Nhật và Philippines không nhượng bộ Trung Quốc

(Petrotimes) - Tuyên bố hôm 26/1 của Tổng thống Philippines Benigno Aquino và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe khiến dư luận càng thêm quan ngại về những căng thẳng đang diễn ra tại Biển Đông và biển Hoa Đông khó tìm được tiếng nói chung. Bởi lãnh đạo 2 nước này đều thẳng thắn nhấn mạnh: Không xem xét vấn đề tranh chấp lãnh thổ tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư và bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham với Trung Quốc.

Quan điểm của Nhật Bản và Philippines

Ngày 26/1, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã phủ nhận hoàn toàn việc ông sẽ hoãn xem xét vấn đề tranh chấp lãnh thổ tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Việc này diễn ra ngay sau khi Tokyo bày tỏ hoan nghênh những phát biểu của Tổng bí thư Tập Cận Bình hôm 25/1 khi Bắc Kinh sẵn sàng tổ chức cuộc gặp cấp cao song phương trong bối cảnh quan hệ 2 nước đang rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều năm qua do tranh cãi chủ quyền đối với quần đảo Senkaku/Điếu Ngư trên biển Hoa Đông.

Ngày 25/1, Tổng Bí thư Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi tiến hành đối thoại để giải quyết tranh chấp lãnh thổ với Nhật Bản và sẽ xem xét khả năng tổ chức hội nghị thượng đỉnh giữa lãnh đạo hai nước nếu có “hoàn cảnh thích hợp”.

Tuyên bố này được đưa ra khi Tổng bí thư Tập Cận Bình có cuộc gặp với ông Natsuo Yamaguchi, lãnh đạo đảng New Komeito, đặc phái viên của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe. Đây là cuộc gặp cấp cao nhất giữa hai nước từ khi vụ tranh chấp chủ quyền tại Senkaku/Điếu Ngư leo thang hồi tháng 9/2012 khi Nhật Bản thông báo quốc hữu hóa 3 hòn đảo thuộc quần đảo này.

Tổng bí thư Trung Quốc Tập Cận Bình tiếp ông Natsuo Yamaguchi, đặc phái viên của Thủ tướng Shinzo Abe

Trước đó, Trưởng ban đối ngoại Đảng Cộng sản Trung Quốc Vương Gia Thụy đã đồng tình với gợi ý của Nhật Bản về việc gác lại các tranh chấp liên quan tới quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Trong khi đó, Ngoại trưởng Dương Khiết Trì cho rằng, mối quan hệ Trung - Nhật trở nên xấu đi thời gian gần đây là do chính phủ của cựu Thủ tướng Yoshihiko Noda gây ra.

Đáp lại luận điểm trên của Ngoại trưởng Dương Khiết Trì, ông Natsuo Yamaguchi cho rằng, Nhật Bản và Trung Quốc có lập trường khác nhau về quần đảo Senkaku/Điếu Ngư.

Ngày 25/1, Nhật Bản đã quyết định sẽ soạn thảo chương trình quốc phòng mới vào cuối năm nay nhằm tăng cường lực lượng vũ trang trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng tăng cường năng lực quân sự. Điều này đồng nghĩa với việc sẽ từ bỏ chương trình do chính phủ tiền nhiệm của Thủ tướng Shinzo Abe soạn thảo năm 2010 trong lĩnh vực này - xem xét lại Đại cương chương trình phòng vệ quốc gia do đảng Dân chủ (DPJ) soạn thảo năm 2010. Bộ trưởng Quốc phòng Itsunori Onodera cho biết, môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản đã trở nên khắc nghiệt hơn nên Tokyo phải thiết lập sức mạnh phòng thủ phù hợp cả về chất lượng và số lượng.

Về phần mình, ngày 26/1, Tổng thống Philippines Benigno Aquino đã tố cáo Trung Quốc sách nhiễu 2 tàu đánh cá của nước này ở khoảng cách 9 hải lý tại khu vực gần bãi cạn Scarborough của Philippines trên Biển Đông và đây là nguyên nhân khiến Manila kiện Bắc Kinh ra Tòa án trọng tài Liên Hiệp Quốc (LHQ) để giải quyết tranh chấp chủ quyền lãnh hải giữa hai nước.

