Mục tiêu của những kẻ trộm không nằm ở bản thân thiết bị, mà ở các kim loại quý chứa bên trong như Palladium, Rhodium và Platinum - những nguyên liệu có giá trị rất cao trên thị trường. Khi giá các kim loại này tăng mạnh, số vụ trộm cũng bùng phát theo.

Vụ trộm xảy ra vào tháng 12/2019 tại hạt Nottinghamshire (Nguồn: Nottinghamshire Police).

Bùng nổ nạn trộm tại Mỹ và châu Âu

Làn sóng trộm cắp bộ khí thải ô tô tại châu Âu bắt đầu leo thang rõ rệt từ cuối thập niên 2010. Một vụ việc xảy ra vào tháng 12/2019 tại hạt Nottinghamshire (Anh), khi một chiếc xe gia đình bị cắt mất bộ lọc khí thải ngay trước cửa nhà chỉ trong vài phút. Theo The Telegraph, đây chỉ là một trong khoảng 13.000 vụ trộm được ghi nhận trên toàn nước Anh trong năm 2019, tăng hơn 6 lần so với năm 2018.

Chỉ vài tháng sau, tại London, một đoạn video an ninh được BBC News dẫn lại cho thấy mức độ táo bạo của loại tội phạm này: hai đối tượng mặc áo phản quang, giả làm thợ sửa xe để tiếp cận một chiếc Toyota Prius giữa ban ngày và cắt rời bộ khí thải trong chưa đầy 90 giây. Rồi chúng rời đi bằng xe chờ sẵn.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ hay sự liều lĩnh, mà ở chỗ hiện tượng này nhanh chóng vượt khỏi phạm vi địa phương. Tại Mỹ, The New York Times cho biết số vụ trộm tăng theo cấp số nhân trong giai đoạn 2020 - 2022, biến bộ khí thải ô tô trở thành mục tiêu phổ biến trên toàn quốc.

Một trường hợp điển hình tại California cho thấy mức độ lan rộng của vấn nạn: chủ xe chỉ phát hiện thiết bị bị cắt khi nghe thấy tiếng động cơ gầm rú bất thường vào buổi sáng, trong khi cảnh sát cho biết hàng chục vụ tương tự xảy ra mỗi tuần chỉ trong một khu vực đô thị.

Dữ liệu từ CBS News cho thấy bức tranh còn rõ hơn về quy mô bùng nổ này. Tại bang Minnesota, số vụ trộm tăng từ vài trăm lên hơn 3.700 vụ trong năm 2020; trên toàn nước Mỹ, con số tăng hơn 400% chỉ trong một năm.

Không dừng lại ở các vụ riêng lẻ, nhiều nơi còn ghi nhận các nhóm trộm hoạt động theo kiểu “đánh nhanh rút gọn”, thậm chí “quét sạch” cả bãi đỗ xe trong một đêm tại Texas. Quan trọng hơn, cách thức gây án cũng thay đổi: nhiều vụ xảy ra ngay giữa ban ngày, trước sự chứng kiến của người dân, nhưng vẫn diễn ra trót lọt vì kẻ trộm chỉ cần chưa đầy hai phút để hoàn tất.

Những diễn biến này cho thấy một bước chuyển rõ rệt: từ các hành vi trộm cắp mang tính cơ hội sang hoạt động có tổ chức, vận hành nhanh, chính xác và ngày càng chuyên nghiệp. Đằng sau sự chuyển dịch ấy là sức hấp dẫn ngày càng lớn của Palladium và các kim loại quý nằm bên trong bộ khí thải.

Sau giai đoạn bùng nổ 2020 - 2022, các dữ liệu mới nhất cho thấy nạn trộm bộ khí thải ô tô đã bắt đầu hạ nhiệt. Theo báo cáo công bố tháng 9/2024 của hãng bảo hiểm State Farm, số vụ trộm đã giảm tới 74% trong nửa đầu năm 2024 so với cùng kỳ năm trước, từ hơn 14.800 xuống còn khoảng 3.800 vụ. Tuy nhiên, tổng thiệt hại vẫn lên tới 11,2 triệu USD, với chi phí sửa chữa trung bình khoảng 2.900 USD mỗi xe.

Điều đó cho thấy dù tần suất giảm, mỗi vụ trộm vẫn gây tổn thất kinh tế đáng kể.

Quan trọng hơn, bức tranh phía sau các con số này đang thay đổi. Thay vì những vụ trộm nhỏ lẻ, các cơ quan chức năng bắt đầu phát hiện những mạng lưới hoạt động với quy mô lớn và tổ chức chặt chẽ hơn.

Theo Los Angeles Times, một đường dây thu gom và tiêu thụ bộ khí thải ô tô bị đánh cắp tại California đã bị triệt phá, với tổng giá trị giao dịch lên tới 38 triệu USD. Người cầm đầu, Tou Sue Vang, bị tuyên án 12 năm tù liên bang vào tháng 5/2025 sau khi bị xác định đã thu mua hàng nghìn bộ lọc từ nhiều bang và vận chuyển xuyên bang để tiêu thụ.

