Giá vàng hôm nay 14/3: Trong nước tiếp tục giảm, thế giới mất mốc 5.100 USD/ounce

Cả thế giới có bao nhiêu bạc?

Nếu petroyuan phát triển, vàng không chỉ là một tài sản đầu tư mà có thể trở thành tài sản trung gian trong thương mại năng lượng. (Ảnh minh họa)

Điều mà tác giả bài bình luận muốn nói không phải là một cuộc tấn công quân sự, mà là một đòn địa chính trị mang tính tiền tệ: khả năng Iran cho phép tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz với điều kiện thanh toán bằng nhân dân tệ. Đó có thể là thách thức đáng chú ý nhất đối với hệ thống petrodollar kể từ khi trật tự này hình thành vào thập niên 1970.

Nếu điều đó xảy ra, tác động của nó có thể vượt xa chiến trường Trung Đông. Nó có thể chạm đến nền tảng tiền tệ của thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Nhưng trước khi câu chuyện tiền tệ đó xuất hiện, thế giới đã chứng kiến một thực tế rất rõ ràng: Hormuz đang trở thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của tuyến vận tải dầu mỏ toàn cầu.

Những ngày qua, nhiều tàu thương mại đã bị tấn công khi di chuyển qua eo biển này. Có tàu bị trúng đạn, có tàu bốc cháy và phải bỏ tàu giữa biển. Một tàu chở hàng mang cờ Thái Lan đã bị đánh trúng và bốc cháy, buộc thủy thủ đoàn phải sơ tán khẩn cấp.

Trong khi đó, theo The Guardian, các báo cáo tình báo phương Tây cho rằng các cuộc tấn công bằng drone hoặc tên lửa chống hạm đang trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với tàu chở dầu đi qua eo Hormuz. Từ cuối tháng 2/2026, sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng nổ, giao thông qua Hormuz đã sụt giảm mạnh. Một số ước tính cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển đã giảm tới 97% trong giai đoạn cao điểm của khủng hoảng, theo Reuters.

Đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đó là một cú sốc lớn.

Bởi Hormuz không phải là một tuyến vận tải bình thường. Đó là yết hầu của hệ thống dầu mỏ thế giới.

Hormuz - nơi 20% dầu mỏ thế giới đi qua

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và bán đảo Ả Rập, là cửa ngõ duy nhất nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương.

Ở điểm hẹp nhất, tuyến đường này chỉ rộng khoảng 34 km, nhưng lại là hành lang vận chuyển của khoảng 18-20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 1/5 thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Từ đây, dầu mỏ của Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, UAE và Qatar được vận chuyển tới các thị trường tiêu thụ lớn ở châu Á, châu Âu và Mỹ.

Chính vì vậy, Hormuz từ lâu đã được xem là một trong những điểm nghẽn chiến lược của kinh tế thế giới.

Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền: giá dầu tăng mạnh - chi phí vận tải và bảo hiểm leo thang - lạm phát lan rộng trên toàn cầu.

Cuộc khủng hoảng đầu năm 2026 cho thấy rõ điều đó. Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran cuối tháng 2, Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa vào các mục tiêu trong khu vực, đồng thời cảnh báo tàu thương mại không nên đi qua Hormuz.

Một số tàu chở dầu đã bị đánh trúng, trong khi nhiều hãng vận tải quyết định tạm ngừng đi qua tuyến đường này.

Tình trạng đó khiến thị trường năng lượng thế giới rơi vào một giai đoạn bất ổn mới.

Nhưng điều đáng chú ý là Iran không chỉ sử dụng Hormuz như một công cụ quân sự. Quyền kiểm soát tuyến vận tải này còn có thể trở thành một đòn bẩy tiền tệ, nếu Tehran gắn quyền đi qua eo biển với đồng tiền thanh toán.

Từ những năm 1970, phần lớn giao dịch dầu mỏ quốc tế được định giá bằng đô la Mỹ. Cơ chế này hình thành sau khi Mỹ đạt được các thỏa thuận chiến lược với Saudi Arabia và các quốc gia xuất khẩu dầu lớn trong OPEC. Sau cú sốc dầu mỏ năm 1973, việc dầu mỏ được định giá bằng USD đã nhanh chóng trở thành chuẩn mực của thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo hệ thống petrodollar: dầu mỏ được định giá bằng USD - các quốc gia nhập khẩu dầu phải dự trữ USD để thanh toán - các nước xuất khẩu dầu thường tái đầu tư nguồn USD thu được vào hệ thống tài chính Mỹ.

Cơ chế này đã giúp đồng đô la trở thành đồng tiền trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu.

Nhưng trong hai thập niên qua, sự trỗi dậy của Trung Quốc - hiện là quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - đã thúc đẩy những nỗ lực xây dựng một hệ thống thanh toán năng lượng khác.

