Nhìn “quả bóng”, đừng nhìn “trọng tài”

Dòng tiền trở lại, vàng - bạc - bạch kim cùng tăng tốc

Trong đó nguồn gốc có trách nhiệm, khả năng chống chịu, công nghệ và niềm tin ngày càng trở thành những thước đo quan trọng.

Từ món trang sức đến toàn bộ chuỗi giá trị

Trong một thời gian dài, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp kim hoàn chủ yếu được nhìn qua ba yếu tố: nguồn nguyên liệu quý, tay nghề chế tác và sức mạnh thương hiệu. Nhưng những gì được đặt ra tại Gold + Diamond 2026 cho thấy cuộc cạnh tranh đang mở rộng ra phía sau món trang sức, tới toàn bộ chuỗi giá trị đã tạo nên nó.

Hội nghị do Initiatives in Art and Culture tổ chức tại The Cosmopolitan Club, New York, quy tụ các nhà thiết kế, nghệ nhân, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và chuyên gia trong ngành. Chương trình năm nay không chỉ bàn về thẩm mỹ hay xu hướng tiêu dùng, mà còn đề cập những vấn đề có tính nền tảng như khai thác vàng thủ công và quy mô nhỏ, quyền con người, biến đổi khí hậu, kinh tế tuần hoàn, vật liệu quý tái chế, kim cương, nghề kim hoàn, cùng tác động của trí tuệ nhân tạo đối với sáng tạo và sở hữu trí tuệ.

Chủ đề “Resilience” vì thế không đơn thuần nói về khả năng chống chịu trước một cú sốc riêng lẻ. Nó phản ánh sức ép mà ngành kim hoàn đang đồng thời phải đối mặt: bất ổn địa chính trị, gián đoạn nguồn cung, yêu cầu giảm phát thải, đòi hỏi bảo vệ quyền con người, sự thay đổi của hành vi tiêu dùng và tốc độ phát triển của công nghệ.

Trong bối cảnh đó, giá trị của một món trang sức không còn chỉ được quyết định bởi hàm lượng kim loại quý, kích thước viên đá hay trình độ chế tác. Thị trường ngày càng muốn biết nguyên liệu đến từ đâu, được khai thác và xử lý như thế nào, có đi qua một chuỗi cung ứng minh bạch hay không và doanh nghiệp đã làm gì để hạn chế những tác động tiêu cực tới con người, môi trường.

Đây cũng là xu hướng được các tổ chức quốc tế thúc đẩy trong nhiều năm qua. Hiệp hội Thị trường Kim loại quý Luân Đôn (London Bullion Market Association - LBMA) yêu cầu các nhà tinh luyện thuộc Danh sách Good Delivery tuân thủ Chương trình tìm nguồn cung ứng có trách nhiệm, được xây dựng trên cơ sở Hướng dẫn thẩm định chuỗi cung ứng khoáng sản có trách nhiệm của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council - WGC) cũng nhiều lần nhấn mạnh vai trò của tính minh bạch và niềm tin đối với sự phát triển bền vững của thị trường vàng.

Như vậy, cuộc cạnh tranh của ngành kim hoàn đang dịch chuyển: từ việc ai sở hữu nguyên liệu quý và chế tác đẹp hơn sang việc ai có thể xây dựng một chuỗi cung ứng đáng tin cậy, có trách nhiệm và đủ sức thích ứng trước những biến động lớn.

Vàng, kim cương và cuộc cạnh tranh của niềm tin

Nguồn gốc có trách nhiệm, khả năng chống chịu, công nghệ và niềm tin đang trở thành những thước đo mới của ngành kim hoàn toàn cầu.

Sự thay đổi rõ nhất nằm ở cách thị trường định nghĩa giá trị.

Với vàng, câu hỏi của người mua không còn chỉ là sản phẩm có hàm lượng vàng bao nhiêu. Ngày càng nhiều người muốn biết vàng được khai thác ở đâu; hoạt động khai thác có gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường hay không; có liên quan đến lao động trẻ em, lao động cưỡng bức, xung đột hoặc vi phạm quyền con người hay không; và doanh nghiệp có đủ khả năng chứng minh hành trình của nguyên liệu hay không.

Những yêu cầu đó không chỉ đến từ người tiêu dùng. Các tiêu chuẩn do LBMA, Hội đồng Trang sức Có trách nhiệm (Responsible Jewellery Council - RJC) và nhiều tổ chức khác xây dựng đang khiến truy xuất nguồn gốc và thẩm định chuỗi cung ứng trở thành điều kiện ngày càng quan trọng nếu doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào thị trường quốc tế.

Tính đến tháng 7/2026, danh sách Good Delivery hiện hành của LBMA gồm 66 nhà tinh luyện vàng và 86 nhà tinh luyện bạc trên thế giới. Để có tên và tiếp tục được duy trì trong danh sách, nhà tinh luyện không chỉ phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng thỏi, năng lực sản xuất và tài chính, mà còn phải thực hiện các yêu cầu về tìm nguồn cung ứng có trách nhiệm.

