Ấn Độ bất ngờ mở cửa nhập 6.500 tấn bạc, thế giới có nguy cơ khan hiếm

Giá vàng hôm nay 26/10/2026: Vàng trong nước đi ngang, vàng thế giới giằng co quanh mốc 4.000 USD/ounce

Câu chuyện đặt ra vấn đề vượt xa trường hợp Venezuela: Quyền sở hữu dự trữ quốc gia có đồng nghĩa với quyền tiếp cận và sử dụng tài sản khi cần thiết?

Những tấn vàng bị mắc kẹt ở London

Tháng 9/2026, một thông tin đáng chú ý xuất hiện trên thị trường vàng quốc tế: Venezuela đang xem xét chuyển khoảng 31 tấn vàng dự trữ từ Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England) sang Mỹ.

Nếu chỉ nhìn vào khối lượng, đây không phải một cuộc vận chuyển đặc biệt lớn so với hàng nghìn tấn vàng đang nằm trong các kho dự trữ quốc tế. Nhưng phía sau 31 tấn vàng ấy là hơn 7 năm tranh chấp, những biến động chính trị tại Venezuela và hàng loạt phán quyết của tòa án Anh.

Theo Reuters ngày 18/9/2026, chính quyền lâm thời Venezuela do bà Delcy Rodríguez đứng đầu và một bộ phận phe đối lập đang thương lượng phương án giải quyết số vàng trị giá khoảng 4 tỷ USD tại London.

Một trong những phương án được thảo luận là chuyển vàng đến Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York. Phương án khác đặt số tài sản dưới sự quản lý của Bộ Tài chính Mỹ.

Đáng chú ý, việc chuyển vàng không có nghĩa chính quyền Venezuela được tự do bán hoặc sử dụng toàn bộ tài sản. Theo nội dung phương án được truyền thông quốc tế dẫn lại, số vàng có thể được dùng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay phục vụ tái thiết đất nước, trong khi việc tiếp cận và sử dụng vẫn chịu cơ chế giám sát.

Những cuộc thương lượng này diễn ra sau biến động chính trị lớn tại Venezuela đầu năm 2026, khi ông Nicolás Maduro bị lực lượng Mỹ bắt giữ và bà Delcy Rodríguez trở thành người đứng đầu chính quyền lâm thời.

Tại thời điểm Reuters công bố thông tin, chưa có quyết định cuối cùng về việc chuyển vàng. Bank of England cho biết ngân hàng chưa thể hành động nếu không có thêm lệnh của tòa án xác định bên có thẩm quyền hợp pháp đối với tài khoản.

Như vậy, dù các bên đang tìm kiếm một giải pháp mới, quyền tiếp cận số vàng vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Câu chuyện bắt đầu từ nhiều năm trước.

Delcy Rodríguez - Quyền Tổng thống Venezuela, ngày 8/7/2026: "Số vàng ấy thuộc về nhân dân chúng tôi và phải được sử dụng để giải quyết những hậu quả khủng khiếp, bi thảm của hai trận động đất". Nguồn: CNN Español, ngày 9/7/2026. Minh họa tạo bằng AI.

Venezuela từng gửi một phần vàng dự trữ tại Bank of England, một trong những trung tâm lưu ký vàng tiền tệ quan trọng nhất thế giới. Tương tự nhiều ngân hàng trung ương khác, việc đặt vàng tại London đem lại thuận lợi cho hoạt động giao dịch, quản lý thanh khoản và tiếp cận thị trường vàng quốc tế.

Khi gửi vàng ở London, Venezuela không từ bỏ quyền sở hữu. Những thỏi vàng vẫn là tài sản thuộc dự trữ quốc gia.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng chính trị sau cuộc bầu cử tổng thống Venezuela năm 2018 đã khiến câu chuyện chuyển sang một hướng hoàn toàn khác.

Năm 2019, Chính phủ Anh cùng nhiều quốc gia phương Tây công nhận lãnh đạo đối lập Juan Guaidó là Tổng thống lâm thời Venezuela, thay vì công nhận tính chính danh của nhiệm kỳ Tổng thống Nicolás Maduro.

Vấn đề nảy sinh khi hai hội đồng cùng tuyên bố đại diện cho Ngân hàng Trung ương Venezuela đưa ra những chỉ thị trái ngược liên quan đến số vàng đang được lưu giữ ở London.

Một hội đồng do chính quyền Maduro bổ nhiệm. Hội đồng còn lại do phía Guaidó thành lập.

