Giá vàng hôm nay 2/11/2026: Vàng trong nước đi ngang, thế giới tiếp tục lao dốc

Ngân hàng Nhà nước đề xuất chưa thành lập sàn giao dịch vàng

Sau nhiều năm tranh chấp, những thỏi vàng trị giá hàng tỷ USD vẫn nằm trong các hầm chứa ở London. Câu chuyện Venezuela đặt ra một câu hỏi lớn: Một quốc gia có thực sự làm chủ tài sản của mình khi quyền định đoạt tài sản ấy phụ thuộc vào những quyết định chính trị và pháp lý ở nước ngoài?

Những thỏi vàng không thể trở về

“Đừng viện cớ thêm nữa, hãy chấm dứt chiếm giữ vàng của chúng tôi. Số vàng đó thuộc về người dân Venezuela, không phải Ngân hàng Anh”, Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez tuyên bố ngày 28/10. Venezuela gửi lượng vàng thỏi từng được định giá khoảng 1,9 tỷ USD tại Ngân hàng Trung ương Anh, nhưng không thể rút về sau khi London từ chối công nhận kết quả tái đắc cử năm 2018 của Tổng thống Nicolás Maduro. Ảnh minh họa: AI.

Ngày 28/10/2026, tại một cuộc họp của chính phủ Venezuela, Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez tuyên bố bà sẽ không từ bỏ yêu cầu Ngân hàng Trung ương Anh trao trả vàng dự trữ của đất nước.

Theo hãng thông tấn EFE, bà Rodríguez yêu cầu Bộ Ngoại giao và Văn phòng Tổng chưởng lý Venezuela tiến hành các thủ tục cần thiết để thu hồi tài sản. Bà nhấn mạnh rằng không còn lý do gì để tiếp tục giữ số vàng của Venezuela tại London.

Thông điệp của người đứng đầu chính phủ lâm thời rất rõ ràng: Số vàng ấy thuộc về Venezuela và người dân Venezuela, không phải tài sản của Ngân hàng Trung ương Anh.

Đây không phải lần đầu Caracas đưa ra yêu cầu này. Tuy nhiên, lời kêu gọi mới xuất hiện vào một thời điểm đáng chú ý, khi tình hình chính trị Venezuela đã thay đổi và quan hệ ngoại giao giữa nước này với Anh đang có dấu hiệu cải thiện.

Nguồn gốc tranh chấp bắt đầu từ năm 2019, khi Anh công nhận lãnh đạo đối lập Juan Guaidó là tổng thống lâm thời Venezuela, thay vì công nhận tính hợp pháp của nhiệm kỳ tổng thống Nicolás Maduro sau cuộc bầu cử năm 2018.

Từ đó xuất hiện một tình huống đặc biệt: Hai nhóm đại diện cùng tuyên bố có quyền chỉ đạo Ngân hàng Trung ương Venezuela và cả hai đều muốn kiểm soát số vàng gửi tại London.

Đối với Ngân hàng Trung ương Anh, vấn đề không còn đơn giản là thực hiện yêu cầu rút vàng của khách hàng. Ngân hàng phải xác định ai có thẩm quyền hợp pháp đưa ra yêu cầu ấy.

Vụ việc được đưa ra hệ thống tòa án Anh và kéo dài qua nhiều cấp xét xử.

Theo hồ sơ Tòa án Tối cao Anh, tranh chấp ban đầu liên quan tới lượng vàng có giá trị khoảng 1,95 tỷ USD, cùng một khoản tiền khác khoảng 120 triệu USD phát sinh từ giao dịch hoán đổi vàng với Deutsche Bank. Trong những năm tiếp theo, giá vàng thế giới tăng mạnh, làm giá trị thị trường của lượng vàng gửi tại Anh thay đổi đáng kể.

Ngày 18/9/2026, Reuters đưa tin chính phủ lâm thời Venezuela và một bộ phận phe đối lập đang đàm phán phương án xử lý khoảng 31 tấn vàng, khi đó được ước tính trị giá khoảng 4 tỷ USD. Hai con số 1,9 tỷ USD và 4 tỷ USD vì thế cần được hiểu trong những mốc định giá khác nhau, thay vì coi là hai khối tài sản riêng biệt.

Điều đáng chú ý là những thỏi vàng vẫn tồn tại trong kho lưu ký, nhưng quốc gia sở hữu chúng chưa thể tự do sử dụng. Vàng không biến mất, quyền tiếp cận vàng mới là thứ bị đình trệ.

Khi quyền sở hữu và quyền kiểm soát tách rời

Để hiểu tranh chấp vàng của Venezuela, cần phân biệt ba khái niệm: quyền sở hữu, quyền lưu ký và quyền định đoạt.

Một quốc gia có thể sở hữu vàng dự trữ nhưng gửi tại ngân hàng trung ương của quốc gia khác. Ngân hàng nhận lưu ký có trách nhiệm bảo quản tài sản và thực hiện các giao dịch theo thỏa thuận cùng quy định pháp luật.