Một chiến dịch khác tại Nam California càng cho thấy rõ xu hướng này. Đầu tháng 4/2026, cảnh sát Baldwin Park đã triệt phá một điểm tập kết lớn tại khu vực Norwalk, thu giữ khoảng 1.800 bộ khí thải ô tô bị đánh cắp, với tổng giá trị ước tính hơn 500.000 USD. Cuộc điều tra kéo dài 9 tháng trước đó được khởi động khi nhà chức trách nhận thấy số vụ trộm tăng đột biến trong khu vực. Kết quả, bốn nghi phạm bị bắt giữ.

Nhưng điều đáng chú ý hơn là đánh giá của cơ quan chức năng: hoạt động này đã đạt đến mức “bán công nghiệp”, với các khâu thu gom, tập kết và phân phối được tổ chức bài bản như một chuỗi cung ứng thu nhỏ.

Nhìn từ những vụ việc này, có thể thấy một nghịch lý đang hình thành: số vụ trộm có thể giảm, nhưng quy mô và mức độ chuyên nghiệp của tội phạm lại tăng lên. Và chừng nào giá trị của Palladium cùng các kim loại quý bên trong bộ khí thải ô tô vẫn còn ở mức cao, thì động cơ kinh tế thúc đẩy loại tội phạm này vẫn chưa thể bị triệt tiêu hoàn toàn.

Bộ trung hòa khí thải trên ô tô.

Vì sao bộ khí thải ô tô trở thành “mỏ vàng”?
Bộ khí thải ô tô vốn chỉ là một bộ phận kỹ thuật nằm trong hệ thống xả của xe, nhưng lại giữ vai trò then chốt trong việc giảm thiểu ô nhiễm. Để chuyển đổi các khí độc hại như carbon monoxide hay nitrogen oxide thành các khí ít gây hại hơn, thiết bị này phải sử dụng những kim loại quý có khả năng xúc tác cao, chủ yếu là Palladium, Rhodium và Platinum. Trong đó, Palladium hiện giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nhiều dòng xe chạy xăng hiện đại.

Giá trị của bộ khí thải ô tô không nằm ở bản thân thiết bị, mà ở chính những kim loại quý được “nhúng” bên trong cấu trúc của nó.

Theo phân tích của BBC Business, nhu cầu Palladium toàn cầu đã tăng mạnh trong nhiều năm qua do các tiêu chuẩn khí thải ngày càng khắt khe, đặc biệt tại châu Âu và Trung Quốc. Khi các hãng xe buộc phải nâng cao hiệu quả xử lý khí xả, lượng Palladium sử dụng trong mỗi chiếc xe cũng tăng theo. Điều này đã đẩy giá kim loại này lên mức rất cao, có thời điểm vượt cả vàng, biến những bộ phận tưởng chừng bình thường thành tài sản có giá trị đáng kể.

Điều đáng chú ý là giá trị ấy lại được “nén” trong một thiết bị nhỏ gọn, nằm ở vị trí rất dễ tiếp cận dưới gầm xe. Mỗi bộ khí thải ô tô chỉ chứa khoảng 3 - 7 gram kim loại quý, nhưng với mức giá cao của Palladium và Rhodium, lượng nhỏ này vẫn có thể mang lại giá trị đáng kể, quy đổi khoảng từ 2 đến hơn 10 triệu đồng cho mỗi bộ phận cũ.

Chính sự kết hợp giữa giá trị kinh tế cao và khả năng tiếp cận dễ dàng đã khiến bộ khí thải ô tô trở thành một “kho kim loại quý di động” - mục tiêu lý tưởng cho các vụ trộm cắp.

Tuy nhiên, không phải mọi chiếc xe đều có mức độ rủi ro như nhau. Theo BBC News, các dòng xe hybrid như Toyota Prius thường bị nhắm đến nhiều hơn do đặc thù vận hành: động cơ xăng hoạt động ít hơn, khiến bộ khí thải ít bị hao mòn và vẫn giữ hàm lượng kim loại quý cao hơn so với xe chạy xăng thông thường. Điều này làm tăng đáng kể giá trị thu hồi, biến chúng thành mục tiêu “ưu tiên” của kẻ trộm.

Trong khi đó, các dòng SUV và xe bán tải lại bị nhắm tới vì yếu tố cơ học. Theo CBS News, khung gầm cao giúp kẻ trộm dễ dàng tiếp cận mà không cần kích xe, rút ngắn thời gian gây án xuống chỉ còn khoảng 60 - 90 giây. Sự kết hợp giữa giá trị kim loại cao và khả năng tiếp cận nhanh chóng khiến hai nhóm phương tiện này trở thành mục tiêu lý tưởng trong các vụ trộm bộ khí thải ô tô.

