia lựa chọn gửi dự trữ vàng tại London, New York và một số trung tâm tài chính khác.

Tuy nhiên, chính sách hợp lý trong một giai đoạn lịch sử chưa chắc đã là lựa chọn tối ưu mãi mãi. Năm 2014, OeNB cùng đại diện cơ quan Kiểm toán Nhà nước Áo tiến hành kiểm tra thực tế lượng vàng lưu giữ tại Anh. Theo báo cáo của ngân hàng trung ương, cuộc kiểm tra không phát hiện thiếu hụt.

Quyết định hồi hương vàng của Áo ngay sau đó không xuất phát từ một vụ mất vàng được xác nhận. Vấn đề nằm ở sự tập trung dự trữ quá lớn tại một địa điểm và yêu cầu hoàn thiện cơ chế giám sát, kiểm soát tài sản.

Tháng 2/2015, cơ quan Kiểm toán Nhà nước Áo công khai những quan ngại liên quan đến rủi ro tập trung lưu ký tại Anh và một số vấn đề bảo đảm pháp lý. Ngân hàng Trung ương Áo phản bác một số kết luận của cơ quan kiểm toán, đồng thời bảo vệ lợi ích của việc lưu giữ vàng tại London.

Dù có những quan điểm khác nhau, cuộc rà soát đã góp phần thúc đẩy thay đổi chính sách. Ngày 28/5/2015, OeNB công bố kế hoạch phân bố lại dự trữ vàng quốc gia. Theo phương án được thông qua, đến năm 2020, Áo dự kiến lưu giữ 50% dự trữ vàng trong nước, 30% tại Anh và 20% tại Thụy Sĩ.

Đây không phải quyết định đưa toàn bộ vàng về nước. Ngược lại, nó phản ánh một sự tính toán cân bằng: Giữ đủ vàng trong nước để tăng quyền kiểm soát trực tiếp, đồng thời duy trì một phần dự trữ tại các trung tâm tài chính quốc tế để bảo đảm khả năng giao dịch khi cần thiết.

Trong kế hoạch ấy, khoảng 90 tấn vàng phải được đưa từ London về Vienna. Và 36 chuyến bay bí mật bắt đầu.

Chiến dịch hồi hương được tiến hành từng bước. Năm 2015, OeNB đưa về nước 15 tấn vàng. Năm 2016, thêm 15 tấn được vận chuyển. Năm 2017, khối lượng tăng lên 40 tấn, trước khi 20 tấn cuối cùng được đưa về trong năm 2018. Ngày 3/7/2018, Ngân hàng Trung ương Áo chính thức thông báo đã hoàn thành việc hồi hương 90 tấn vàng, sớm hơn kế hoạch ban đầu hai năm.

Nhưng hành trình của mỗi thỏi vàng không kết thúc ngay khi máy bay hạ cánh. Tại Vienna, những thỏi vàng được đưa vào quy trình kiểm tra để xác nhận chất lượng và tính xác thực. Đối với một ngân hàng trung ương, vàng dự trữ không chỉ là một khối kim loại quý có giá trị cao. Nó còn phải có hồ sơ nhận diện, trọng lượng, độ tinh khiết và đặc điểm kỹ thuật phù hợp với hệ thống quản lý tài sản dự trữ.

Theo OeNB, toàn bộ 7.200 thỏi vàng hồi hương đã được kiểm tra bằng những phương pháp khác nhau.

Trước hết là cân trọng lượng bằng thiết bị có độ chính xác cao. Một thỏi vàng tiêu chuẩn quốc tế thường nặng khoảng 12,5 kg. Tuy nhiên, trọng lượng thực tế của từng thỏi không nhất thiết giống nhau tuyệt đối. Vì vậy, việc kiểm tra phải dựa trên số liệu riêng của từng thỏi và đối chiếu với hồ sơ lưu ký.

Tiếp theo là kiểm tra bằng sóng siêu âm. Đây là một bước đặc biệt quan trọng. Bằng cách sử dụng thiết bị siêu âm, chuyên gia có thể khảo sát cấu trúc bên trong thỏi vàng, phát hiện những dấu hiệu bất thường mà việc quan sát bề mặt không thể nhận biết. Một thỏi kim loại có bề ngoài giống vàng không có nghĩa toàn bộ phần lõi bên trong cũng là vàng.

