Thứ hai 24/07/2017 23:50
Phát triển hạ tầng hàng hải:

Phải có những cánh chim đầu đàn

11:36 | 08/06/2017

|
Để khai thác hết khả năng tại các cảng biển cần phải có giải pháp đồng bộ giữa việc phát triển các cảng biển và khu công nghiệp tạo nguồn hàng chính cho hoạt động logistics và biến thành nguồn lực ngành cho kinh tế biển.

Đó chính là ý kiến của ông Trịnh Thế Cường - Trưởng phòng Dịch vụ Vận tải hàng hải, Cục Hàng hải Việt Nam (Bộ Giao thông Vận tải) trong phát biểu mới đây với báo chí về quy hoạch đồng bộ cảng biển và khu công nghiệp trên cả nước.

Hệ thống cảng biển: Còn nhiều bất cập

Theo phân loại của Cục Hàng hải, hệ thống cảng biển Việt Nam gồm 6 nhóm, bao gồm: 3 cảng trung chuyển và cửa ngõ quốc tế (loại 1A), 11 cảng đầu mối khu vực (loại 1), 21 cảng địa phương và một số cảng chuyên dùng. Trong đó, các cảng loại 1 và 1A là cảng chính trong hệ thống cảng biển quốc gia. Sơ đồ bố trí tổng thể như vậy là hợp lý, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế biển, đặc thù về điều kiện địa hình tự nhiên, chức năng vai trò của hệ thống cảng biển Việt Nam.

phai co nhung canh chim dau dan
Vận tải hàng hóa ở cảng Cái Lân, Quảng Ninh

Đánh giá của giới chuyên gia cũng như của Bộ Giao thông Vận tải về hệ thống cảng biển hiện nay đều cho rằng: Hệ thống cảng biển được duyệt bảo đảm tốt việc thông qua hàng hóa xuất nhập khẩu và giao lưu giữa các vùng miền trong cả nước, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

“Tuy nhiên, tồn tại lớn nhất hiện nay là sự không đồng bộ giữa cảng biển và cơ sở hạ tầng kết nối. Sự không đồng bộ về quy mô, đặc biệt về tiến trình thực hiện giữa các dự án đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật kết nối đến cảng (bao gồm cả luồng vào cảng và đầu mối logistics) làm ảnh hưởng rất lớn tới năng lực hoạt động và hiệu quả đầu tư của cảng” - chuyên gia Vận tải biển Ngô Thế Hùng nhận định.

Theo ông Hùng, đây cũng là một trong các nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu hàng thừa cảng tại khu vực Cái Mép - Thị Vải; cảng “treo” tại các bến Hiệp Phước, Phú Hữu (TP Hồ Chí Minh); hoạt động cầm chừng tại các bến/khu bến thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, không phát huy được năng lực của khu bến Đình Vũ (Hải Phòng), Cái Lân (Quảng Ninh).

Ông Hùng lấy ví dụ: Đối với cảng biển Nghi Sơn (Thanh Hóa), đến thời điểm hiện tại đã có 20/20 bến tổng hợp tại khu vực cảng biển Nghi Sơn được chấp thuận đầu tư, tuy nhiên mới có 5 bến được đầu tư hoàn chỉnh và đưa vào hoạt động, một số bến đang được xây dựng, còn lại là tình trạng cắm mốc để đó. Theo quy hoạch, đến năm 2030 công suất bốc dỡ hàng hóa tại khu vực cảng biển Nghi Sơn được kỳ vọng lên đến 75 triệu tấn/năm.

Đến thời điểm hiện tại, năng lực bốc dỡ hàng hóa tại khu vực cảng biển này mới chỉ đạt khoảng 9 triệu tấn/năm. Hàng hóa vận tải đường biển quốc tế đa phần là chứa trong các container nhưng tại khu vực cảng biển Nghi Sơn, chưa có bến container nên hàng hóa thông quan qua đây chủ yếu là hàng thô, hàng rời và các linh kiện máy móc phục vụ lắp đặt cho các dự án đang đầu tư xây dựng, trong đó có Dự án Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn.

Đối với cụm cảng biển Cái Lân (Quảng Ninh), đây là cảng tổng hợp, có mực nước sâu nhất miền Bắc, cảng gồm có ba cầu tàu 5, 6, 7 với tổng chiều dài 680m, có thể tiếp nhận cho các tàu 4 vạn tấn cập cảng. Tuy nhiên, sau 12 năm hoạt động, các tàu có trọng tải 4 vạn tấn không cập cảng nổi vì luồng lạch chưa thông.

Có thể thấy rằng, hiện nay những cụm cảng biển “nghìn tỉ” được đầu tư hiện đại nhưng vẫn “đói hàng”, chưa phát huy hết năng lực thông qua hàng hóa, đang làm lãng phí ngân sách đầu tư và là thách thức phát triển kinh tế biển trở thành mũi nhọn.