Vàng không biến mất. Quyền sở hữu của Venezuela đối với số tài sản không phải trọng tâm tranh chấp. Nhưng câu hỏi ai có thẩm quyền đại diện cho quốc gia để ra lệnh sử dụng vàng lại trở thành một cuộc chiến pháp lý kéo dài.

Một tài sản có thể không thay đổi chủ sở hữu, nhưng vẫn không thể được sử dụng nếu quyền ra lệnh đối với tài sản ấy chưa được xác lập.

Khi tòa án quyết định ai được mở két vàng

Jens Weidmann - Chủ tịch Bundesbank khẳng định quyền tiếp cận không hạn chế đối với vàng dự trữ. Minh họa tạo bằng AI.

Năm 2020, tranh chấp vàng Venezuela được đưa ra hệ thống tòa án Anh.

Trong bối cảnh đại dịch COVID-19 gây sức ép lớn lên nền kinh tế và hệ thống y tế, phía Ngân hàng Trung ương Venezuela do chính quyền Maduro bổ nhiệm tìm cách tiếp cận số vàng ở London. Chính quyền Caracas cho biết muốn sử dụng nguồn lực này để hỗ trợ các nhu cầu nhân đạo.

Phía đối lập phản đối, cho rằng chính quyền Maduro không có thẩm quyền hợp pháp để định đoạt số vàng. Họ cũng nêu lo ngại về khả năng nguồn lực bị sử dụng không đúng mục đích.

Từ đó, một vấn đề tưởng như thuần túy ngân hàng trở thành tranh chấp liên quan đến luật pháp, chính trị và quan hệ ngoại giao.

Tháng 12/2021, Tòa án Tối cao Anh ra phán quyết quan trọng trong vụ tranh chấp giữa hai hội đồng Ngân hàng Trung ương Venezuela.

Tòa xác định Chính phủ Anh đã công nhận ông Juan Guaidó là Tổng thống lâm thời Venezuela tại thời điểm liên quan. Theo nguyên tắc pháp lý áp dụng tại Anh, tòa án phải nhất quán với lập trường công nhận của chính phủ trong vấn đề này.

Tuy nhiên, phán quyết không đơn giản đồng nghĩa số vàng được trao ngay cho phía Guaidó. Những vấn đề liên quan đến hiệu lực của các quyết định bổ nhiệm và phán quyết tư pháp ở Venezuela vẫn phải tiếp tục được xem xét.

Ngày 29/7/2022, Tòa Cấp cao Anh (High Court) tiếp tục đưa ra phán quyết bất lợi đối với nỗ lực tiếp cận vàng của hội đồng do chính quyền Maduro bổ nhiệm.

Tranh chấp sau đó vẫn chưa kết thúc, trong khi tình hình chính trị tại Venezuela tiếp tục thay đổi. Ông Guaidó không còn giữ vị thế chính trị như thời điểm cuộc kiện bắt đầu, nhưng các vấn đề về thẩm quyền đối với tài sản chưa vì thế mà tự động biến mất.

Đến tháng 9/2026, dù các bên đã nối lại thương lượng, Bank of England vẫn nhấn mạnh cần có phán quyết hoặc lệnh tiếp theo của tòa án để xác định chủ thể có quyền chỉ đạo tài khoản.

Từ góc độ pháp lý, việc một ngân hàng lưu ký không thực hiện các chỉ thị mâu thuẫn khi chưa xác định được người có thẩm quyền là vấn đề cần xem xét trong khuôn khổ pháp luật và nghĩa vụ của tổ chức lưu ký.

Nhưng từ góc độ quản trị dự trữ quốc gia, vụ việc đặt ra một câu hỏi khác.

Nếu vàng thuộc sở hữu của một quốc gia nhưng việc sử dụng phải phụ thuộc vào sự công nhận chính trị và phán quyết của hệ thống pháp luật nơi lưu ký, thì quốc gia ấy thực sự kiểm soát tài sản của mình đến mức nào?

Câu trả lời không chỉ có ý nghĩa đối với Venezuela. Khi những thỏi vàng được gửi ra nước ngoài, quốc gia sở hữu đồng thời bước vào một quan hệ pháp lý chịu ảnh hưởng của hệ thống luật pháp, cơ chế thực thi và các rủi ro chính trị tại nơi lưu ký.

Trong điều kiện bình thường, hệ thống ấy giúp bảo vệ tài sản, xác nhận quyền sở hữu và bảo đảm giao dịch được thực hiện minh bạch.

