Thứ sáu 28/04/2017 19:14
Phát triển kinh tế biển trên Bạch Long Vỹ

Phải gắn với phục hồi môi trường và đa dạng sinh học

07:00 | 16/04/2017

|
Nhiều chuyên gia về kinh tế biển đều có chung một nhận định: Bạch Long Vỹ của nước ta nằm giữa vịnh Bắc Bộ nên việc phát triển kinh tế phải gắn với ngăn chặn ô nhiễm, suy thoái môi trường biển và bảo vệ bền vững các hệ sinh thái biển, ven bờ là một điều kiện tiên quyết.  

Hệ sinh thái biển đa dạng nhất Việt Nam

Theo đánh giá của PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, khu hệ sinh vật khu vực quanh đảo Bạch Long Vĩ phát triển tương đối phong phú, dựa trên sự tồn tại của hệ sinh thái rạn san hô được đánh giá là một trong những vùng rạn san hô tốt nhất ở vùng biển phía bắc Việt Nam.

Các rạn san hô quanh đảo Bạch Long Vỹ cung cấp nơi sinh cư và nơi kiếm ăn cho các loài động, thực vật biển, là điều kiện duy trì và phát triển nguồn lợi sinh vật biển cho đảo Bạch Long Vĩ nói riêng và khu vực Vịnh Bắc Bộ nói chung.

Với vai trò, vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển, đảo Bạch Long Vĩ được đánh giá là một trong những vùng biển ở Việt Nam có mức độ đa dạng sinh học cao, hệ sinh thái rạn san hô phong phú và nhiều loài động thực vật quý hiếm.

Đặc biệt nhất ở đây là hệ sinh thái rạn đá - san hô, hệ sinh thái quan trọng trong vùng biển ven đảo Bạch Long Vĩ đã được điều tra tương đối đầy đủ. Hệ sinh thái san hô phân bố hầu khắp bốn xung quanh đảo với mức độ khác nhau về thành phần loài và độ phủ.

Theo PGS.TS Trần Đức Thạnh, nguyên Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường biển thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, vùng biển đảo Bạch Long Vỹ có mặt 4 hệ sinh thái khác nhau, đáng chú ý số này có hệ sinh thái rạn đá - san hô có vai trò rất quan trọng đối với việc duy trì tài nguyên và môi trường khu vực.

phai gan voi phuc hoi moi truong va da dang sinh hoc
Bạch Long Vỹ, đảo tiền tiêu quan trọng của cả nước trong việc phát triển kinh tế - xã hội gắn với an ninh - quốc phòng

Cho đến nay, đã thống kê được 94 loài san hô thuộc 27 giống, 12 họ. Về phân bố thành phần loài và độ phủ, rạn ở phía Tây Bắc đảo có số lượng loài cao hơn, 81 loài, độ phủ đạt tới 94% bề mặt đáy ở vùng sát bờ. Số lượng loài và độ phủ giảm dần về hai phía quanh đảo, thấp nhất là phía Nam đảo mới ghi nhận được 16 loài.

Sâu hơn nữa là đáy bùn cát, nơi có nhiều san hô mềm và cỏ biển phân bố nhưng chưa được điều tra kỹ. Diện tích phân bố ước tính khoảng 5km2, phạm vi vươn xuống sâu từ 0m đến khoảng 25m nhờ có độ trong của nước cao, có chỗ vươn xa tới 1.500m. Thành phần loài của khu hệ động thực vật trên vùng rạn rất phong phú và đa dạng.

Đến nay đã ghi nhận tổng cộng 1.502 loài động, thực vật thuộc khu bảo tồn biển, trong đó có 1.090 loài sinh vật biển, 367 loài thực vật trên cạn và 45 loài chim, lưỡng cư, bò sát, 451 loài cá. Rạn san hô khu bảo tồn thuộc loại tốt nhất miền Bắc, tuy nhiên độ phủ nhiều rạn trước đây đạt đến 90%, đến nay những điểm tốt nhất chỉ còn 30-50%. Các nhà hải dương học đã phát hiện 94 loài san hô cho thấy đa dạng sinh học của san hô rất cao, riêng phía Đông Bắc đảo có tới 80 loài san hô được ghi nhận.

“Khu bảo tồn biển Bạch Long Vỹ nằm một trong 8 ngư trường lớn nhất của vịnh Bắc Bộ và là ngư trường tốt nhất vịnh: Trữ lượng cá khoảng 78.000 tấn, khả năng khai thác khoảng 38.000 tấn/năm; trữ lượng động vật đáy khoảng 1.500 tấn và khả năng khai thác khoảng 750 tấn/năm; trữ lượng mực khoảng 5.000 tấn và khả năng khai thác khoảng 2.500 tấn/năm. Khu bảo tồn còn có tiềm năng lớn về nguồn lợi bào ngư, hải sâm, cá mú và nhiều đặc sản khác” - PGS.TS Nguyễn Chu Hồi nói.

