"Sao chép liên kết
 Giá vàng hôm nay 1/9: Vàng nhẫn hạ nhiệt, vàng miếng ổn định |
| Giá vàng hôm nay 2/9: Vàng thế giới giảm xuống mức thấp nhất trong hai tuần |
Quyền lực ấy không hình thành vì Rothschild sở hữu toàn bộ vàng của thế giới. Nó đến từ khả năng hiện diện ở gần như mọi nơi vàng phải đi qua: từ một đồng tiền trong tủ sưu tập đến chiến trường, lò tinh luyện và cuối cùng là chiếc bàn nơi giá vàng được xác lập.
Từ “tấm biển đỏ” tới chiếc ghế ở New Court sau Thế chiến I
Năm 1919, khi thị trường vàng London được tổ chức lại sau Thế chiến thứ nhất, N M Rothschild & Sons được mời giữ vai trò chủ trì quá trình xác lập giá vàng. Gia tộc đã duy trì vị trí ấy cho tới năm 2004 - tròn 85 năm.
Để đi tới chiếc ghế ấy, gia tộc Rothschild đã trải qua một hành trình kéo dài hơn một thế kỷ. Hành trình bắt đầu không phải bằng những thỏi vàng chất kín hầm, mà từ những đồng tiền cổ trong một con phố chật hẹp ở Frankfurt.
Tên gọi Rothschild bắt nguồn từ cụm từ tiếng Đức zum roten Schild - “tấm biển đỏ” hay “chiếc khiên đỏ”. Đó là dấu hiệu nhận biết ngôi nhà của tổ tiên gia tộc trong khu phố Do Thái ở Frankfurt, khi số nhà chưa phổ biến và người ta thường gọi một căn nhà theo tấm biển treo phía trước.
 |
| Mayer Amschel Rothschild (1744 - 1812), người đặt nền móng cho gia tộc Rothschild. Từ việc kinh doanh tiền xu cổ và đồ cổ tại Frankfurt, ông từng bước xây dựng cơ nghiệp tài chính mà 5 người con sau này mở rộng khắp châu Âu. Nguồn: Wikimedia Commons |
Mayer Amschel Rothschild sinh năm 1744 tại Judengasse, con phố nơi cộng đồng Do Thái Frankfurt phải sinh sống dưới nhiều ràng buộc. Không ai khi ấy có thể hình dung từ nơi chật hẹp này sẽ hình thành một mạng lưới ngân hàng trải khắp châu Âu.
Thuở trẻ, Mayer Amschel học việc trong một nhà buôn và ngân hàng tại Hanover. Tại đó, ông làm quen với ngoại thương, tiền tệ và hối đoái. Khi trở về Frankfurt, ông kinh doanh tiền xu cổ, tiền xu quý hiếm và các đồ sưu tầm dành cho giới quý tộc.
Đó là một nghề nhỏ nhưng đòi hỏi con mắt rất tinh.
Hai đồng tiền có thể cùng mang chân dung một vị vua nhưng khác nhau về niên đại, nơi đúc, độ hiếm, tình trạng bảo quản và hàm lượng kim loại. Người kinh doanh phải nhận biết thật - giả, hiểu lịch sử từng đồng tiền, biết ai đang muốn mua và định giá được thứ vốn không có một bảng giá chung.
Khách hàng quan trọng nhất của Mayer Amschel là Thái tử Wilhelm xứ Hesse, một nhà quý tộc giàu có và có niềm đam mê sưu tập tiền xu. Năm 1769, Mayer Amschel được ban danh hiệu tương đương một nhà cung ứng của triều đình. Từ việc tìm kiếm những đồng tiền quý hiếm cho tủ sưu tập, ông dần đảm nhiệm thêm các công việc tài chính, đổi tiền và quản lý giao dịch.