Nhưng khi xuất hiện bất đồng về quyền đại diện, chế tài quốc tế hoặc xung đột nghiêm trọng, cùng một cơ chế pháp lý có thể khiến chủ sở hữu không thể sử dụng tài sản theo mong muốn của mình.

Đó là nghịch lý mà cuộc tranh chấp vàng Venezuela đã bộc lộ.

Từ vàng Venezuela đến tài sản dự trữ Nga bị phong tỏa

Nếu Venezuela cho thấy dự trữ vàng vật chất có thể mắc kẹt trong tranh chấp về quyền đại diện và tiếp cận, thì trường hợp Nga từ năm 2022 lại mở ra một vấn đề có quy mô lớn hơn nhiều.

Sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine tháng 2/2022, Mỹ, Liên minh châu Âu và một số đối tác áp đặt các biện pháp hạn chế đối với tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga nằm trong phạm vi tài phán của họ.

Ước tính khoảng 300 tỷ USD tài sản dự trữ của Nga bị phong tỏa hoặc bất động hóa. Trong đó, khoảng 210 tỷ euro nằm trong EU, phần lớn tại hệ thống thanh toán và lưu ký chứng khoán Euroclear ở Bỉ.

Cần phân biệt rõ: đây chủ yếu là các tài sản tài chính như chứng khoán và những khoản tiền hình thành từ tài sản đáo hạn, không phải hàng trăm tỷ USD vàng vật chất của Nga đang bị giữ trong các kho vàng phương Tây.

Sự khác biệt về hình thức tài sản rất quan trọng.

Vàng vật chất nằm ở kho trong nước chịu sự kiểm soát trực tiếp của quốc gia sở hữu, trong giới hạn năng lực bảo vệ và vận hành của quốc gia ấy. Ngược lại, trái phiếu, tiền gửi và những khoản dự trữ đặt trong hệ thống tài chính nước ngoài có thể chịu các lệnh hạn chế giao dịch của nơi tài sản được quản lý.

Sau năm 2022, khối dự trữ bị phong tỏa của Nga trở thành một trong những vấn đề pháp lý và tài chính quốc tế phức tạp nhất.

Ukraine và nhiều nước phương Tây lập luận rằng Nga phải chịu trách nhiệm về thiệt hại do chiến tranh gây ra và nguồn lực từ tài sản Nga có thể đóng góp cho việc hỗ trợ, tái thiết Ukraine.

Tuy nhiên, việc chuyển từ phong tỏa sang tịch thu tài sản gốc vấp phải những câu hỏi khó về quyền miễn trừ tài sản ngân hàng trung ương, luật pháp quốc tế và hệ quả đối với hệ thống tài chính toàn cầu.

Chính vì vậy, cần phân biệt giữa việc bất động hóa tài sản, sử dụng khoản thu nhập phát sinh từ những tài sản đó và chuyển giao quyền sở hữu đối với phần tài sản gốc. Đây là những hành động có bản chất pháp lý khác nhau.

Các nước G7 đã xây dựng cơ chế sử dụng nguồn thu đặc biệt gắn với tài sản Nga bị phong tỏa để hỗ trợ các khoản vay dành cho Ukraine. Song, vấn đề sử dụng trực tiếp phần tài sản gốc vẫn tiếp tục gây tranh luận.

Đến tháng 10/2026, các cuộc thảo luận về khoảng 210 tỷ euro tài sản Nga trong EU vẫn chưa có được một giải pháp toàn diện, đặc biệt do những quan ngại về trách nhiệm pháp lý và rủi ro tài chính đối với Bỉ, nơi lưu giữ phần lớn khối tài sản này.

Đối với các quốc gia sở hữu dự trữ, diễn biến ấy phát đi một thông điệp đáng chú ý: trong những hoàn cảnh địa chính trị đặc biệt, khả năng sử dụng tài sản dự trữ không chỉ được quyết định bởi năng lực tài chính của chủ sở hữu. Nó còn phụ thuộc vào nơi tài sản được lưu giữ, công cụ pháp lý áp dụng và quan hệ giữa quốc gia sở hữu với hệ thống tài chính nơi lưu ký.

Dẫu vậy, cũng không thể coi trường hợp Nga và Venezuela là bằng chứng rằng các trung tâm lưu ký quốc tế có thể tùy ý chiếm đoạt dự trữ của quốc gia khác. Mỗi trường hợp gắn với những hoàn cảnh chính trị, cơ sở pháp lý và quy trình xét xử hoặc chế tài khác nhau.