Chú trọng xây dựng hạ tầng hàng hải

Theo thống kê cho thấy, năm 2016 sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Việt Nam ước đạt 456 triệu tấn, tăng 7% so với năm 2015, đạt 98% kế hoạch năm 2016, trong đó hàng container đạt 13,3 triệu TEUs, tăng 11% so với năm 2015, đạt 106% so với kế hoạch năm.

Hiện nay, cả nước có 44 cảng biển (250 bến cảng) với 59.405m dài cầu cảng, tổng công suất thiết kế đạt 470-500 triệu tấn hàng/năm. Hệ thống cảng biển Việt Nam đã đáp ứng được yêu cầu luân chuyển hàng hóa vận tải bằng đường biển, phục vụ tích cực cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội vùng ven biển và cả nước; tạo động lực thu hút, thúc đẩy các ngành kinh tế, công nghiệp liên quan cùng phát triển.

Hầu hết các cảng biển hiện do các doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân sở hữu và quản lý khai thác. Chỉ có 4 bến cảng mới được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách trong giai đoạn gần đây và Nhà nước vẫn nắm giữ quyền sở hữu kết cấu hạ tầng và tổ chức cho thuê khai thác. Cục Hàng hải Việt Nam là cơ quan được giao làm đại diện ký hợp đồng cho thuê khai thác các cầu 5, 6, 7 cảng Cái Lân (Quảng Ninh), bến cảng ODA Thị Vải, bến cảng ODA Cái Mép (Bà Rịa - Vũng Tàu) và bến cảng An Thới (Phú Quốc).

Mặc dù có những kết quả khả quan, tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc xây dựng hạ tầng hàng hải cần phải có những “cánh chim đầu đàn” để thực sự vực dậy mũi nhọn của ngành kinh tế biển.

Gần đây nhất, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chiến lược, kế hoạch đầu tư phát triển và kế hoạch sản xuất kinh doanh 5 năm giai đoạn 2016-2020 của Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines).

Theo kế hoạch, Logistics được đưa vào làm một trong 3 lĩnh vực phát triển trọng tâm của tổng công ty với mục tiêu hoàn thiện và đưa vào sử dụng cơ sở hạ tầng logistics gồm cảng biển và các trung tâm phân phối hàng hóa, trung tâm logistics, cảng cạn từ Bắc - Nam. Vinalines phấn đấu trở thành nhà cung cấp các giải pháp tối ưu trong giao nhận, kho vận trên nền tảng cung ứng dịch vụ “door to door”, phát triển thương mại dịch vụ qua biên giới và vận tải đa phương thức...

Tổng công ty sẽ đầu tư hệ thống cảng cạn, trung tâm logistics, trung tâm phân phối hàng hóa tại Lạch Huyện (Hải Phòng) và tại một số tỉnh, thành phố khác như Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ, TP HCM, Bắc Ninh, Hậu Giang, Gia Lai, Bình Dương và Đồng Nai (tại Long Bình).

Các dự án được chú trọng thời gian này gồm Dự án cảng Long Bình do Công ty Mẹ và doanh nghiệp thành viên làm chủ đầu tư với quy mô 10-30ha, thực hiện trong giai đoạn 2017-2020; Dự án xây dựng cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng do Công ty CP Cảng Hải Phòng làm chủ đầu tư, thời gian thực hiện trong giai đoạn 2017-2020; Dự án xây dựng cảng Liên Chiểu - giai đoạn khởi động do Công ty CP Cảng Đà Nẵng làm chủ đầu tư, thời gian thực hiện từ năm 2017-2024.

Đồng thời, Vinalines cũng chú trọng đầu tư phát triển lĩnh vực cảng biển và lĩnh vực vận tải biển. Trong đó, đơn vị phát triển đội tàu chuyên dụng (tàu container, tàu chở dầu, tàu chở hàng rời...), thanh lý các tàu cũ kém kỹ thuật và hoạt động không hiệu quả.

Các dự án giai đoạn này được thực hiện bằng nguồn vốn từ Quỹ Đầu tư phát triển của doanh nghiệp, nguồn thu từ việc cổ phần hóa tại các doanh nghiệp, vốn vay thương mại và các nguồn hợp pháp khác.

Vinalines đặt mục tiêu sản xuất kinh doanh trong 5 năm (2016-2020) là tổ chức quản lý khai thác và đầu tư phát triển các ngành nghề kinh doanh chủ yếu gồm vận tải biển, cảng biển và dịch vụ hàng hải. Việc sản xuất kinh doanh nhằm đem lại lợi nhuận cao, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước; điều chỉnh tỷ lệ vốn góp của Tổng công ty tại các doanh nghiệp thành viên cho phù hợp...

An An