Đối với kim cương, trọng tâm tranh luận cũng đã thay đổi. Câu chuyện hiện nay không còn đơn giản là phân biệt kim cương thật với kim cương giả, mà là cách thị trường định vị kim cương tự nhiên và kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm.

Công nghệ phát triển giúp kim cương nuôi cấy có chất lượng ngày càng cao, trong khi giá bán giảm mạnh, mở rộng khả năng tiếp cận đối với người tiêu dùng. Điều này tạo sức ép lớn lên kim cương tự nhiên, nhưng không nhất thiết dẫn tới một cuộc cạnh tranh “một mất, một còn”. Từ diễn biến chung của thị trường có thể thấy hai phân khúc đang dần được định vị khác nhau: kim cương tự nhiên nhấn mạnh tính khan hiếm, lịch sử hình thành và giá trị sưu tầm; kim cương nuôi cấy hướng nhiều hơn tới thiết kế, công nghệ và mức giá dễ tiếp cận.

Tuy nhiên, sự phân vai ấy chỉ bền vững khi thông tin được công bố rõ ràng. Người mua phải biết chính xác mình đang mua kim cương tự nhiên hay kim cương nuôi cấy, sản phẩm được kiểm định bởi ai và những đặc điểm nào tạo nên mức giá. Vì vậy, kiểm định, phân loại và công bố thông tin đang trở thành tuyến phòng thủ quan trọng của niềm tin thị trường.

Vàng và kim cương có những đặc tính vật chất khác nhau, nhưng lại gặp nhau ở một điểm: giá trị của chúng phụ thuộc rất lớn vào khả năng chứng minh tính xác thực và nguồn gốc. Trong ngành kinh doanh những vật phẩm nhỏ bé nhưng mang giá trị rất lớn, niềm tin không phải yếu tố phụ trợ. Nó chính là một loại tài sản.

Khi công nghệ đi vào một ngành nghề thủ công

Hội nghị Gold + Diamond thường niên lần thứ 16 diễn ra từ ngày 13 -15/7/2026 tại The Cosmopolitan Club, New York, Hoa Kỳ, với chủ đề “Resilience” - khả năng chống chịu của ngành kim hoàn trước những biến động mới. Ảnh: Eventbrite

Gold + Diamond 2026 dành một phiên thảo luận cho trí tuệ nhân tạo và sở hữu trí tuệ. Việc AI xuất hiện trong chương trình của một hội nghị lâu đời về vàng, kim cương và nghề kim hoàn cho thấy công nghệ đã bắt đầu chạm tới phần cốt lõi của một ngành vốn gắn chặt với óc sáng tạo và đôi tay người thợ.

AI có thể hỗ trợ tạo mẫu, phát triển ý tưởng và rút ngắn một số công đoạn thiết kế. Trong hoạt động kinh doanh, công nghệ này còn có thể được sử dụng để phân tích nhu cầu, quản lý tồn kho, cá nhân hóa tư vấn và hỗ trợ nhận diện xu hướng tiêu dùng. Nhưng cùng với cơ hội là những câu hỏi khó: ai sở hữu một thiết kế được tạo ra với sự trợ giúp của AI; dữ liệu huấn luyện có sử dụng tác phẩm của nghệ nhân mà chưa được cho phép hay không; và đâu là ranh giới giữa công cụ hỗ trợ với sự sao chép phong cách sáng tạo?

Đó là lý do AI trong ngành kim hoàn không thể chỉ được nhìn như một phương tiện giúp tăng năng suất. Nó còn liên quan trực tiếp đến quyền tác giả, bản sắc thương hiệu và giá trị của lao động sáng tạo.

Ở một lớp rộng hơn, quá trình chuyển đổi số của ngành kim loại quý đang diễn ra cả trong quản trị chuỗi cung ứng. Đây là xu hướng phát triển chung của thị trường, không phải nội dung duy nhất hay kết luận riêng của Gold + Diamond 2026. Các cơ sở dữ liệu số, hệ thống truy xuất nguồn gốc và công nghệ sổ cái phân tán đang được thử nghiệm hoặc triển khai để liên kết thông tin từ mỏ, đơn vị chế biến, phòng kiểm định đến nhà bán lẻ.

Một ví dụ là Tracr, nền tảng do De Beers phát triển nhằm ghi nhận hành trình của kim cương tự nhiên. Theo thông tin do Tracr công bố, nền tảng này đã đăng ký hơn 500.000 viên kim cương thô và có 25 thành viên tham gia từ năm 2022, trước khi được mở rộng cho ngành vào năm 2023. Trường hợp này cho thấy truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số đã bắt đầu chuyển từ ý tưởng sang ứng dụng thực tế.