Con đường ấy có ý nghĩa lớn. Tiền cổ, sự chính xác và khả năng giữ chữ tín giúp ông ngày một tới gần hơn với giới cầm quyền. Với phần lớn mọi người, đồng tiền chỉ là vật dùng để mua bán. Trong con mắt Rothschild, mỗi đồng tiền đồng thời chứa ba lớp giá trị: lượng kim loại nằm bên trong, quyền lực của người phát hành và niềm tin của người sẵn sàng nhận nó.
Nhận thức ấy sẽ đi cùng gia tộc ông suốt nhiều thế hệ.
Năm người con và một mạng lưới xuyên châu Âu
Mayer Amschel có 5 người con trai bước vào công việc của gia đình. Amschel ở lại Frankfurt; Salomon tới Vienna; Nathan xây dựng cơ nghiệp tại London; Carl hoạt động ở Naples; James phát triển nhánh Paris.
Năm anh em không vận hành như năm nhà buôn tách biệt. Họ trao đổi thư từ, chia sẻ thông tin, chuyển tiền cho nhau và phối hợp thực hiện các giao dịch vượt qua biên giới. Hình ảnh 5 mũi tên bó lại về sau trở thành biểu tượng gắn với sức mạnh của gia tộc: từng mũi tên có thể ở một thành phố, nhưng tất cả cùng thuộc một bó.
Đầu thế kỷ XIX, châu Âu chưa có điện báo, điện thoại hay hệ thống thanh toán quốc tế tức thời. Tin tức phải đi bằng người đưa thư, tàu biển và xe ngựa. Vận chuyển một khối vàng qua nhiều quốc gia không chỉ đòi hỏi hộ tống, người kinh doanh còn phải biết ở đâu có vàng để mua, đổi vàng sang loại tiền nào, chuyển qua con đường nào và làm thế nào để người nhận ở đầu bên kia tin rằng khoản tiền sẽ tới.
Trong hoàn cảnh ấy, một mạng lưới gia đình có mặt tại nhiều trung tâm lớn tạo ra lợi thế đặc biệt.
Nếu một chính phủ cần tiền ở Vienna nhưng ngân khố nằm tại London, Rothschild không nhất thiết phải chở toàn bộ bạc vàng từ Anh sang Áo. Nhánh London có thể thu tiền ở một đầu; nhánh Frankfurt, Vienna hoặc Paris chi trả tại đầu kia; sổ sách giữa các thành viên được cân đối sau. Khi buộc phải giao kim loại thật, họ lại có sẵn người mua, đại lý, quan hệ tín dụng và thông tin trên cả tuyến đường.
Chính sự kết hợp giữa vàng thật và những cam kết đáng tin đã giúp tiền đi nhanh hơn những đoàn xe chở tiền.
Rothschild không phát minh ra thương phiếu, hối phiếu hay hoạt động chuyển tiền xuyên biên giới. Nhưng họ tổ chức những công cụ ấy trên một mạng lưới gia đình rộng và có kỷ luật, vào đúng thời điểm châu Âu chìm trong chiến tranh.
Và chiến tranh đã đặt mạng lưới ấy trước bài kiểm tra lớn nhất.
Huyết mạch vàng trong cuộc chiến chống Napoleon
Năm 1814, quân đội của Công tước Wellington đã đẩy quân Pháp về phía dãy Pyrenees. Nhưng một đội quân rời xa hậu phương luôn phải đối mặt với một kẻ thù khác: thiếu tiền.
Binh lính cần được trả lương. Ngựa phải có thức ăn. Lương thực, quân phục, vũ khí và phương tiện vận tải phải được mua từ người dân, nhà cung ứng và thương nhân địa phương. Chính phủ Anh có thể phát hành giấy tờ và ghi những khoản phải trả trong sổ sách ở London, nhưng một tờ giấy của chính phủ không phải lúc nào cũng được chấp nhận ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha hay miền nam nước Pháp.
Chiến tranh cần vàng bạc có thể cầm trong tay.
