Thứ bảy 24/06/2017 22:44

Xuất hiện nhiều “vùng chết” trên biển

16:22 | 07/04/2017

|
Biển Chết giờ đây không chỉ để nói về những nơi nước có độ mặn cao nhất thế giới mà còn là thực trạng của nhiều vùng nước trên đại dương. Đó là những vùng nước có hàm lượng khí oxy cực thấp, khiến quần thể sinh vật nếu không bị chết cũng phải bỏ đi nơi khác...

“Vùng chết” khổng lồ trên Ấn Độ Dương

Một nhóm nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Max Planck, Đức mới đây đã công bố phát hiện về một “vùng chết” khổng lồ, rộng khoảng 60.000km2 tại vịnh Bengal thuộc Ấn Độ Dương, phía tây bắc Australia.

Vùng biển bí ẩn nằm gần khu vực Đông Nam Á này có độ sâu khoảng 100-400m, đang diễn ra hiện tượng thiếu hụt oxy trầm trọng và gần như không tồn tại sự sống.

xuat hien nhieu vung chet tren bien
Một vùng biển ngoài khơi bờ biển của châu Phi có đặc điểm thiếu hụt oxy giống như ở vịnh Bengal

“Vùng chết” trên biển thường có mối liên hệ mật thiết với sự thiếu hụt oxy trong nước và các vi khuẩn loại bỏ nitơ, chất dinh dưỡng quan trọng cần thiết cho sự sống. Tuy nhiên, tại khu vực vừa được phát hiện trên vịnh Bengal, nhóm nghiên cứu đã không phát hiện thấy hiện tượng nitơ bị biến mất. Thay vào đó, oxy tại đây lại có nồng độ thấp hơn so với lớp nước bề mặt bão hòa không khí khoảng 10.000 lần. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh, chính điều kiện hàm lượng oxy ở mức quá thấp đã không đủ để hỗ trợ sự sống cũng như ngăn cản các vi khuẩn tiêu thụ nitơ.

Tiến sĩ Laura Bristow cho biết: “Tại vịnh Bengal, các vi khuẩn đang ở trạng thái sẵn sàng loại bỏ nhiều nitơ hơn hiện nay. Mặc dù vậy, hàm lượng oxy trong nước quá nhỏ đã ngăn cản chúng thực hiện điều này”.

Trong trường hợp hàm lượng oxy trong nước biển không còn, vịnh Bengal sẽ trở thành khu vực khổng lồ loại bỏ nitơ ra khỏi đại dương. Đây được xem là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng, sẽ tác động tiêu cực tới sự cân bằng dinh dưỡng ở biển và đe dọa sự tồn vong của các loài sinh vật biển. Nhiều loài cá sẽ không thể phát triển được. Qua đó, gây ra những thiệt hại vô cùng to lớn cho ngành cá, các hình thái kinh tế ven bờ và an ninh lương thực của con người.

“Thời gian sẽ nói lên tất cả, nhưng vịnh Bengal đang ở “đỉnh điểm” của sự thiếu hụt oxy. Chúng tôi hiện đang cần thêm các mô hình để làm sáng tỏ những tác động của con người đến vòng tuần hoàn nitơ tại khu vực vịnh Bengal nói riêng và trên toàn cầu nói chung”, Tiến sĩ Bristow nói.

Trước đó, “vùng chết” từng xuất hiện ở ngoài khơi bờ biển Bắc Mỹ, Nam Mỹ, bờ biển phía tây châu Phi và biển Arập. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên người ta đã phát hiện ra điều tương tự tại khu vực gần Đông Nam Á.

Hiểm họa trong lòng đại dương

Nhóm nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu đại dương ở Đức mới đây đã nhận thấy rằng, trong khoảng thời gian từ năm 1960 đến 2010, lượng oxy trong nước biển đã giảm xuống khoảng hơn 2%. Nếu tình trạng này tiếp diễn mà không có các biện pháp khắc phục, các loài sinh vật biển sẽ phải đối mặt với nguy cơ diệt vong.

Thực tế, con số 2% không hề nhỏ so với sự biến đổi của môi trường sinh thái biển, nhất là với những hệ sinh thái biển gần bờ. Tuy nhiên, đó mới chỉ là con số trung bình cho mọi vùng biển trên toàn thế giới. Giới khoa học cho biết, tại một số vùng biển như khu vực Bắc Băng Dương và bắc Thái Bình Dương tình trạng sụt giảm lượng khí oxy thực tế còn nghiêm trọng hơn rất nhiều.

Được biết, nhóm chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu đại dương Helmholtz, Kiel, Đức đã thực hiện việc đánh giá định lượng mức oxy trong nước biển trong vòng 50 năm qua. Họ nhận thấy, các thành phần trong nước biển đã giảm khoảng 4,8 petamoles, xuống còn 222,5 petamoles. Nồng độ oxy thay đổi không đều, phụ thuộc vào độ sâu. Khu vực có sự sụt giảm đáng kể nhất là ở vùng nước sâu dưới bề mặt đại dương. Nguyên nhân của hiện tượng này được các nhà khoa học đánh giá là do sự suy giảm hòa tan oxy trong nước, bởi sự nóng lên của trái đất cũng như sự suy giảm khả năng thông khí ở vùng nước sâu.

