Tuy nhiên, theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), đây mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn nằm ở chỗ thị trường vàng số đang phát triển theo mô hình "mỗi người một hệ thống". Sáng kiến Gold as a Service (GaaS) ra đời nhằm giải quyết chính bài toán đó.

GaaS không phải một loại vàng số mới. Tham vọng của sáng kiến này là xây dựng hạ tầng chung cho toàn bộ hệ sinh thái vàng số trong tương lai.

Những người tiên phong của vàng số

Để hiểu GaaS, trước hết cần hiểu những gì thị trường đã có. Trong thế giới tiền điện tử, hai cái tên nổi bật nhất hiện nay là PAX Gold và Tether Gold.

Ý tưởng của họ khá đơn giản. Một lượng vàng vật chất được lưu trữ trong kho; dựa trên số vàng đó, doanh nghiệp phát hành các token đại diện cho quyền sở hữu vàng.

Nhà đầu tư có thể: mua bán trực tuyến - chuyển nhượng toàn cầu - giao dịch 24/7 - sở hữu những phần rất nhỏ của một khối vàng.

Đây là bước tiến lớn so với việc phải mua vàng vật chất và tự cất giữ. Và đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, vàng có thể di chuyển với tốc độ của Internet.

Tuy nhiên, khi thị trường phát triển nhanh hơn, các vấn đề mới cũng dần xuất hiện.

Hãy tưởng tượng thế giới Internet nếu mỗi công ty xây dựng một mạng riêng: Người dùng Facebook không thể gửi tin nhắn cho người dùng Gmail. Người dùng Gmail không thể gửi email cho Outlook. Internet khi đó sẽ trở nên kém hiệu quả hơn rất nhiều.

Thị trường vàng số hiện nay đang có phần giống như vậy. PAX Gold có mô hình vận hành riêng. Tether Gold có mô hình vận hành riêng. Các nền tảng vàng số tại Ấn Độ có những tiêu chuẩn riêng. Trong tương lai, các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính phát hành vàng số cũng có thể xây dựng những hệ thống khác nhau.

Vấn đề không nằm ở chất lượng của từng sản phẩm. Vấn đề nằm ở việc mỗi sản phẩm thường vận hành theo bộ quy tắc, cơ chế quản lý tài sản bảo chứng, quy trình chuộc vàng vật chất và tiêu chuẩn báo cáo riêng của nhà phát hành.

Một token vàng của hệ thống này chưa chắc có thể được sử dụng trong hệ thống khác. Một quy trình chuộc vàng vật chất của đơn vị này chưa chắc giống đơn vị khác. Một tiêu chuẩn kiểm toán hay xác thực quyền sở hữu cũng có thể khác nhau.

Kết quả là thanh khoản bị chia nhỏ thành nhiều "ao hồ" tách biệt.

PAX Gold và Tether Gold là sản phẩm. GaaS là hạ tầng. Sự khác biệt này giống như Visa và thẻ tín dụng, SWIFT và tài khoản ngân hàng, Internet và website. Một website có thể rất thành công, nhưng website vẫn hoạt động trên nền Internet.

Tương tự, WGC không muốn cạnh tranh trực tiếp với PAX Gold hay Tether Gold. Mục tiêu của họ là xây dựng một lớp hạ tầng và bộ tiêu chuẩn chung để nhiều sản phẩm vàng số khác nhau có thể vận hành hiệu quả hơn trong cùng một hệ sinh thái.

Đây là khác biệt mang tính chiến lược.

Bốn khác biệt lớn nhất

Theo mô hình được WGC đề xuất, sáng kiến GaaS khác với các nền tảng vàng số hiện nay ở bốn khía cạnh chính.

Khác biệt thứ nhất: Hạ tầng mở thay vì sản phẩm đóng

PAX Gold và Tether Gold là những sản phẩm được phát hành và vận hành theo các bộ quy tắc riêng của từng nhà phát hành. Người dùng tham gia vào hệ sinh thái của Paxos hoặc Tether.

Trong khi đó, GaaS được thiết kế như một nền tảng dùng chung. Ngân hàng, quỹ đầu tư, Fintech, nhà lưu ký… đều có thể tham gia.

