Giá vàng hôm nay 11/11/2026: Vàng trong nước và thế giới đồng loạt lao dốc

Đợt bán tháo vàng và bạc: Áp lực thị trường hay bàn tay thao túng phía sau?

Những tác phẩm ấy cho thấy nghề kim hoàn không chỉ tạo ra trang sức quý giá mà còn có thể đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật.

Để làm ra chúng, nghệ nhân không chỉ cần hiểu kim loại quý và kỹ thuật gắn đá mà còn phải am hiểu nghệ thuật tạo hình, cấu trúc cơ thể động vật, cơ học và văn hóa của nhiều dân tộc.

Theo Helen Molesworth, giám tuyển cấp cao về trang sức của Bảo tàng Victoria & Albert (V&A) tại London, chính sự kết hợp giữa thiết kế độc đáo, tay nghề chế tác xuất sắc và hoạt động quốc tế đã góp phần biến Cartier từ một xưởng kim hoàn gia đình tại Paris thành thương hiệu nổi tiếng toàn cầu.

Trâm cài năm 1949: Khi con báo trở thành biểu tượng xa xỉ

Trâm cài hình báo được Cartier chế tác năm 1949 cho Công tước phu nhân Windsor, nổi bật với viên sapphire xanh nặng 152,35 carat. Nguồn: Cartier.

Năm 1949, Cartier chế tác chiếc trâm cài hình báo dành cho Wallis Simpson, Công tước phu nhân Windsor, với viên sapphire xanh nặng 152,35 carat. Viên sapphire được mài theo kiểu cabochon, có bề mặt cong nhẵn thay vì nhiều mặt giác. Trên viên đá lớn là hình con báo được chế tác bằng bạch kim, vàng trắng, kim cương và những viên sapphire nhỏ. Con báo có tư thế sống động, thân hình mềm mại, bốn chân bám quanh viên đá. Mắt, đầu, thân và đuôi được bố trí theo tỷ lệ hài hòa, tạo cảm giác con vật đang thực sự chuyển động.

Để tạo hình ấy, người thợ phải nghiên cứu cấu trúc cơ thể và chuyển động của loài báo, sau đó chuyển hóa thành những chi tiết kim loại có kích thước rất nhỏ. Những viên đá quý được gắn theo đường cong của cơ thể, vừa tạo hiệu ứng ánh sáng, vừa thể hiện hình khối. Tác phẩm trở thành một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của Cartier. Nhưng lịch sử hình tượng báo bắt đầu trước đó nhiều thập niên.

Năm 1914, họa tiết da báo đã xuất hiện trên một mẫu đồng hồ Cartier. Đến năm 1917, Louis Cartier tặng Jeanne Toussaint một chiếc hộp trang điểm bằng kim cương và mã não, trang trí hình con báo. Jeanne Toussaint, người mang biệt danh La Panthère (Nữ báo), bắt đầu làm việc với Cartier trong thập niên 1920. Năm 1933, bà được bổ nhiệm làm Giám đốc Sáng tạo và giữ vị trí này cho đến khi nghỉ hưu năm 1970.

Dưới sự dẫn dắt của Toussaint, hình tượng báo dần trở thành dấu ấn quan trọng của thương hiệu. Bà phối hợp với các nghệ nhân, trong đó có nhà thiết kế Peter Lemarchand, để phát triển những tác phẩm lấy cảm hứng từ động vật.

Không chỉ có báo, Cartier còn tạo hình hổ, chim và nhiều loài vật khác. Những thiết kế này không đơn thuần sao chép thiên nhiên mà lựa chọn tư thế, giản lược chi tiết để thể hiện thần thái của con vật bằng vàng bạc, đá quý.

Wallis Simpson là một trong những khách hàng nổi tiếng của phong cách ấy. Bà là người phụ nữ Mỹ đã kết hôn với vua Edward VIII của Anh sau khi ông thoái vị năm 1936. Hai người trở thành Công tước và Công tước phu nhân Windsor, sở hữu bộ sưu tập trang sức nổi tiếng. Trong nhiều năm, họ hợp tác với Cartier, đặc biệt là Jeanne Toussaint. Những viên đá từ trang sức cũ đôi khi được tháo ra để tạo thành tác phẩm mới.