Khi Wellington thiếu tiền nghiêm trọng, Chính phủ Anh giao cho Nathan Mayer Rothschild nhiệm vụ mua và chuyển những đồng tiền vàng, bạc tới quân đội. Nathan khi ấy đã gây dựng được vị trí tại London; các anh em và đại lý của ông hoạt động tại nhiều nơi trên lục địa.
Nhiệm vụ nghe qua chỉ là mua vàng rồi chuyển tới chiến trường, nhưng thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Chiến tuyến liên tục thay đổi. Chính quyền ở mỗi vùng có thể thuộc về một phe khác nhau. Tỷ giá giữa các đồng tiền biến động. Đưa một đoàn xe chở vàng đi qua lãnh thổ bất ổn luôn đi kèm nguy cơ bị tịch thu hoặc cướp bóc. Nếu mua quá nhiều ở một nơi, chính hoạt động gom vàng có thể đẩy giá lên và làm lộ kế hoạch.
Rothschild phải huy động đồng tiền phù hợp ở nhiều thị trường, tổ chức vận chuyển qua mạng lưới trung gian, sử dụng tín dụng để giảm lượng kim loại phải mang đi và bảo đảm tiền đến đúng nơi quân đội đang hành quân.
Vàng lúc này không phải biểu tượng của sự giàu sang, nó là “hậu cần vô hình” của chiến tranh. Một khẩu pháo có thể hiện rõ sức mạnh trên chiến trường. Nhưng phía sau khẩu pháo là một dòng tiền vô hình: tiền mua thuốc súng, tiền trả cho người đánh xe, tiền mua lúa mì, cỏ khô và hàng nghìn thứ nhỏ nhặt giúp một đạo quân tiếp tục di chuyển. Nếu dòng tiền ấy dừng lại, đội quân cũng có thể dừng lại.
Tư liệu của Rothschild Archive cho biết gia tộc đã cung cấp vàng cho Wellington trong những năm cuối cuộc chiến Napoleon, đặc biệt vào năm 1814 và 1815. Chính nhiệm vụ ấy đưa nhà Rothschild từ một mạng lưới ngân hàng gia đình trở thành đối tác tài chính quan trọng của Chính phủ Anh.
Xung quanh Nathan Rothschild và trận Waterloo về sau xuất hiện nhiều câu chuyện ly kỳ. Nổi tiếng nhất là huyền thoại ông nhận tin Napoleon thất bại sớm hơn chính phủ, tung tin giả khiến thị trường hoảng loạn rồi mua gom trái phiếu Anh với giá rẻ để kiếm một gia tài khổng lồ.
Không có đủ bằng chứng lịch sử đáng tin cậy cho câu chuyện ấy, nhưng sự thật hiển nhiên là Rothschild đã xây dựng được một mạng lưới có thể mua, chuyển và thanh toán vàng bạc xuyên qua cả một châu Âu đang có chiến tranh.
Họ không giàu lên nếu chỉ nhờ biết những tin quan trọng sớm hơn vài giờ. Quyền lực của gia tộc hình thành từ nhiều năm xây dựng quan hệ, thông tin, tín dụng và khả năng hoàn thành những giao dịch mà rất ít nhà buôn khác có thể đảm nhận.
Năm anh em không chỉ chuyển vàng từ nơi có tới nơi cần. Họ biến khoảng cách địa lý thành một dịch vụ tài chính.
Từ người vận chuyển vàng đến người tinh luyện vàng
Sau chiến tranh Napoleon, Rothschild tham gia ngày càng sâu vào các khoản vay chính phủ, đường sắt, khai mỏ và nhiều ngành công nghiệp. Nhưng mối liên hệ với kim loại quý không hề bị cắt đứt. Thậm chí họ tiến thêm một bước: trực tiếp tham gia biến vàng nguyên liệu thành thứ kim loại đủ tinh khiết để thị trường có thể tin tưởng và giao dịch.
Nhánh Rothschild tại Paris đã có kinh nghiệm tinh luyện từ năm 1827. Đến giữa thế kỷ XIX, một cơ hội lớn xuất hiện tại London.
