Thứ ba 24/10/2017 16:46

Neapolis bị vùi lấp dưới đáy biển 1.700 năm?

07:11 | 21/09/2017

|
“Neapolis - một thành phố La Mã cổ xưa đã bị nhấn chìm trong một trận sóng thần khủng khiếp 1.700 năm về trước”, đó là giả thuyết của các nhà nghiên cứu về một phát hiện mới đây ở vùng biển ngoài khơi Tunisia.

Thành cổ Neapolis “không trung thành”

Theo đó, nhóm nghiên cứu đến từ Viện Di sản Quốc gia Tunisia hợp tác với Đại học Sassari của Italia đã tìm ra Neapolis vào năm 2010. Song phải đến gần đây, người ta mới tìm thấy tàn tích của thành phố cổ xưa này. Trang Phys.org cho rằng, yếu tố thời tiết góp phần quan trọng vào khám phá mới này.

Nơi Neapolis được tìm thấy nằm sát thị trấn Nabeul - một địa điểm du lịch khá nổi tiếng ở phía đông bắc Tunisia. Ngày nay, nó được xem như một trung tâm lịch sử - nơi lưu giữ nhiều quá khứ quan trọng ở Bắc Phi.

Nhóm nghiên cứu đã phát hiện rất nhiều tuyến phố, lăng mộ ở nơi được gọi là tàn tích thuộc về Neapolis. Trong tiếng Hy Lạp, “neapoli” có nghĩa là “thành phố mới”. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy, tàn tích của thành phố cổ trải rộng trên khoảng 20ha dưới đáy biển. Giả thuyết cho rằng, một cơn sóng thần khủng khiếp ngày 21-7 năm 365 sau Công nguyên đã nhấn chìm thành phố Neapolis rộng lớn.

neapolis bi vui lap duoi day bien 1700 nam
Phát hiện di tích thành phố cổ Neapolis ở vùng biển gần Tunisia (ảnh: AFP)

Thảm họa lớn này được nhà sử học người La Mã, Ammien Marcellin (330-400 trước Công nguyên) ghi chép lại. Theo đó, một trận động đất cường độ khoảng 8,0 độ richter theo tính toán, kèm theo sóng thần đã tàn phá thành phố Alexandria, Ai Cập cũng như đảo Crete, Hy Lạp lúc bấy giờ. Tại thời điểm này, các dụng cụ đo lường về rung động động đất chưa xuất hiện, song theo các sử gia, trận động đất đã khiến cho đảo Crete của Hy Lạp bị đẩy lên cao tới 10m, đồng thời các ghi chép khẳng định trận động đất lịch sử chia làm hai đợt và có độ rung động lớn nhất tương đương khoảng 8,0 độ richter.

Một giả thuyết khá thuyết phục và thú vị khác, rằng Neapolis rất ít liên quan hay xuất hiện trong các tác phẩm văn học đồ sộ của La Mã cổ xưa, do đó, không ít đồn đoán về việc Neapolis bị nhấn chìm là “sự trừng phạt” của các vị thần đối với việc thành phố cổ này thiếu trung thành với đế chế La Mã.

Các nhà sử học có những bằng chứng về việc người Neapolis đứng về phía người Carthage trong cuộc Chiến tranh Punic lần thứ ba (năm 149-146 trước Công nguyên). Đế chế La Mã hùng mạnh đã chiến thắng và giành quyền kiểm soát thành phố Neapolis.

Neapolis và “garum” của La Mã cổ đại

Với phát hiện về thành phố cổ ngoài khơi gần Tunisia, các nhà khoa học và sử học có thêm những nghiên cứu thú vị về thứ được gọi là nước mắm “garum” của người La Mã cổ xưa.

Trưởng nhóm nghiên cứu đến từ Viện Di sản Quốc gia Tunisia hợp tác với Đại học Sassari của Italia, ông Mounir Fantar chia sẻ với báo giới: “Nhờ vào kết quả của cuộc tìm kiếm lần này, chúng tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng, Neapolis là trung tâm sản xuất nước mắm “garum” lớn nhất trong lịch sử của người La Mã cổ đại”.

Thực chất, nước mắm - một thứ gia vị tưởng chừng chỉ quen thuộc với phương Đông lại có nguồn gốc từ La Mã - một đế chế hùng mạnh với đường bờ biển dài.

Điều này không mấy khó hiểu bởi ngay từ thế kỷ thứ I trước Công nguyên, La Mã đã có ngành hàng hải phát triển. Và để tích trữ khối lượng cá khổng lồ đánh bắt được, người dân ở đây đã nghĩ ra cách xếp cá thành lớp xen kẽ với muối trắng cho đến khi chúng lên men và trở thành một món ăn có mùi vị hấp dẫn.

Người La Mã xưa đã nghĩ ra rất nhiều loại mắm dựa trên phương pháp lên men, có loại mắm buộc phải được muối từ cá nguyên con, có loại thì chỉ sử dụng phần máu và mang cá. Garum là một trong số đó - một loại nước mắm hỗn hợp được lên men từ ruột cá và muối, trở thành loại nước mắm phổ biến và nổi tiếng thời bấy giờ.

Không ít tài liệu lịch sử được tìm thấy trong giai đoạn thế kỷ III đến thế kỷ thứ IV đề cập tới “garum”. Thậm chí, dấu vết xương cá trong một nhà máy sản xuất “garum” ở Pommeii, một thành bang của La Mã cổ đại (nằm ở Italia ngày nay), thông tin được dẫn trong bài viết “Fish Sauce: An Ancient Roman Condiment Rises Again”. (Nước mắm: Một gia vị La Mã cổ đại).

Cùng với các tuyến phố, lăng mộ… trong khám phá Neapolis cổ xưa, người ta tìm thấy hàng trăm bể chứa dùng để sản xuất “garum” ở đây, thành phần không thể thiếu của nền kinh tế thành Neapolis lúc bấy giờ.

“Nhờ vào kết quả của cuộc tìm kiếm lần này, chúng tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng Neapolis là trung tâm sản xuất nước mắm “garum” lớn nhất trong lịch sử của người La Mã cổ đại”, Trưởng nhóm nghiên cứu Mounir Fantar khẳng định

Mai Lâm (theo Science Alert)