Mục tiêu là tạo ra một bộ tiêu chuẩn thống nhất cho toàn ngành.

Khác biệt thứ hai: Đối soát gần thời gian thực thay vì kiểm toán định kỳ

Nhiều sản phẩm vàng số hiện nay sử dụng mô hình kiểm toán hằng tháng hoặc hằng quý. Nhà đầu tư phải chờ báo cáo mới biết lượng vàng bảo chứng có còn đầy đủ hay không.

GaaS hướng tới khả năng đối chiếu dữ liệu gần thời gian thực giữa kho vàng, hệ thống đăng ký và dữ liệu quyền sở hữu. Mục tiêu là giảm độ trễ thông tin giữa tài sản vật chất và phiên bản số của tài sản đó.

Nếu triển khai thành công, nhà đầu tư có thể theo dõi trạng thái tài sản minh bạch hơn thay vì chỉ dựa vào các báo cáo định kỳ như hiện nay.

Khác biệt thứ ba: Thanh khoản chung thay vì thanh khoản phân mảnh

Đây là điểm mà WGC đặc biệt nhấn mạnh.

Ngày nay, một token vàng phát hành bởi tổ chức A và một token vàng phát hành bởi tổ chức B thường tồn tại như hai tài sản khác nhau.

Trong tương lai, GaaS muốn xây dựng bộ quy chuẩn chung để các tài sản đó có thể tương tác với nhau dễ dàng hơn.

Nếu ví thị trường vàng số là hệ thống đường bộ thì WGC đang cố gắng xây dựng một mạng lưới cao tốc thay vì những con đường liên huyện - liên thôn rời rạc.

Trong hơn một thế kỷ qua, thị trường vàng đã trải qua nhiều bước chuyển lớn, từ chuẩn hóa vàng vật chất đến đầu tư ETF, vàng số và các nền tảng hạ tầng mới cho hệ sinh thái vàng kỹ thuật số.

Khác biệt thứ tư: Khả năng lập trình tài chính

Vàng vật chất rất khó tham gia các hoạt động tài chính hiện đại. Muốn thế chấp một lượng vàng vật chất, người sở hữu thường phải trải qua quy trình định giá, kiểm định và hoàn tất nhiều thủ tục.

Khi quyền sở hữu được số hóa theo tiêu chuẩn chung, vàng có thể dễ dàng tham gia các hoạt động như bảo đảm giao dịch, thế chấp, quản lý thanh khoản, thanh toán quốc tế.

Đây chính là khái niệm mà WGC gọi là mở rộng tiện ích của vàng.

Một điểm đáng lưu ý là GaaS không phải một loại token vàng mới và cũng không phải một dự án blockchain riêng biệt. Blockchain có thể là một trong những công nghệ được sử dụng trong hệ thống, nhưng GaaS không phụ thuộc vào blockchain.

Theo cách hình dung đơn giản, blockchain là công nghệ, còn GaaS là kiến trúc vận hành. Ngay cả những tổ chức không sử dụng blockchain vẫn có thể tham gia nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị chung của hệ thống.

Chính vì vậy, tham vọng của WGC không phải phát hành thêm một đồng vàng số mới mà là xây dựng bộ quy tắc để nhiều hình thức vàng số khác nhau có thể cùng "nói chung một ngôn ngữ".

Nếu muốn tham gia thị trường vàng số, WGC hoàn toàn có thể phát hành một token riêng. Nhưng Hội đồng Vàng Thế giới không chọn cách đó.

Lý do nằm ở vai trò đặc biệt của tổ chức này.

WGC đại diện cho nhiều thành phần khác nhau trong chuỗi giá trị vàng: công ty khai thác - nhà tinh luyện - kho lưu ký - ngân hàng - quỹ đầu tư - các tổ chức thị trường.

Nếu phát hành token riêng, WGC sẽ trở thành một người chơi trên sân.

Nếu xây dựng hạ tầng, WGC có thể đóng vai trò kiến trúc sư của sân chơi.

Đó là lựa chọn mà họ đang theo đuổi.

Liệu GaaS có thể trở thành "Visa của thị trường vàng"?

Tất nhiên, từ ý tưởng đến thực tế luôn là một chặng đường dài.