Royal Mint - Xưởng đúc tiền Hoàng gia Anh - khi ấy có một cơ sở tinh luyện tại khu Tower Hill. Vàng, bạc nguyên liệu phải được làm sạch, tách tạp chất và đưa về độ tinh khiết cần thiết trước khi có thể đúc thành tiền hoặc thỏi tiêu chuẩn. Tuy nhiên, hoạt động tinh luyện của Royal Mint bị đánh giá là tốn kém và thiếu một cơ chế quản lý hiệu quả.
Một ủy ban của Hoàng gia được thành lập năm 1848 đã đề nghị tách việc tinh luyện khỏi hoạt động trực tiếp của xưởng đúc tiền và giao cho một đơn vị bên ngoài vận hành.
Tháng 2/1852, Anthony de Rothschild thay mặt N M Rothschild & Sons giành được quyền thuê Royal Mint Refinery.
 |
| Bên trong Royal Mint Refinery ở London, công nhân mở các kiện vàng thô được chuyển từ nước ngoài tới, khoảng năm 1933. Cơ sở tinh luyện này được N M Rothschild & Sons thuê và vận hành từ năm 1852 đến năm 1967. Nguồn: LBMA - The Royal Mint Refinery |
Đây không phải một cuộc mua đứt Royal Mint. Rothschild thuê và vận hành cơ sở tinh luyện, đồng thời mua thiết bị, sử dụng khu nhà xưởng nằm cạnh Royal Mint tại số 19 Royal Mint Street. Nhưng về ý nghĩa kinh doanh, bước đi ấy đưa gia tộc từ thuần giao dịch bàn giấy vào thẳng nhà máy tinh luyện.
Thời điểm ấy, vàng vừa được phát hiện với quy mô lớn ở California và Australia. Những đoàn người đổ tới các vùng đất mới để đào vàng; còn vàng nguyên liệu từ các mỏ lại đổ về những trung tâm có khả năng tinh luyện, kiểm định và đưa kim loại vào hệ thống tiền tệ quốc tế.
Trong chiếc hộp mẫu kim loại được Rothschild Archive lưu giữ từ khoảng năm 1860 có vàng từ California, vàng Australia và các mẫu kim loại liên quan tới đồng bạc Mexico. Đó gần như là một bản đồ thu nhỏ của thị trường kim loại quý thế kỷ XIX: quặng và kim loại quý đến từ nhiều châu lục, nhưng phải đi qua những cơ sở đủ uy tín để được thế giới chấp nhận.
Royal Mint Refinery nằm đúng trên dòng chảy ấy.
Rothschild đưa kinh nghiệm từ cơ sở tinh luyện của nhánh Paris sang London. Người quản lý và một số thợ lành nghề ban đầu được tuyển từ Pháp. Qua thời gian, Royal Mint Refinery trở thành một trong những cơ sở quan trọng xử lý vàng bạc cho thị trường London.
Vàng từ mỏ không tự nhiên trở thành vàng có thể giao dịch giữa các ngân hàng. Nó phải được lấy mẫu, phân tích, nấu chảy, loại bỏ tạp chất, xác định độ tinh khiết rồi đúc thành dạng phù hợp. Chỉ một sai lệch nhỏ trong hàm lượng cũng có thể tạo ra khoản chênh lệch rất lớn khi khối lượng lên tới hàng tấn.
Bởi vậy, xưởng tinh luyện không chỉ bán một “dịch vụ kỹ thuật”. Nó bán sự bảo đảm rằng lượng vàng ghi trên giấy thực sự tồn tại trong thỏi kim loại.
Rothschild lúc này đã đứng ở cả hai phía của thị trường. Là ngân hàng và nhà buôn, họ hiểu ai cần mua, ai muốn bán và tiền phải chuyển theo hướng nào. Là đơn vị vận hành xưởng tinh luyện, họ còn nhìn thấy kim loại nguyên liệu đang đi từ đâu tới, chất lượng ra sao và khi nào có thể được đưa trở lại thị trường.