Năm 2018, Trung Quốc ra mắt hợp đồng tương lai dầu thô định giá bằng nhân dân tệ trên Sàn giao dịch năng lượng Thượng Hải (INE). Đây là lần đầu tiên một thị trường dầu lớn được định giá bằng đồng tiền của Trung Quốc.

Từ đó, khái niệm petroyuan bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận kinh tế quốc tế. Petroyuan hướng tới một cấu trúc trong đó: dầu được giao dịch bằng nhân dân tệ - thanh toán thông qua hệ thống tài chính Trung Quốc - các nước xuất khẩu dầu có thể sử dụng yuan trong thương mại với Trung Quốc.

Nhưng một câu hỏi luôn được đặt ra: Nếu các nước bán dầu không muốn giữ nhân dân tệ thì sao?

Câu trả lời có thể nằm ở một tài sản cổ điển của hệ thống tiền tệ toàn cầu.

Đó là vàng.

Một trong những trở ngại lớn nhất đối với nhân dân tệ trong thương mại quốc tế là khả năng chuyển đổi còn hạn chế. Không phải quốc gia xuất khẩu dầu nào cũng sẵn sàng giữ một lượng lớn yuan trong dự trữ ngoại hối.

Để giải quyết vấn đề này, Trung Quốc đã xây dựng các cơ chế cho phép nhân dân tệ có thể chuyển đổi sang vàng thông qua các sàn giao dịch kim loại quý.

Từ năm 2016, Trung Quốc đã mở Shanghai Gold Exchange International Board, cho phép nhà đầu tư nước ngoài giao dịch vàng định giá bằng nhân dân tệ.

Trong thực tế, cơ chế này tạo ra một chuỗi giao dịch đáng chú ý: Một quốc gia bán dầu cho Trung Quốc và nhận thanh toán bằng nhân dân tệ; Số nhân dân tệ đó có thể được sử dụng để mua vàng trên thị trường kim loại quý; Vàng sau đó trở thành tài sản dự trữ.

Vì vậy, nhiều nhà phân tích mô tả cấu trúc này như một hệ thống: dầu - nhân dân tệ - vàng.

Trong cấu trúc đó, vàng đóng vai trò như một cầu nối trung lập giữa các hệ thống tiền tệ khác nhau.

Nếu petrodollar là nền tảng của trật tự tiền tệ dầu mỏ hơn 50 năm qua, thì petroyuan hướng tới một cấu trúc tiền tệ năng lượng đa cực hơn.

Trong lịch sử kinh tế thế giới, vàng luôn đóng vai trò đặc biệt trong các hệ thống tiền tệ.

Trong thời kỳ bản vị vàng, tiền giấy có thể đổi trực tiếp sang vàng. Sau Thế chiến II, hệ thống Bretton Woods cũng gắn đồng đô la với vàng trước khi cơ chế này bị chấm dứt năm 1971.

Ngày nay, vàng không còn là nền tảng chính thức của hệ thống tiền tệ toàn cầu. Nhưng kim loại quý này vẫn giữ một vai trò đặc biệt: tài sản dự trữ cuối cùng của các quốc gia.

Trong những năm gần đây, nhiều ngân hàng trung ương - đặc biệt ở châu Á và Trung Đông - đã tăng mạnh dự trữ vàng.

Một phần nguyên nhân là do sự gia tăng của các lệnh trừng phạt tài chính và cạnh tranh tiền tệ giữa các cường quốc.

Trong bối cảnh đó, kim loại quý có thể một lần nữa trở thành cầu nối giữa các hệ thống tiền tệ khác nhau.

Nếu petroyuan phát triển, vai trò này có thể càng rõ ràng hơn. Vàng không chỉ là một tài sản đầu tư mà có thể trở thành tài sản trung gian trong thương mại năng lượng.

Trong thế giới hiện đại, dầu mỏ không chỉ là năng lượng mà còn là quyền lực địa chính trị. Và khi quyền lực đó gắn với tiền tệ, nó có thể định hình toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu.

Petrodollar đã làm điều đó trong hơn nửa thế kỷ.

Petroyuan - nếu thực sự hình thành - có thể tạo ra một cấu trúc khác. Một cấu trúc trong đó dầu mỏ - nhân dân tệ và vàng cùng tồn tại trong một hệ sinh thái tài chính mới.

Những diễn biến tại eo biển Hormuz cho thấy một điều rõ ràng: trong thế giới năng lượng và tiền tệ, địa chính trị có thể thay đổi các quy tắc rất nhanh.

Và trong những thời khắc như vậy, kim loại quý - đặc biệt là vàng - thường quay trở lại sân khấu.

Trong nhiều thế kỷ, mỗi khi trật tự tiền tệ thế giới thay đổi, vàng thường xuất hiện như điểm tựa cuối cùng.

Anh Kiệt