Chính sự khác biệt này đòi hỏi các ngân hàng trung ương phải đánh giá rủi ro lưu ký một cách thận trọng, thay vì chỉ đặt vấn đề dưới góc độ tin tưởng hay không tin tưởng vào một quốc gia khác.

Quyền sở hữu và quyền tiếp cận: Khoảng cách giữa hai chiếc chìa khóa

Một ngân hàng trung ương nắm giữ vàng dự trữ thường quan tâm đến ba yêu cầu: an toàn, thanh khoản và khả năng sử dụng trong tình huống khẩn cấp.

Trong thời kỳ thị trường ổn định, việc giữ vàng tại London hoặc New York có những lợi ích rõ ràng.

Đây là các trung tâm tài chính lớn, có hạ tầng lưu ký phát triển, hệ thống giao dịch và mạng lưới tổ chức tài chính quốc tế. Vàng đặt tại những nơi này có thể thuận lợi hơn cho hoạt động mua bán, hoán đổi hoặc sử dụng làm tài sản bảo đảm, tùy theo điều kiện pháp lý và hợp đồng.

Đối với nhiều ngân hàng trung ương, giữ một phần vàng ở nước ngoài là lựa chọn có tính toán, chứ không đơn thuần là di sản của những thời kỳ lịch sử trước đó.

Nhưng hai trường hợp Venezuela và Nga chỉ ra rằng quyền sở hữu tài sản và khả năng tiếp cận thực tế không phải lúc nào cũng trùng khớp.

Có thể hình dung quyền đối với dự trữ quốc gia qua bốn lớp khác nhau.

Lớp thứ nhất là quyền sở hữu: tài sản thuộc về ai?

Lớp thứ hai là quyền lưu ký và quản lý: tài sản đang được giữ ở đâu, theo hợp đồng và quy định nào?

Lớp thứ ba là quyền ra lệnh: ai được pháp luật và tổ chức lưu ký công nhận có thẩm quyền chỉ đạo giao dịch?

Lớp cuối cùng là khả năng tiếp cận thực tế: khi cần, chủ sở hữu có thể chuyển, bán, thế chấp hoặc huy động tài sản hay không?

Bốn lớp quyền ấy thường vận hành thống nhất trong điều kiện bình thường. Tuy nhiên, tranh chấp pháp lý, hạn chế giao dịch hoặc bất đồng về quyền đại diện có thể khiến chúng tách rời.

Venezuela có vàng tại London, nhưng không giải quyết được câu hỏi ai có quyền ra lệnh sử dụng.

Nga có tài sản dự trữ ở nước ngoài, nhưng các biện pháp chế tài khiến một phần lớn tài sản không thể được sử dụng như trước.

Với các ngân hàng trung ương, những sự kiện ấy là lời nhắc rằng quản trị dự trữ không chỉ dừng lại ở việc xác định nên sở hữu bao nhiêu vàng hoặc nên đặt vàng ở đâu.

Điều quan trọng hơn là đánh giá tài sản ấy có thể huy động được đến mức nào trong các tình huống khó khăn nhất.

Đây cũng là một trong những lý do khiến vấn đề hồi hương vàng ngày càng được quan tâm.

Đưa vàng từ nước ngoài về kho trong nước có thể giảm một số rủi ro liên quan đến quyền tài phán nước ngoài và khả năng tiếp cận. Nhưng biện pháp ấy cũng đặt ra những yêu cầu mới về an ninh, kiểm định, vận chuyển và thanh khoản quốc tế.

Vì vậy, hồi hương vàng không phải lời giải duy nhất.

Nhiều quốc gia vẫn lựa chọn phân bổ dự trữ tại nhiều địa điểm, duy trì một phần trong nước để bảo đảm quyền kiểm soát trực tiếp, đồng thời giữ một phần ở các trung tâm quốc tế để bảo đảm khả năng giao dịch.

Vấn đề không còn đơn giản là vàng nằm trong chiếc két của ai.

Quan trọng hơn là khi quốc gia cần đến nguồn dự trữ cuối cùng ấy, ai có quyền mở két và chiếc két có thực sự mở được hay không?

(Còn nữa)

Bốn lớp quyền đối với dự trữ vàng quốc gia

Quyền sở hữu được xác lập không có nghĩa việc sử dụng tài sản sẽ luôn diễn ra tức thời. Trong những hoàn cảnh đặc biệt, tranh chấp về thẩm quyền, lệnh tòa án hoặc chế tài có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dự trữ.

Anh Kiệt