Đó là một tầng quyền lực sâu hơn việc nắm giữ vàng trong két sắt.
Royal Mint Refinery không chỉ tinh luyện vàng. Cơ sở còn xử lý bạc và về sau mở rộng sang các kim loại khác. Dấu RMR trên những thỏi kim loại trở thành một thương hiệu được biết tới trong giới kinh doanh vàng bạc quốc tế.
N M Rothschild & Sons vận hành Royal Mint Refinery từ năm 1852 đến năm 1967, tức 115 năm, trước khi cơ sở được bán cho Engelhard Industries. Trong hơn một thế kỷ ấy, những cơn sốt vàng tại California, Australia, Nam Phi cùng sự thay đổi của các chế độ tiền tệ đã liên tục đưa những dòng kim loại mới qua London.
Rothschild hiện diện ngay ở nơi những dòng kim loại ấy được tinh lọc và chuẩn hóa.
Từ xưởng tinh luyện đến chiếc ghế định giá vàng
Cuối thế kỷ XIX, Nam Phi vượt lên thành trung tâm sản xuất vàng lớn nhất thế giới. Một lượng vàng khổng lồ từ các mỏ Witwatersrand được đưa tới London để tinh luyện, bán và đưa vào hệ thống tài chính.
N M Rothschild & Sons trở thành đại diện cho các nhà sản xuất vàng Nam Phi. Họ ứng trước tiền cho nhà sản xuất, tổ chức bán vàng đưa tới thị trường và thanh toán phần chênh lệch sau giao dịch.
Sau Thế chiến I, Ngân hàng Anh muốn khôi phục vị thế của đồng bảng, chế độ bản vị vàng và vai trò của London trong thương mại quốc tế. Một yêu cầu quan trọng là vàng Nam Phi phải tiếp tục được bán tại London theo một cơ chế công khai, có khả năng tìm ra mức giá tốt từ các lệnh đang có trên thị trường.
 |
| Thỏi vàng 100 gram, độ tinh khiết 999,9, mang đồng thời dấu “N M Rothschild & Sons” và “RMR” - viết tắt của Royal Mint Refinery. Đây là dấu nhận diện trực tiếp mối liên hệ giữa nhà Rothschild và cơ sở tinh luyện vàng tại London. Nguồn ảnh hiện vật: RareBullion |
Ngày 6/8/1919, Thống đốc Ngân hàng Anh Sir Brien Cokayne gặp Anthony de Rothschild để bàn về cách tổ chức thị trường. Vì N M Rothschild & Sons đang là đại diện cho các nhà sản xuất vàng Nam Phi, Ngân hàng Anh đề nghị doanh nghiệp này giữ vai trò chủ trì. Hơn một tháng sau, phiên xác lập giá vàng đầu tiên diễn ra.
Nhìn lại, dường như chiếc ghế ấy của gia tộc Rothschild là kết quả không hề ngẫu nhiên của cả hành trình trước đó.
Gia tộc Rothschild đi lên từ việc nhận biết và định giá tiền xu, rồi xây dựng mạng lưới có thể chuyển vàng qua các quốc gia. Họ cung cấp vàng cho quân đội trong chiến tranh, rồi vận hành một trong những cơ sở tinh luyện quan trọng nhất của London. Cuối cùng, họ đại diện cho nguồn vàng lớn nhất thế giới khi ấy.
Đến năm 1919, gia tộc Rothschild được đặt vào vị trí chủ trì nơi những lệnh mua và bán gặp nhau. Từ những đồng tiền cổ tới chiếc ghế định giá vàng, mỗi bước dường như đều chuẩn bị cho bước tiếp theo.
Nhưng “chủ trì” không có nghĩa là “quyết định một mình”. Rothschild có quyền đưa ra mức giá mở đầu và điều hành quá trình. Bốn thành viên còn lại mang tới các lệnh mua bán của khách hàng. Nếu mức giá quá cao, người mua rút lui và lượng bán tăng. Nếu mức giá quá thấp, người bán không chấp nhận trong khi người mua xuất hiện nhiều hơn. Giá phải được điều chỉnh cho tới khi hai phía có thể cân bằng.