Trong điều kiện bình thường, hình thức lưu ký này mang lại nhiều lợi ích. Chẳng hạn, một ngân hàng trung ương có vàng gửi tại London có thể thực hiện giao dịch với đối tác quốc tế mà không cần đưa các thỏi vàng lên máy bay vận chuyển qua đại dương.

Khi quyền sở hữu được chuyển giao giữa những tài khoản đủ điều kiện, vàng thậm chí không cần rời khỏi hầm chứa.

Đây là một trong những lý do London trở thành trung tâm lưu ký và giao dịch vàng quan trọng hàng đầu thế giới. Theo Ngân hàng Trung ương Anh, hệ thống kho vàng của cơ quan này đã lưu giữ bình quân khoảng 400.000 thỏi vàng mỗi năm trong thập niên vừa qua. Phần lớn lượng vàng được bảo quản cho các ngân hàng trung ương nước ngoài.

Nhưng sự thuận tiện ấy cũng đặt ra một vấn đề: Điều gì xảy ra khi quốc gia sở hữu vàng và quốc gia nơi lưu ký phát sinh bất đồng chính trị?

Trường hợp Venezuela cho thấy quyền sở hữu tài sản không nhất thiết đồng nghĩa với khả năng lập tức tiếp cận hoặc định đoạt tài sản.

Trong phán quyết ngày 20/12/2021, Tòa án Tối cao Anh xem xét vấn đề Chính phủ Anh công nhận ai là nguyên thủ Venezuela và hệ quả pháp lý đối với những người được bổ nhiệm quản lý ngân hàng trung ương nước này.

Cuộc tranh chấp sau đó tiếp tục liên quan tới hiệu lực của các quyết định bổ nhiệm và phán quyết tại Venezuela.

Điều cần nhấn mạnh là tòa án Anh không đơn giản tuyên bố số vàng thuộc về nước Anh. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc ai được pháp luật Anh thừa nhận là người có thẩm quyền đại diện cho chủ sở hữu.

Sự phân biệt này đặc biệt quan trọng. Bởi trong quan hệ tài chính quốc tế, có những trường hợp một quốc gia vẫn được xác định là chủ sở hữu tài sản, nhưng quyền sử dụng tài sản lại bị ràng buộc bởi các thủ tục pháp lý, lệnh trừng phạt hoặc tranh chấp thẩm quyền.

Với dự trữ ngoại hối thông thường, sự hạn chế này có thể ảnh hưởng tới khả năng thanh toán, can thiệp thị trường và ứng phó khủng hoảng.

Với vàng, tác động còn mang ý nghĩa biểu tượng lớn hơn: Một tài sản vật chất được xem là nền tảng của chủ quyền tài chính vẫn có thể nằm ngoài khả năng kiểm soát trực tiếp của quốc gia sở hữu.

Từ London sang New York: Vàng trở về hay chỉ đổi nơi lưu giữ?

Sau khi Taliban giành quyền kiểm soát Afghanistan tháng 8/2021, Mỹ đã phong tỏa quyền tiếp cận tài sản dự trữ của Ngân hàng Trung ương Afghanistan tại Mỹ, trong đó có lượng vàng trị giá khoảng 1,3 tỷ USD được lưu giữ tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York vào cuối năm 2020. Ảnh minh họa: AI.

Một diễn biến khác khiến câu chuyện Venezuela trở nên đặc biệt đáng chú ý. Theo Reuters ngày 18/9/2026, chính phủ lâm thời Venezuela và một bộ phận phe đối lập đang thảo luận phương án chuyển khoảng 4 tỷ USD vàng dự trữ từ Ngân hàng Trung ương Anh sang Mỹ. Một trong những địa điểm được đề cập là Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York. Theo Reuters, phương án đang thảo luận còn đặt ra cơ chế giám sát của phía Mỹ đối với việc sử dụng tài sản.

Theo phương án được truyền thông quốc tế đưa tin, chính phủ Venezuela có thể được trao quyền kiểm soát pháp lý đối với số vàng, nhưng chưa được bán ngay. Thay vào đó, vàng có thể được dùng làm tài sản bảo đảm cho những khoản vay phục vụ tái thiết đất nước.

Đây mới là phương án đang đàm phán, chưa phải quyết định chuyển giao đã hoàn tất. Tuy nhiên, nó làm xuất hiện một câu hỏi thú vị. Nếu vàng rời London để đến New York, liệu đó có thực sự là hồi hương vàng?

Về mặt địa lý, câu trả lời là không. Vàng vẫn nằm ngoài lãnh thổ Venezuela.

Về mặt pháp lý, khả năng định đoạt tài sản có thể thay đổi, tùy thuộc thỏa thuận được ký kết và cơ chế giám sát đi kèm.

Như vậy, một thỏi vàng có thể trải qua ba trạng thái rất khác nhau: thuộc sở hữu quốc gia nhưng bị tranh chấp quyền sử dụng; được thừa nhận quyền kiểm soát nhưng chịu hạn chế giao dịch; hoặc được quốc gia sở hữu toàn quyền định đoạt. Chỉ trạng thái cuối cùng mới đem lại mức độ tự chủ cao nhất đối với tài sản, dù vàng được cất giữ tại đâu.