Tổng thống Benigno Aquino khẳng định, việc Philippines kiện “đường lưỡi bò” Trung Quốc ra Hội đồng Trọng tài LHQ về Luật Biển nhận được sự đồng thuận gần như tuyệt đối từ các cơ quan trong hệ thống chính trị tại Philippines và nếu không kiện, Trung Quốc sẽ được đằng chân lân đằng đầu - sau khi chiếm Scarborough/Hoàng Nham sẽ là Bãi Cỏ Rong (nằm trong quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam, Philippines cũng tuyên bố chủ quyền với tên gọi Recto Bank).

Ông Benigno Aquino cũng nhấn mạnh, Philippines có lý do chính đáng để kiện Trung Quốc nhằm ngăn chặn những hành vi leo thang của Bắc Kinh ngoài bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham vốn là ngư trường truyền thống của Philippines. Chưa bao giờ Tổng thống Benigno Aquino lại nhận được sự đồng thuận nhất trí trong nước cao như vậy đối với quyết định kiện Trung Quốc - từ Quốc hội, tòa án, các cơ quan tư pháp, tới các cựu Tổng thống như Fidel V.Ramos và Joseph Estrada đều ủng hộ và chia sẻ kinh nghiệm với ông trong vụ này.

Hạ viện Philippines đã nhất trí thông qua Nghị quyết số 3004, trong đó hỗ trợ chính phủ kiện “đường lưỡi bò” phi pháp của Trung Quốc vẽ ra để “tuyên bố chủ quyền” ở Biển Đông.

Ngày 25/1, Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí Philippines Philex Manuel Pangilinan nói với tờ Philstar rằng, rất khó để khẳng định chắc chắn khi nào tập đoàn này có thể tiến hành thăm dò, khai thác trên Bãi Cỏ Rong. Ngoại trưởng Albert del Rosario cho rằng, nếu hợp tác theo mô hình Trung Quốc sẽ là hành vi vi phạm Hiến pháp Philippines, nếu Trung Quốc muốn hợp tác tại Bãi Cỏ Rong phải theo quy định của luật pháp Philippines và điều này đã được Tổng thống Benigno Aquino khẳng định trước đó.

Ngoại trưởng Philippines Albert del Rosario cho hay, việc tiếp theo sau khi khởi kiện "đường lưỡi bò" Trung Quốc, Manila sẽ thành lập tổ trọng tài 5 thành viên và đàm phán về địa điểm xét xử. Bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham nằm cách đảo Luzon của Philippine khoảng 230km, trong khi khu vực đất liền gần nhất của Trung Quốc là tỉnh Hải Nam cách nơi đây tới 1.200km.

Trung Quốc và Mỹ tiếp tục khoe “cơ bắp”

Giới truyền thông đưa tin, 2 máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit của không quân Mỹ (lá cờ đầu trong kho vũ khí tấn công tầm xa của Mỹ) đang được triển khai tới căn cứ không quân Andersen trên đảo Guam, khu vực khá gần Trung Quốc. Căn cứ Andersen là nơi triển khai lực lượng máy bay ném bom chiến lược kể từ năm 2004.

Ngày 25/1 Đài Truyền hình Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông phát phóng sự cho biết, nhằm đối phó với "những hành vi khiêu khích nhằm vào Trung Quốc" từ Mỹ, Nhật Bản xung quanh chủ quyền quần đảo Senkaku/Điếu Nga, Hải quân Trung Quốc đã có những động thái phản ứng đáp trả bằng các cuộc tập trận.

Theo đó, hạm đội Đông Hải đã điều một đội tàu chiến, xuồng cao tốc tập trận thực binh thực đạn và bắn tên lửa trên biển Hoa Đông tấn công các mục tiêu từ xa "chưa nhìn thấy đã bắn" và đều bị tên lửa hạm đội Đông Hải "tiêu diệt", trong đó có "1 chiếc tàu mô hình chiến hạm Mỹ - Nhật” nhờ hệ thống radar và quan trắc hồng ngoại. Cũng trong ngày 25/1, báo điện tử của quân đội Trung Quốc đăng hình ảnh các tàu ngầm thuộc Hạm đội Biển Đông của Hải quân Trung Quốc đã tham gia cuộc diễn tập ở Biển Đông nhưng không nêu rõ thời gian và địa điểm.