Rothschild có quyền lực vì ngồi ở trung tâm quá trình ấy, không phải vì có thể bắt cả thế giới mua bán vàng theo ý mình. Rothschild giữ ghế chủ trì từ năm 1919 cho tới khi rút khỏi hoạt động kinh doanh vàng năm 2004, kéo dài 85 năm.
Trong thời gian đó, thế giới trải qua Đại suy thoái, Chiến tranh thế giới thứ hai, chế độ Bretton Woods, sự sụp đổ của bản vị vàng và sự ra đời của thị trường vàng giao dịch gần như suốt ngày đêm. Các thành viên quanh bàn định giá vàng thay đổi. Đồng tiền niêm yết chuyển từ bảng Anh sang USD. Phiên xác lập giá từ một lần tăng lên hai lần mỗi ngày. Nhưng ở đầu bàn vẫn là Rothschild.
Chiếc ghế tồn tại lâu hơn người ngồi trên nó. Thị trường tiếp tục cần một mức giá tham chiếu theo cách khác, ngay cả khi Rothschild đã rời đi.
Quyền lực không nằm trong một hầm vàng
Rothschild là một trong những gia tộc được bao phủ bởi nhiều huyền thoại nhất trong lịch sử tài chính. Sự kín đáo, mạng lưới gia đình, quan hệ với các chính phủ và vai trò trong những thời khắc chiến tranh khiến tên tuổi họ trở thành nguyên liệu cho vô số câu chuyện về một thế lực bí mật điều khiển thế giới.
Nhưng nếu gạt bỏ những câu chuyện ấy, lịch sử thật đã đủ đáng kinh ngạc.
Rothschild không cần sở hữu toàn bộ vàng của thế giới. Họ tạo dựng quyền lực bằng cách đứng tại những điểm vàng phải đi qua. Khi vàng còn nằm trong những đồng tiền cổ, họ nhận biết và định giá nó. Khi vàng phải vượt biên giới, họ có mạng lưới để chuyển nó. Khi quân đội cần vàng giữa chiến tranh, họ tìm được kim loại quý và con đường đưa tới chiến trường. Khi vàng từ các mỏ California, Australia và Nam Phi cần được tinh luyện, họ vận hành Royal Mint Refinery. Khi vàng Nam Phi cần được bán tại London, họ là đại diện của nhà sản xuất. Và khi thị trường cần một người chủ trì quá trình xác lập giá, Rothschild ngồi vào chiếc ghế ở New Court.
Đó là một dạng quyền lực đặc biệt: không nhất thiết sở hữu mọi thứ, nhưng hiện diện ở những nơi quyết định một thứ sẽ được chuyển đi đâu, biến đổi như thế nào và được định giá theo căn cứ nào.
Vì vậy, nói Rothschild đã bước lên “ngôi vua” định giá vàng vừa đúng vừa chưa đủ. Đúng, bởi họ giữ ghế chủ trì định giá vàng suốt một thời kỳ dài hiếm có. Chưa đủ, bởi định giá vàng chỉ là nấc cuối cùng của một hành trình bắt đầu từ hơn một thế kỷ trước, khi Mayer Amschel cúi xuống xem xét những đồng tiền cổ trong cửa hiệu nhỏ tại Frankfurt.
Và ngay cả ở nấc cuối cùng, Rothschild vẫn chỉ là một trong 5 nhà định giá quan trọng nhất.
Không một gia tộc nào, dù quyền lực đến đâu, có thể một mình tạo ra mức giá vàng chung cho cả thế giới.
Vậy căn phòng tại London đã tìm ra mức giá chung cho toàn thế giới như thế nào? Đó là câu chuyện tiếp theo.
Nguồn tham khảo chính
Anh Kiệt
Tập đoàn Phú Quý cùng đồng hành kiến tạo tri thức về Kim loại quý