GaaS vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như pháp lý, tiêu chuẩn quốc tế, quyền riêng tư dữ liệu, sự đồng thuận của các định chế tài chính, khả năng triển khai trên quy mô toàn cầu.

Không ai biết chắc GaaS sẽ thành công đến đâu.

Nhưng nếu nhìn lại lịch sử thị trường vàng, có thể thấy những cuộc thay đổi lớn thường bắt đầu từ các lớp hạ tầng.

Tiêu chuẩn Good Delivery từng thay đổi cách vàng được giao dịch. ETF vàng từng thay đổi cách vàng được đầu tư. Và GaaS có thể đang cố gắng thay đổi cách vàng được số hóa.

Nếu điều đó xảy ra, cuộc cạnh tranh thực sự của tương lai có thể không còn là cuộc chiến giữa các token vàng mà là cuộc chiến giữa những hệ sinh thái được kết nối bởi cùng một bộ hạ tầng.

PAX Gold giống một chiếc xe. Tether Gold giống một chiếc xe khác. GaaS giống hệ thống đường cao tốc. Xe có thể thay đổi theo thời gian. Nhưng chính hạ tầng mới quyết định tốc độ phát triển của toàn bộ hệ sinh thái.

Một câu hỏi đáng suy ngẫm: Nếu ngày mai xuất hiện 100 loại vàng số mới trên thế giới, điều gì quan trọng hơn? Loại token nào thắng? Hay tất cả chúng có thể nói cùng một "ngôn ngữ" hay không?

Đó chính là bài toán mà GaaS đang cố gắng giải quyết.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng thị trường vàng không phải bắt đầu từ con số 0. Trong nhiều thập niên qua, vàng vật chất đã vận hành dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế như Good Delivery của LBMA. Sau đó, các quỹ ETF vàng tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư đối với kim loại quý.

Vì vậy, câu hỏi mà thị trường đang đặt ra không chỉ là GaaS có hoạt động được hay không, mà còn là liệu thị trường vàng toàn cầu có thực sự cần thêm một lớp hạ tầng mới hay không.

WGC đang đặt cược rằng quá trình số hóa tài sản, giao dịch xuyên biên giới và nhu cầu sử dụng vàng trong các ứng dụng tài chính hiện đại sẽ ngày càng gia tăng. Nếu nhận định đó đúng, một bộ tiêu chuẩn chung có thể trở nên cần thiết giống như cách Internet hay SWIFT từng trở thành hạ tầng của những hệ sinh thái lớn hơn.

Nhưng nếu nhu cầu thực tế không đủ lớn hoặc các tổ chức lớn không đạt được đồng thuận, GaaS cũng có thể chỉ dừng lại ở mức một ý tưởng đầy tham vọng.

GaaS có thể thất bại không? Có thể. Lịch sử tài chính từng chứng kiến nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật tốt nhưng không được thị trường chấp nhận.

GaaS sẽ phải vượt qua ít nhất 4 thách thức lớn:

Thứ nhất, thách thức đồng thuận. Các ngân hàng, công ty fintech, kho lưu ký và nhà phát hành hiện nay đều có hệ thống riêng. Không phải ai cũng muốn chuyển sang một chuẩn chung.

Thứ hai, thách thức pháp lý. Quy định về tài sản số, quyền sở hữu điện tử và giao dịch xuyên biên giới hiện vẫn rất khác nhau giữa các quốc gia.

Thứ ba, thách thức lợi ích kinh tế. Một số đơn vị đang hưởng lợi từ mô hình khép kín hiện tại có thể không muốn mở cửa hệ sinh thái.

Thứ tư, thách thức công nghệ. Hệ thống phải đủ an toàn, đủ nhanh và đủ minh bạch để vận hành ở quy mô toàn cầu.

Tuy nhiên, lịch sử thị trường vàng cho thấy, Good Delivery từng mất nhiều năm để trở thành chuẩn quốc tế. ETF vàng cũng từng bị hoài nghi trước khi bùng nổ sau năm 2004.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là GaaS có thành công ngay hay không, mà là liệu thị trường vàng có thực sự cần một bộ tiêu chuẩn chung hay không.

Anh Kiệt