Hạ nghị sĩ Philippines ông Danilo Suarez là đồng tác giả của Nghị quyết 3004 ủng hộ Chính phủ Philippines kiện đường lưỡi bò Trung Quốc

Mạng tin Sankei (Nhật Bản) vừa dẫn trang điện tử của tờ Thời báo Hoàn cầu cho biết, mục đích của việc đóng tàu siêu tải trọng 10.000 tấn, dài 156m cùng tốc độ tối đa khoảng 70km/h là nhằm tăng cường quản lý ở vùng biển gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư trên biển Hoa Đông. Theo website của Tập đoàn Công nghiệp đóng tàu Trung Quốc, để tăng cường "hoạt động quản lý và chấp pháp" của Trung Quốc đối với quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, Trung Quốc sẽ đóng mới tàu "hàng chục ngàn tấn" để thường xuyên túc trực tại khu vực này.

Tờ Kanwa Defense Review (Canada) cũng có bài viết cho rằng, trong 10 năm qua, về chất lượng máy bay, lực lượng trên không của Trung Quốc và Nhật Bản đã bước vào thời đại cạnh tranh về máy bay cùng một thế hệ và Không quân Trung Quốc đã vượt Nhật Bản về số lượng máy bay chiến đấu thế hệ thứ ba. Về số lượng, Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản hiện trang bị 157 máy bay chiến đấu một chỗ ngồi F-15J, 45 máy bay chiến đấu hai chỗ ngồi F-15DJ. Nhưng Nhật Bản chiếm ưu thế về máy bay cảnh báo sớm so với Trung Quốc.

Mới đây, tờ The Huffington Post của Mỹ có bài viết với tựa đề “Khi quyền lực mềm của Trung Quốc mất tác dụng” của tác giả John Feffer. Trong khi đó, nhà phân tích Robert A. Manning cho rằng, tranh chấp biển đảo ngày càng gia tăng có khả năng làm tiêu tan giấc mơ về “Thế kỷ châu Á”. Ông Ngô Sỹ Tồn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Hải cho rằng, tranh chấp tại Biển Đông có 10 năm nữa cũng chưa thể giải quyết xong.

Trước dó (23/1), Tổng thư ký LHQ Ban Ki-moon đã bất ngờ can thiệp vào cuộc tranh chấp lãnh thổ nóng bỏng ở Biển Đông bằng lời kêu gọi tìm kiếm một giải pháp thân thiện đồng thời đưa ra đề nghị giúp đỡ nếu cần - cung cấp sự giúp đỡ về kỹ thuật cũng như chuyên môn nhưng chủ yếu tất cả các vấn đề này cần được giải quyết bởi các bên liên quan.

Mạng tin Sankei của Nhật Bản ngày 24/1 cho biết, Trung Quốc đang ráo riết tiến hành các tuyến du lịch “lén lút” bằng tàu cá thuê từ đảo Hải Nam tới quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Giá của một chuyến du lịch Hoàng Sa (từ 5-7 ngày) dành cho một người có giá khoảng 7.000 NDT. Bên cạnh việc chạy thử phà du lịch đến quần đảo Hoàng Sa, một công ty tàu biển của tỉnh Hải Nam cũng có kế hoạch xây dựng khu nghỉ dưỡng trên các đảo thuộc quần đảo này từ nay đến năm 2015.

Cũng trong ngày 24/1, Nhật Bản đã bắt một tàu cá của Trung Quốc cùng 6 thủy thủ ngoài khơi quận Nagasaki, cách quần đảo tranh chấp Điếu Ngư/Senkaku giữa hai nước hàng trăm kilômét. Theo thống kê của Bộ Quốc phòng Nhật Bản, trong 8 tháng (từ tháng 4 đến 31/12/2012), lực lượng không quân của Nhật Bản đã thực hiện 160 lượt xuất kích thời điểm mà các máy bay Trung Quốc tiến sát không phận Nhật Bản. Trong khi đó tờ Thời báo Hoàn cầu (24/1) cho biết: Trung Quốc nhất định sẽ cho Nhật Bản một bài học sâu sắc và nếu chiến tranh xảy ra, Nhật Bản sẽ hoàn toàn thảm bại.

Mối quan ngại của dư luận

Giới phân tích cho rằng, kiểu “ăn miếng trả miếng” quyết liệt giữa Trung Quốc với Nhật Bản và Philippines cùng sự can thiệp của Mỹ xung quanh cuộc tranh chấp quần đảo Senkaku/Điếu Ngư đang khiến căng thẳng tại biển Hoa Đông phát triển theo hướng nguy hiểm - có thể là mồi lửa châm ngòi cho một cuộc chiến tranh thảm khốc giữa hai cường quốc hàng đầu châu Á.