Khi nước biển nóng lên, lượng khí oxy có thể hòa tan trong mỗi đơn vị thể tích sẽ lập tức giảm mạnh. Từ đó, hàm lượng khí oxy có trong nước biển cũng bị thất thoát đáng kể. Song, hiện tượng này chỉ chiếm khoảng 15% tổng lượng suy giảm khí oxy trong nước biển.

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học cũng đã xác định được hiện tượng suy giảm oxy đang xảy ra ở khu vực phía nam Ấn Độ Dương, một số vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, lưu vực phía đông Đại Tây Dương và sẽ giảm mạnh từ nay cho tới năm 2030. Sự sụt giảm nồng độ oxy trên diện rộng có thể xảy ra vào giữa những năm 2030 đến 2040 ở nhiều khu vực khác trên đại dương. Ngoài ra, lượng oxy trong nước biển có thể giảm 1-7% vào năm 2100.

Để đối phó với tình trạng này, các nhà khoa học cho rằng, cần phải giảm lượng khí thải carbon ra môi trường, cũng như nhận thức được nguy cơ lượng oxy trong nước biển đang giảm dần.

Sẽ còn nhiều “vùng chết”

Một báo cáo của Liên Hiệp Quốc vào năm 2003 ước tính có khoảng 150 “vùng chết” ở các đại dương. Đến nay, con số này đã lên đến hơn 400, với tổng diện tích khoảng 245.000km2, tập trung nhiều ở phía nam Thái Bình Dương, biển Baltic, vịnh Mexico, vịnh Bengal…

Các nhà khoa học Mỹ cảnh báo, hiện tượng biến đổi khí hậu do tác động của con người đang khiến suy giảm nghiêm trọng hàm lượng oxy tại một số khu vực đại dương và có thể tạo ra những “vùng chết” mới vào năm 2030.

Cụ thể, tại khu vực Bắc Cực, nơi có nhiệt độ tăng nhanh gấp hai lần so với phần còn lại của thế giới và vùng nhiệt đới Đại Tây Dương, quá trình đã bắt đầu diễn ra. Phần lớn khu vực Thái Bình Dương chắc chắn sẽ chứng kiến sự sụt giảm oxy trên diện rộng vào năm 2030, trong khi phía bắc Ấn Độ Dương cũng sẽ thay đổi vào cuối thế kỷ.

Nhà sinh thái học Keryn Gedan thuộc Đại học Maryland, Mỹ đã nói: “Trong một quãng thời gian dài, con người nghĩ rằng đại dương mênh mông sẽ không thay đổi và chúng ta sẽ không thể có những tác động tiêu cực đến vùng nước lớn như thế”. Nhưng thực tế đã không diễn ra như vậy…

Theo ông Gedan, nếu một khu vực có lượng oxy thấp, bất cứ thay đổi nào cũng sẽ tác động trở lại hệ sinh thái. Một số loài cá hay tổ chức sinh vật lớn có thể bỏ đi, những động vật nhỏ hoặc san hô sẽ gặp nguy hiểm. “Chúng ta đang chứng kiến vô số vùng chết xuất hiện trên khắp thế giới và chúng sẽ ngày càng trở nên phổ biến hơn trong tương lai”, ông Gedan đưa ra nhận định.

Một nghiên cứu được công bố hồi đầu tháng 5-2016, trên kỷ yếu của Hiệp hội Hoàng gia Anh đã chỉ ra rằng, phần rìa lục địa ngoài khơi Thái Bình Dương của châu Mỹ và vùng biển Arập từ Pakistan đến đông nam châu Phi nhiều khả năng sẽ biến thành “vùng chết” trong tương lai. Đó đều là những khu vực có lượng oxy rất thấp và bị axit hóa do đại dương hấp thụ nhiều khí CO2 từ khí quyển, có thể phá hủy hệ sinh thái dưới biển ở độ sâu hơn 200m. Ngoài ra, các vùng biển nhiệt đới ấm lên do hiện tượng El Nino sẽ dẫn đến tình trạng tẩy trắng rạn san hô. Điều này không chỉ làm giảm nồng độ oxy hòa tan, mà còn đe dọa sự đa dạng sinh vật biển.

Nhà sinh thái học Lisa Levin thuộc Viện Hải dương học Scripps cho biết, các vùng biển kể trên cũng là nơi diễn ra các hoạt động của con người như đánh cá và khai thác dầu khí. Ông này nói: “Con người phụ thuộc nhiều vào đánh cá ở tầng đáy của những khu vực này. Tuy nhiên, các loài góp phần tạo nên sự đa dạng sinh thái và môi trường bền vững ở đáy biển sẽ dễ bị tổn thương bởi quá trình khử oxy của đại dương, axit hóa và ấm lên toàn cầu”.

Các nhà khoa học Đức kết luận, đại dương cũng giống như tấm gương phản chiếu sức khỏe của nhân loại. Nếu nó không “khỏe”, thì tương lai của loài người sẽ bị đe dọa nghiêm trọng. Ngoài ra, hàm lượng khí oxy trong nước biển và sự nguy hại của khí NO hiện chưa được dư luận đánh giá đúng mức.

M.Quân