Mối quan hệ giữa khách hàng và nhà kim hoàn vì thế không chỉ là mua bán. Họ cùng lựa chọn vật liệu, trao đổi ý tưởng và tạo nên những món trang sức độc đáo. Từ chiếc trâm cài năm 1949, hình tượng báo tiếp tục xuất hiện trên vòng tay, nhẫn, dây chuyền và nhiều dòng sản phẩm Cartier.

Sau hơn một thế kỷ, con báo vẫn là biểu tượng nhận diện của thương hiệu. Một hình tượng thiên nhiên đã trở thành tài sản nghệ thuật và thương mại có sức sống lâu dài.

Vòng cổ Tutti Frutti năm 1936: Khi nghệ thuật Ấn Độ gặp Paris

Vòng cổ Tutti Frutti chế tác năm 1936, kết hợp đá quý chạm khắc theo nghệ thuật Ấn Độ với kỹ thuật kim hoàn phương Tây. Nguồn: Cartier.

Tác phẩm được Cartier chế tác theo đơn đặt hàng của Daisy Fellowes, một phụ nữ nổi tiếng trong giới thượng lưu Paris, đồng thời là người thừa kế gia sản của gia đình sáng lập hãng máy khâu Singer. Chiếc vòng cổ kết hợp sapphire, ruby, emerald và kim cương trên kết cấu bạch kim, vàng trắng. Theo hồ sơ NGV, riêng tổng trọng lượng sapphire đạt 240,15 carat.

Điều khiến tác phẩm đặc biệt là nhiều viên đá quý được chạm khắc thành hình lá, hoa và những họa tiết trang trí, thay vì chỉ mài thành các mặt giác để phản chiếu ánh sáng. Kỹ thuật này chịu ảnh hưởng sâu sắc từ truyền thống kim hoàn Ấn Độ. Trong những chuyến đi tới Ấn Độ đầu thế kỷ XX, Jacques Cartier tiếp xúc với trang sức của các vương công và nghệ nhân địa phương. Ông đặc biệt chú ý những viên ruby, emerald được chạm khắc thành hình lá cây, mang vẻ đẹp khác biệt với kỹ thuật cắt mài phổ biến ở châu Âu.

Từ nguồn cảm hứng ấy, Cartier phát triển những thiết kế kết hợp đá quý chạm khắc Ấn Độ với kim cương và kỹ thuật gắn đá phương Tây.

Theo Helen Molesworth, trong trang sức truyền thống Ấn Độ, màu đỏ của ruby và màu xanh lục của emerald thường được kết hợp với nhau. Cartier đã đưa thêm màu xanh lam của sapphire vào thiết kế, tạo nên sự phối hợp ba màu sắc rực rỡ.

Ban đầu, các tác phẩm này được gọi là feuillages, tiếng Pháp có nghĩa là những tán lá. Phải đến thập niên 1970, tên gọi Tutti Frutti mới trở nên phổ biến. Chiếc vòng cổ của Daisy Fellowes còn có câu chuyện thú vị về việc tái sử dụng đá quý.

Theo hồ sơ NGV, bà đã cung cấp cho Cartier những viên đá từ bộ sưu tập cá nhân, trong đó có một chiếc vòng tay Tutti Frutti được chế tác trước đó. Những viên đá được tháo ra để tạo thành tác phẩm mới. Năm 1963, con gái Daisy Fellowes là Bá tước phu nhân de Castéja tiếp tục yêu cầu Cartier chỉnh sửa thiết kế chiếc vòng cổ. Như vậy, ngay cả một báu vật nổi tiếng cũng có thể thay đổi hình dáng theo nhu cầu của những người sở hữu kế tiếp.

Đằng sau vẻ đẹp rực rỡ của Tutti Frutti còn là một câu chuyện rộng hơn về nghề kim hoàn. Các nhà thiết kế Cartier nghiên cứu nghệ thuật Ai Cập, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ và nhiều nền văn hóa khác. Sách mỹ thuật, bản vẽ kiến trúc và những hiện vật cổ trở thành nguồn tư liệu cho quá trình sáng tạo.