Bước thứ ba là sử dụng thiết bị huỳnh quang tia X (XRF) để xác định thành phần và độ tinh khiết kim loại tại những vùng được đo. Phương pháp này cho phép phân tích thành phần nguyên tố mà không cần phá hủy thỏi vàng.

Ba phương pháp bổ sung cho nhau: Cân để kiểm tra trọng lượng, siêu âm để khảo sát phần bên trong và XRF để đánh giá thành phần kim loại. Nhờ đó, các chuyên gia có thêm cơ sở để xác nhận vàng tiếp nhận phù hợp với hồ sơ và tiêu chuẩn yêu cầu.

OeNB cho biết toàn bộ số vàng hồi hương đã vượt qua các bước kiểm tra chất lượng và tính xác thực. Mỗi thỏi vàng còn mang số sê-ri riêng, giúp ngân hàng trung ương nhận diện và quản lý trong quá trình kiểm kê.

Sau khi hoàn tất các thủ tục, số vàng được đưa vào hệ thống kho của OeNB tại Vienna. Theo tài liệu Our Gold, kho lưu giữ 90 tấn vàng hồi hương được bố trí bên trong một kho bảo mật lớn hơn. Những giá đỡ chuyên dụng phải có khả năng chịu tải ít nhất 1,2 tấn mỗi giá.

Chỉ một chi tiết ấy cũng cho thấy một vấn đề thường bị bỏ qua: Vàng tuy có kích thước tương đối nhỏ so với giá trị, nhưng lại có khối lượng riêng rất lớn. Nếu chất đống 90 tấn vàng nguyên chất thành một khối đặc, thể tích của nó chỉ khoảng 4,7 mét khối. Tuy nhiên, kho vàng quốc gia không thể đơn giản là nơi chất những khối kim loại lên nhau. Mỗi thỏi cần được nhận diện, quản lý, kiểm kê và bảo vệ. Cách tổ chức kho phải phục vụ đồng thời yêu cầu an ninh, khả năng tiếp cận và kiểm soát tài sản.

Chiến dịch hồi hương vì thế không chỉ là một cuộc vận chuyển. Nó còn là quá trình tiếp nhận và xác lập cơ chế quản lý trực tiếp đối với hàng nghìn hiện vật có giá trị đặc biệt lớn.

Ảnh minh họa thỏi vàng dự trữ theo tiêu chuẩn Good Delivery của thị trường London, có trọng lượng khoảng 12,5 kg, được đóng dấu nhận diện nhà tinh luyện, độ tinh khiết và số sê-ri để phục vụ kiểm định, lưu ký và giao dịch quốc tế. Ảnh tạo dựng bởi AI.

600.000 euro cho một chiến dịch quốc gia

Một chiến dịch vận chuyển 90 tấn vàng qua biên giới, kéo dài ba năm, phải tiêu tốn bao nhiêu tiền? Theo Đài Phát thanh - Truyền hình Áo (ORF), tổng chi phí hồi hương 90 tấn vàng, bao gồm cả bảo hiểm vận chuyển, vào khoảng 600.000 euro.

Nếu phân bổ bình quân, chi phí tương đương khoảng 6.667 euro cho mỗi tấn vàng, hay khoảng 83 euro cho một thỏi nặng 12,5 kg. Đây chỉ là phép tính bình quân để hình dung quy mô chi phí, không phải đơn giá thực tế cho từng chuyến bay hay từng thỏi vàng.

Một điều đáng chú ý là OeNB cho rằng khoản chi phí vận chuyển có thể được bù đắp sau khoảng 5 - 6 năm nhờ giảm chi phí lưu ký vàng ở London.

Nói cách khác, hồi hương vàng không đơn thuần là một quyết định mang tính biểu tượng quốc gia. Nó còn là bài toán kinh tế, trong đó ngân hàng trung ương phải cân nhắc chi phí vận chuyển, bảo hiểm, xây dựng và vận hành kho, phí lưu ký ở nước ngoài, cũng như lợi ích của việc trực tiếp kiểm soát tài sản.