Palladium - động lực chính phía sau làn sóng trộm cắp

Ở trung tâm của làn sóng trộm cắp bộ khí thải ô tô là Palladium - kim loại quý giữ vai trò then chốt trong công nghệ xử lý khí thải. Theo các ước tính trong ngành, hơn 80% nhu cầu Palladium toàn cầu đến từ lĩnh vực sản xuất ô tô, chủ yếu để chế tạo bộ khí thải. Điều này khiến giá trị của kim loại này gắn chặt với số lượng xe được sản xuất cũng như mức độ siết chặt của các tiêu chuẩn môi trường.

Nguồn cung Palladium lại mang tính tập trung cao. Hai quốc gia là Nga và Nam Phi chiếm phần lớn sản lượng toàn cầu, trong đó riêng Nga đóng góp khoảng 40% nguồn cung. Sự phụ thuộc này khiến thị trường Palladium đặc biệt nhạy cảm với các biến động địa chính trị. Khi nguồn cung bị gián đoạn hoặc có nguy cơ gián đoạn, giá Palladium có thể tăng mạnh trong thời gian ngắn, như đã từng xảy ra trong giai đoạn 2020 - 2022, khi giá kim loại này có thời điểm vượt cả vàng.

Chính sự biến động giá này đã tạo ra một hiệu ứng dây chuyền xuống tận cấp độ tội phạm đường phố. Khi giá Palladium tăng, giá trị của mỗi bộ khí thải ô tô cũng tăng theo, khiến việc đánh cắp trở nên “có lời” hơn bao giờ hết. Nói cách khác, mỗi chiếc xe không chỉ là phương tiện giao thông, mà còn là một “kho kim loại quý” nhỏ, gắn trực tiếp với biến động của thị trường hàng hóa toàn cầu.

Và khi giá Palladium biến động, rủi ro bị trộm cắp cũng biến động theo.

Cũng cần nói thêm rằng, nhiều hãng tin quốc tế nhận định đại dịch COVID-19 đã đóng vai trò như một “chất xúc tác” thúc đẩy làn sóng trộm cắp bộ khí thải bùng phát trên diện rộng. Theo NBC News, trong giai đoạn phong tỏa, hàng triệu phương tiện bị bỏ không trong thời gian dài tại bãi đỗ hoặc khu dân cư, trong khi chủ xe ít chú ý hơn đến tình trạng của phương tiện. Cùng lúc đó, sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu đã đẩy giá các kim loại quý như Palladium và Rhodium tăng mạnh, làm gia tăng đáng kể “giá trị mục tiêu” của mỗi vụ trộm.

Sự kết hợp giữa cơ hội dễ dàng và động cơ kinh tế cao đã tạo điều kiện lý tưởng cho loại tội phạm này phát triển nhanh chóng. Một nghiên cứu được công bố qua Newswise cũng chỉ ra mối tương quan rõ ràng: mỗi khi giá kim loại quý tăng, số vụ trộm bộ khí thải ô tô có xu hướng gia tăng tương ứng, cho thấy đây là loại tội phạm phản ứng trực tiếp với biến động của thị trường hàng hóa toàn cầu.

Trộm cắp cũng chịu tác động từ địa chính trị và thị trường kim loại

Không chỉ đơn thuần là vấn đề tội phạm, làn sóng trộm cắp bộ khí thải ô tô còn phản ánh sự phụ thuộc sâu sắc vào thị trường kim loại quý toàn cầu. Theo Business Insider, khi xảy ra bất ổn địa chính trị, nguy cơ gián đoạn nguồn cung có thể đẩy giá Palladium tăng mạnh, qua đó trực tiếp làm gia tăng động cơ trộm cắp.

Bài báo này cũng cho rằng bất kỳ cú sốc nào đối với nguồn cung Palladium đều có thể khiến tình trạng trộm bộ khí thải ô tô trở nên nghiêm trọng hơn. Điều đó cho thấy một mối liên hệ đáng chú ý: tội phạm đường phố đôi khi có thể phản ứng “gần như tức thì” với các biến động kinh tế vĩ mô.

Ở góc nhìn rộng hơn, trộm cắp bộ khí thải ô tô không còn là những vụ việc đơn lẻ, mà đã trở thành biểu hiện của một hệ sinh thái tội phạm gắn chặt với chuỗi giá trị kim loại quý toàn cầu. Khi giá Palladium biến động, khi nguồn cung bị gián đoạn và khi nhu cầu công nghiệp tiếp tục gia tăng, áp lực kinh tế sẽ lan dần xuống những hành vi nhỏ nhất ở cấp độ đường phố.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng phụ thuộc vào các kim loại quý cho công nghệ sạch, vấn nạn này khó có thể biến mất. Nhiều khả năng, nó sẽ còn tiếp tục tiến hóa theo những cách tinh vi hơn, có tổ chức hơn và khó kiểm soát hơn.

Thiên Hương