Chiếc vòng cổ năm 1936 cho thấy người thợ kim hoàn xuất sắc không chỉ cần đôi bàn tay khéo léo mà còn phải có kiến thức lịch sử, khả năng cảm nhận cái đẹp và tư duy chuyển hóa di sản thành những hình thức nghệ thuật mới.

Vòng cổ cá sấu năm 1975: Kiệt tác của kỹ thuật kim hoàn

Vòng cổ cá sấu Cartier chế tác năm 1975 cho nữ diễn viên María Félix, có thể tháo rời thành hai chiếc trâm cài độc lập. Nguồn: Cartier.

Chủ nhân của tác phẩm vòng cổ cá sấu là María Félix, nữ diễn viên nổi tiếng của điện ảnh Mexico, được biết đến với biệt danh La Doña. Bà có cá tính mạnh mẽ, yêu thích những món trang sức lớn và hình dáng khác thường.

Theo một giai thoại được Cartier và NGV ghi lại, khi đến cửa hàng Cartier trên phố Rue de la Paix ở Paris để đặt chế tác vòng cổ, María Félix đã mang theo một con cá sấu non còn sống. Bà muốn các nhà thiết kế quan sát trực tiếp để tạo ra tác phẩm chân thực nhất.

Các nghệ nhân phải tạo hình hai con cá sấu có cấu trúc tương đối chính xác, từ đầu, thân, chân đến chiếc đuôi dài và những lớp vảy.

Một con được phủ kim cương vàng màu Fancy Intense Yellow, con còn lại sử dụng ngọc lục bảo. Theo hồ sơ NGV, tổng trọng lượng kim cương vàng đạt 60,02 carat, còn ngọc lục bảo là 66,86 carat. Tác phẩm cũng sử dụng ruby và vàng.

Hai con cá sấu được chế tác với các khớp nối linh hoạt, cho phép thân và đuôi uốn cong theo cổ người đeo. Khi kết hợp, chúng tạo thành một chiếc vòng cổ. Khi tháo rời, mỗi con có thể trở thành một chiếc trâm cài độc lập. Đặc biệt, những chiếc chân có móng sắc của cá sấu có thể được thay bằng chân không móng khi đeo quanh cổ, tránh gây khó chịu hoặc làm tổn thương da.

Chi tiết nhỏ này cho thấy nghệ nhân phải giải quyết đồng thời ba yêu cầu: hình dáng chân thực, kết cấu chuyển động và sự thoải mái khi sử dụng.

Vòng cổ cá sấu năm 1975 cho thấy sự sáng tạo của nghề kim hoàn không chỉ nằm ở việc lựa chọn những viên đá quý đắt tiền, mà còn ở khả năng biến những ý tưởng tưởng chừng không thể thực hiện thành tác phẩm hoàn chỉnh. Để làm được điều đó, người thợ phải kết hợp kiến thức về vật liệu, kỹ thuật cơ khí chính xác và tư duy của một nhà điêu khắc.

Từ con báo ôm viên sapphire khổng lồ, những viên đá quý chạm khắc theo nghệ thuật Ấn Độ đến đôi cá sấu có thể tháo rời thành hai chiếc trâm, ba báu vật Cartier cho thấy nghề kim hoàn đã vượt ra ngoài công việc chế tác trang sức thông thường.

Theo Pierre Rainero, Giám đốc phụ trách hình ảnh, phong cách và di sản Cartier, từ thập niên 1970, hãng bắt đầu mua lại những tác phẩm cũ do chính mình chế tác. Năm 1983, bộ sưu tập Cartier chính thức được thành lập, đến nay có hơn 3.500 hiện vật. Cùng với các bản vẽ thiết kế, hồ sơ chế tác và tư liệu lịch sử, những hiện vật ấy trở thành nguồn tài liệu quý phục vụ nghiên cứu, bảo tồn và giới thiệu nghệ thuật kim hoàn.

Câu chuyện của Cartier cũng gợi mở nhiều điều đối với ngành trang sức Việt Nam. Vàng bạc, đá quý và công nghệ hiện đại là những điều kiện quan trọng, nhưng chưa đủ để tạo nên những tác phẩm có giá trị lâu dài. Điều quyết định còn nằm ở tri thức văn hóa, tài năng sáng tạo, tay nghề nghệ nhân và khả năng tạo dựng bản sắc riêng.

Thiên Hương