Tất nhiên, chi phí không phải yếu tố quyết định duy nhất.

Giả sử một quốc gia đưa toàn bộ dự trữ vàng về nước, ngân hàng trung ương có thể tăng khả năng kiểm soát trực tiếp, nhưng lại phải chấp nhận mức độ tập trung rủi ro địa lý cao hơn. Ngược lại, giữ toàn bộ vàng ở nước ngoài có thể thuận lợi cho giao dịch quốc tế, nhưng khiến khả năng tiếp cận tài sản phụ thuộc nhiều hơn vào hệ thống lưu ký và môi trường pháp lý của quốc gia sở tại.

Lựa chọn của Áo là một phương án cân bằng. Sau chiến dịch năm 2018, khoảng 140 tấn vàng được lưu giữ tại Áo, bao gồm 90 tấn trong kho OeNB và 50 tấn tại Công ty Đúc tiền Áo (Münze Österreich AG). Phần còn lại tiếp tục được phân bổ ở nước ngoài.

Đáng chú ý, tổng khối lượng dự trữ vàng vẫn là 280 tấn. Không có chuyện nước Áo mua thêm 90 tấn vàng trong chiến dịch này. Đó chỉ là sự thay đổi địa điểm lưu giữ của một khối tài sản đã thuộc quyền sở hữu của ngân hàng trung ương từ trước.

Các số liệu cập nhật trên trang thông tin của OeNB hiện cho thấy khoảng 139 tấn được lưu giữ trong nước, trong khi khoảng 141 tấn nằm ở nước ngoài, phân bổ tại London, Paris và Thụy Sĩ.

Cơ cấu lưu ký đã tiếp tục được điều chỉnh theo thời gian, nhưng nguyên tắc cốt lõi vẫn không thay đổi: Không tập trung toàn bộ dự trữ vào một địa điểm.

Câu chuyện 36 chuyến bay của Áo vì vậy đem đến một góc nhìn khác về làn sóng hồi hương vàng.

Không phải quốc gia nào đưa vàng về nước cũng vì tranh chấp ngoại giao. Không phải mọi quyết định rút vàng khỏi một trung tâm tài chính đều thể hiện sự mất lòng tin vào quốc gia đang lưu ký.

Trong trường hợp của Áo, cuộc hồi hương diễn ra sau quá trình kiểm toán, rà soát chính sách, tính toán rủi ro và tổ chức hậu cần kéo dài nhiều năm. Nó cũng cho thấy một nguyên tắc rất thực tế: Quyền sở hữu một tài sản và khả năng trực tiếp kiểm soát tài sản ấy là hai vấn đề có liên quan, nhưng không hoàn toàn đồng nhất.

Một quốc gia có thể đứng tên sở hữu hàng trăm tấn vàng. Tuy nhiên, muốn sử dụng tài sản đó trong những tình huống đặc biệt, họ còn cần đến hệ thống lưu ký, cơ chế pháp lý, các điều kiện giao dịch và khả năng tiếp cận thực tế.

Chính vì vậy, việc phân bố kho vàng quốc gia ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chiến lược quản lý dự trữ. Đối với những quốc gia có lượng vàng lớn, câu hỏi không đơn giản là nên gửi ở London, New York hay giữ toàn bộ trong nước. Điều quan trọng hơn là xác định bao nhiêu vàng cần được kiểm soát trực tiếp, bao nhiêu nên đặt tại các trung tâm giao dịch và cơ chế nào bảo đảm tài sản có thể được sử dụng đúng lúc. Đó cũng là vấn đề quyền chủ động của một quốc gia đối với tài sản dự trữ của mình.

Và từ câu chuyện của nước Áo, một câu hỏi lớn hơn được đặt ra: Nếu phải lựa chọn giữa an toàn, thanh khoản và quyền kiểm soát, các quốc gia nên gửi vàng ở đâu?

(Còn nữa)

Anh Kiệt