Tình huống Venezuela cũng cho thấy sự khác biệt giữa hồi hương về mặt vật chất và khôi phục quyền kiểm soát về mặt pháp lý. Hai quá trình này có thể diễn ra cùng nhau, nhưng không nhất thiết đồng thời.

Tháng 9/2026, Anh thông báo nâng cấp quan hệ ngoại giao với Venezuela và tăng cường tiếp xúc với chính phủ lâm thời Delcy Rodríguez. Tuy nhiên, việc cải thiện quan hệ ngoại giao không tự động giải quyết những vấn đề đang được hệ thống tòa án xem xét.

Chính phủ Anh từng khẳng định không phải một bên trong tranh chấp xác định quyền kiểm soát vàng, đồng thời nhấn mạnh tính độc lập của tòa án và Ngân hàng Trung ương Anh.

Vì vậy, ngay cả khi hai chính phủ tìm được tiếng nói chung, việc giải phóng tài sản vẫn cần đáp ứng các điều kiện pháp lý liên quan.

Với Venezuela, câu chuyện chưa kết thúc.

Trong nhiều thập niên, các ngân hàng trung ương đã lựa chọn lưu giữ một phần vàng dự trữ ở nước ngoài vì những lý do thực tế: an toàn, thuận tiện giao dịch và khả năng tiếp cận thị trường tài chính quốc tế.

London và New York trở thành hai địa điểm đặc biệt quan trọng trong hệ thống ấy.

Không phải mọi quốc gia gửi vàng ở nước ngoài đều đối mặt với nguy cơ bị hạn chế tiếp cận. Phần lớn hoạt động lưu ký quốc tế vẫn diễn ra bình thường, dựa trên các hợp đồng, quy tắc và mức độ tín nhiệm cao.

Tuy nhiên, những biến động địa chính trị trong những năm gần đây khiến câu hỏi về nơi lưu giữ vàng dự trữ ngày càng được quan tâm.

Khi quan hệ giữa các quốc gia ổn định, vị trí địa lý của một thỏi vàng có thể không phải vấn đề lớn. Nhưng khi xung đột chính trị xuất hiện, khoảng cách giữa nơi sở hữu và nơi lưu giữ có thể trở thành một yếu tố quyết định khả năng tiếp cận tài sản.

Đó cũng là một trong những lý do thúc đẩy xu hướng xem xét lại cơ cấu lưu ký vàng tại nhiều quốc gia.

Hồi hương vàng, trong trường hợp này, không nhất thiết thể hiện sự mất lòng tin đối với toàn bộ hệ thống tài chính quốc tế. Nó có thể đơn giản là một lựa chọn nhằm giảm bớt mức độ phụ thuộc vào những cơ quan, hệ thống pháp luật và môi trường chính trị nằm ngoài biên giới quốc gia.

Dẫu vậy, việc đưa toàn bộ vàng về nước cũng không phải phương án không có đánh đổi. Vàng cất giữ trong nước có thể tạo thuận lợi cho khả năng kiểm soát vật chất, nhưng việc giao dịch trên thị trường quốc tế có thể phát sinh thêm chi phí vận chuyển, bảo hiểm, kiểm định hoặc tái bố trí tài sản.

Bởi thế, bài toán đối với các ngân hàng trung ương không chỉ là nên giữ vàng ở trong nước hay nước ngoài. Vấn đề quan trọng hơn là lựa chọn tỷ lệ phân bổ, địa điểm lưu ký và cơ chế pháp lý sao cho vừa bảo đảm thanh khoản, vừa giảm thiểu rủi ro bị hạn chế quyền tiếp cận khi xảy ra khủng hoảng.

Trở lại với Venezuela, yêu cầu mới nhất của Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez cho thấy tranh chấp vàng dự trữ vẫn chưa có lời giải cuối cùng.

Những thỏi vàng trong kho Ngân hàng Trung ương Anh không tự lên tiếng. Nhưng số phận của chúng phản chiếu những biến động chính trị, ngoại giao và pháp lý kéo dài nhiều năm giữa London và Caracas.

Ở một góc độ rộng hơn, câu chuyện Venezuela khiến người ta phải suy nghĩ lại về ý nghĩa của dự trữ vàng quốc gia. Vàng được xem là tài sản đặc biệt bởi nó không phải nghĩa vụ thanh toán của một chính phủ hay tổ chức phát hành, như tiền giấy và nhiều công cụ tài chính khác.

Nhưng vàng vật chất cũng không hoàn toàn nằm ngoài ảnh hưởng của hệ thống pháp luật và quyền lực chính trị, nhất là khi được gửi ở nước ngoài.

Một quốc gia có thể sở hữu hàng nghìn thỏi vàng trong kho lưu ký bên kia đại dương. Song giá trị chiến lược của số vàng ấy không chỉ nằm ở trọng lượng hay giá thị trường, mà còn ở khả năng sử dụng chúng vào thời điểm đất nước cần vàng nhất.

(Còn nữa)

Anh Kiệt