Vòi rồng Nhật Bản nã thẳng vào tàu cá Toàn Gia Phúc được hộ tống bởi 4 tàu Cảnh sát biển Đài Loan

Trận chiến vòi rồng tái diễn trên biển Hoa Đông hôm 24/1 đã trở thành đề tài gây chú ý trong dư luận Đài Loan, Trung Quốc và Nhật Bản. Bởi ngay sau khi rút khỏi hiện trường ông Vương Sùng Nghĩa, Phó cục trưởng Cục Cảnh sát biển Đài Loan, người trực tiếp chỉ huy 4 tàu Cảnh sát biển hộ tống tàu Toàn Gia Phúc (bị Cảnh sát biển Nhật Bản bắn vỡ bằng vòi rồng) và nhóm người Đài Loan thuộc tổ chức "Hội bảo vệ Điếu Ngư Đài" khẳng định, trong tranh chấp chủ quyền tại quần đảo Điếu Ngư/Senkaku, Đài Loan ngang hàng và đồng đẳng với Trung Quốc và Nhật Bản.

Ngày 25/1, tờ Japan Daily Press (Nhật Bản) đưa tin, trong chương trình nghị sự tại cuộc họp kéo dài từ ngày 15/7 đến 30/8 ở New York (Mỹ), Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của LHQ sẽ xem xét giá trị khoa học liên quan đến báo cáo ranh giới ngoài thềm lục địa vượt 200 hải lý (370km) của Trung Quốc ở biển Hoa Đông. Ủy ban Ranh giới thềm lục địa chỉ thẩm định tính khoa học của vấn đề, chứ không có thẩm quyền phân định chủ quyền. Trong báo cáo gửi Ủy ban Ranh giới thềm lục địa hồi tháng 12/2012, Trung Quốc cho rằng, thềm lục địa kéo dài đến bồn trũng Okinawa, bao gồm quần đảo Senkaku/Điếu Ngư ở biển Hoa Đông là phần lãnh thổ nối dài tự nhiên của đất liền Trung Quốc.

Với nhiều động thái đơn phương, Trung Quốc đang làm nóng tình hình biển Hoa Đông và Biển Đông, gây quan ngại cho các nước trong khu vực và quốc tế, nhưng Bắc Kinh lại không muốn quốc tế hóa vấn đề này, chỉ muốn tiếp tục chính sách “trao đổi song phương” hòng nuốt trọn vùng biển kéo dài từ biển Hoa Đông phía bắc xuống Biển Đông phía nam.

Ngày 23/1, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hồng Lỗi đã bác bỏ việc Philippines đưa vấn đề tranh chấp tại Biển Đông ra tòa án LHQ, đồng thời khẳng định Trung Quốc chỉ đàm phán song phương với các bên có liên quan, không quốc tế hóa vấn đề này. Giáo sư Carl Thayer cho rằng, dù có hay không sự có mặt của Trung Quốc, phiên tòa vẫn diễn ra bình thường và nếu tòa ra phán quyết có lợi cho Philippines, đó sẽ là lợi thế lớn về mặt pháp lý và cả sự ủng hộ quốc tế dành cho nước này. Tuy nhiên, tòa không thể làm gì để buộc Trung Quốc phải thực thi phán quyết này.

Giới chuyên môn nói rằng, việc Philippines kiện Trung Quốc là bất ngờ, chưa có tiền lệ, là đòn mạnh giáng vào “đường lưỡi bò” nhằm tìm kiếm sự giúp đỡ của LHQ, tuy ủng hộ nhiều, nhưng nghi ngại cũng lắm bởi không có sự đồng thuận hay bàn bạc trước với Trung Quốc.

Ngày 24/1, tờ Inquirer Philippines đưa tin, Manila đã trả lời Bắc Kinh: “Gặp nhau ở tòa án” sau khi Đại sứ Trung Quốc Mã Khắc Thanh đưa ra lời kêu gọi muộn màng về việc giải quyết tranh chấp lãnh hải thông qua đàm phán song phương. Dư luận quan tâm tới thông tin của Hãng ITAR-TASS dẫn lời Giáo sư Đại học Dầu khí Trung Quốc Ban Chanvey cho biết (23-1): Trung Quốc đang thiếu hụt lượng dầu và khí đốt ước tính chiếm tới 25% tổng nhu cầu năng lượng.


Hồng Thất Công - Tuấn Quỳnh