Khái niệm “hộ chiếu sản phẩm số” cũng có thể mở thêm một hướng phát triển cho ngành kim hoàn. Về nguyên tắc, mỗi sản phẩm có thể đi kèm một hồ sơ dữ liệu cho biết nguồn gốc nguyên liệu, đơn vị chế tác, chứng nhận kiểm định, lịch sử giao dịch hoặc những thông tin liên quan đến môi trường. Liên minh châu Âu đang thúc đẩy Hộ chiếu sản phẩm số đối với nhiều nhóm hàng trong khuôn khổ chính sách kinh tế tuần hoàn; tuy nhiên, cách áp dụng cụ thể đối với vàng, kim cương và trang sức còn phụ thuộc vào từng quy định và lộ trình triển khai.

Công nghệ vì thế không tự tạo ra niềm tin. Nó chỉ có giá trị khi dữ liệu đầu vào đáng tin cậy, tiêu chuẩn được thống nhất và trách nhiệm của các bên tham gia được xác định rõ. Một chuỗi dữ liệu không thể biến nguyên liệu không rõ nguồn gốc thành nguyên liệu có trách nhiệm; nhưng nó có thể giúp doanh nghiệp lưu giữ, kiểm chứng và công bố thông tin tốt hơn.

Nền tảng Tracr sử dụng công nghệ blockchain để ghi nhận hành trình của kim cương tự nhiên trong chuỗi cung ứng, từ khâu khai thác đến các doanh nghiệp tham gia hệ thống. Ảnh: Tracr

Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị những gì?

Những vấn đề được đặt ra tại Gold + Diamond 2026 và các chuyển động rộng hơn của thị trường thế giới gợi mở một số hướng chuẩn bị đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Trước hết, minh bạch nguồn gốc có khả năng dần chuyển từ lợi thế cạnh tranh thành điều kiện tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp chế tác và xuất khẩu không chỉ cần bảo đảm chất lượng thành phẩm mà còn phải lưu giữ hồ sơ nguyên liệu, lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy và nâng cao năng lực thẩm định chuỗi cung ứng.

Thứ hai, vàng tái chế sẽ có vai trò ngày càng đáng chú ý. Vàng có thể được tinh luyện và tái sử dụng nhiều lần mà không làm mất đi đặc tính cơ bản. Trong bối cảnh các quốc gia và doanh nghiệp theo đuổi mục tiêu sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, việc xây dựng một chuỗi thu hồi, phân loại, tinh luyện và kiểm soát nguồn gốc vàng tái chế sẽ trở thành một năng lực quan trọng. Tuy nhiên, “tái chế” không mặc nhiên đồng nghĩa với “có trách nhiệm”; nguồn vật liệu đầu vào vẫn cần được kiểm soát để tránh hợp thức hóa vàng không rõ nguồn gốc.

Thứ ba, vai trò của kiểm định và chứng nhận sẽ tiếp tục gia tăng. Thị trường càng phân hóa giữa kim cương tự nhiên và kim cương nuôi cấy, sản phẩm mới và sản phẩm tái chế, thì nhu cầu xác thực càng lớn. Đây không chỉ là câu chuyện của thiết bị kiểm định, mà còn là năng lực công bố thông tin rõ ràng, nhất quán và dễ hiểu cho người mua.

Thứ tư, doanh nghiệp cần tiếp cận AI như một công cụ đồng thời với việc xây dựng nguyên tắc sử dụng. Công nghệ có thể giúp tối ưu vận hành, thiết kế và trải nghiệm khách hàng, nhưng doanh nghiệp cũng phải bảo vệ dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ và bản sắc sáng tạo của mình.

Cuối cùng, cần hiểu rằng công nghệ không thể thay thế nền tảng quản trị. Blockchain, mã truy xuất hay hộ chiếu số chỉ phát huy tác dụng khi phía sau chúng là dữ liệu chính xác, quy trình có thể kiểm tra và những chủ thể sẵn sàng chịu trách nhiệm.

Điều đáng chú ý nhất sau Gold + Diamond 2026 không nằm ở sự xuất hiện của một công nghệ hay một sản phẩm riêng lẻ, mà ở sự thay đổi trong cách ngành kim hoàn định nghĩa giá trị. Hàm lượng vàng, chất lượng viên đá và tay nghề chế tác vẫn là nền tảng. Nhưng bên cạnh đó, nguồn gốc có trách nhiệm, khả năng chống chịu, tính minh bạch và niềm tin đang trở thành những thước đo mới.

Đối với Việt Nam, đây không còn là câu chuyện xa xôi của các tập đoàn kim hoàn quốc tế. Khi thị trường hội nhập sâu hơn, những chuẩn mực mới sẽ từng bước đi vào hoạt động chế tác, kiểm định, xuất khẩu và bán lẻ trong nước. Doanh nghiệp chuẩn bị sớm không chỉ giảm rủi ro, mà còn có cơ hội tham gia vào phần có giá trị cao hơn của chuỗi kim hoàn toàn cầu.

Thiên Hương