Ô nhiễm môi trường đe dọa phát triển kinh tế

Ông Đỗ Đức Hòa, Bí thư Huyện ủy - Chủ tịch UBND huyện đảo Bạch Long Vỹ nhận định: Tuy đảo Bạch Long Vĩ rất nhỏ nhưng lại có nhiều tiềm năng lớn. Đó là chế biến, dịch vụ hậu cần nghề cá, bảo tồn biển và phát triển nuôi trồng hải sản, tương lai không xa là phát triển du lịch, dịch vụ dầu khí, hàng hải, cứu hộ, cứu nạn…

Tuy vậy, theo các chuyên gia, sau 16 năm xây dựng và phát triển, huyện đảo đã bộc lộ nhiều vấn đề bất cập, ảnh hưởng lớn đến môi trường và bảo tồn biển khu vực huyện đảo này.

Về chế biến, hiện chỉ có một xưởng sản xuất bột cá công suất 80 tấn/ngày nhưng đã gây bức xúc lớn trên địa bàn vì ô nhiễm. Trung bình mỗi năm có 300-1.000 tàu thuyền vào neo đậu trong âu cảng và khu vực ven bờ gây ô nhiễm nặng cho khu vực.

Do chưa quản lý tốt và chưa có cơ chế đủ mạnh, nên hầu hết các tàu, thuyền thường xả rác và nước thải, dầu thải trực tiếp xuống lòng âu và ven bờ đảo. Tình trạng dùng chất nổ khai thác thủy sản chưa được ngăn chặn triệt để, khu bảo vệ nguồn lợi 6m nước thường xuyên có nhiều lao động dùng thiết bị lặn khai thác bào ngư vào ban đêm. Hiện tượng tàu thu mua của địa phương khác đến khai thác san hô đen vẫn diễn ra, nếu không có biện pháp quản lý tốt sẽ gây hại cho các rạn san hô quanh đảo.

Cho đến nay huyện đảo chưa có được một đội tàu đánh bắt và khai thác hải sản chuyên dụng. Tiềm năng mặt nước để phục vụ phát triển nuôi trồng thủy sản cũng còn bỏ ngỏ, chưa được quan tâm, định hướng và chưa có quy hoạch rõ ràng.

Nghề cá của ngư dân trên đảo chưa được tổ chức hợp lý, chưa đủ khả năng đóng thuyền lớn vươn khơi mà đánh bắt ven bờ, hiệu quả thấp. Chỉ 8 hộ có thuyền máy với 12 máy, tổng công suất 78CV (mỗi máy từ 6-15CV). Khoảng 20 hộ còn lại chỉ sắm được thuyền nan nhỏ đánh bắt hải sản sát ven đảo, bán hàng rong trong âu tàu.

Th.S Trần Thị Thúy Nga, Trường Cao đẳng Kinh tế và Thương mại cho rằng, sóng bão là một trong những tai biến môi trường có tính rủi ro cao nhất đối với khu vực đảo Bạch Long Vĩ, do nằm xa đất liền và thường là điểm đầu tiên chịu tác động của bão khi chúng di chuyển vào Vịnh Bắc Bộ. Chính vì vậy, việc trồng lại rừng trên đảo là một trong những ưu tiên cần làm để chống xói lở đất.

Giải pháp đầu tiên là trồng các cây thân gỗ, cây lâu năm để phủ xanh diện tích đồi trọc. Đối với việc phát triển trồng rừng phòng hộ ven biển cần tiến hành trồng đa loài và theo tầng nhằm hạn chế tối đa tác động của sóng biển vào đường bờ. Một số khu vực có rạn san hô đã bị phá hủy do các hoạt động đánh bắt hủy diệt trước đây cũng cần trồng phục hồi, nhằm mở rộng các rạn san hô tự nhiên - bức tường thành chắn sóng cho đảo, đồng thời duy trì và phát triển được tính đa dạng sinh học cho vùng biển, đảo.

Theo PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, các nguồn thải do các hoạt động phát triển trên đảo và hoạt động của tàu, thuyền đánh cá, các rủi ro về sự cố tràn dầu, khai thác quá mức… cũng cần sớm được quản lý thông qua việc nâng cao quản lý chuyên ngành.

Giải pháp về tài chính, thu hút các dự án đầu tư vào đảo Bạch Long Vĩ theo nguyên tắc ít sử dụng tài nguyên thiên nhiên tại chỗ nhất, công nghệ tiên tiến, không làm ô nhiễm đến môi trường của đảo.

Theo các chuyên gia, việc ưu tiên phát triển các dự án loại hình du lịch sinh thái, lấy công tác bảo tồn và sự phát triển hài hòa giữa con người và tự nhiên làm thước đo cho các hoạt động của dự án ở Bạch LongVỹ sẽ giảm thiểu sức ép khai thác đến môi trường tự nhiên quanh đảo.

“Đào tạo, chuyển đổi nghề mới cho các cộng đồng dân cư địa phương, cho vay vốn để phát triển kinh tế hộ gia đình, thu hút người dân địa phương tham gia các hoạt động du lịch và bảo vệ môi trường, tăng thu nhập cho người dân trên đảo cũng là biện pháp phát triển lâu dài” - một chuyên gia nói.

Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cuối năm 2013 với quy mô hơn 27.008ha, trong đó xác định phân khu bảo vệ nghiêm ngặt có diện tích 2.570ha, phân khu phục hồi sinh thái 4.599ha, phân khu phát triển 6.887ha, vùng biển phía ngoài khu bảo tồn 9.673ha và khu vành đai bảo vệ gần 3.300ha.

An An