Thứ bảy 25/11/2017 05:21

Nam Cực sẽ có "màu xanh" trong tương lai

09:00 | 12/06/2017

|
Có một thực tại rằng, bề mặt Nam Cực đang dần được phủ xanh từng ngày - điều chưa từng có tiền lệ tại vùng, vốn quanh năm bị bao phủ bởi băng tuyết. Hiện tượng bất thường này được cho là chịu tác động của tình trạng trái đất ấm lên, khiến băng tan nhanh hơn, nhường chỗ cho các loài thực vật sinh sôi nảy nở.

Rêu đang phủ xanh Nam Cực

Hai vùng cực Nam và Bắc của trái đất ấm lên với tốc độ nhanh hơn so với những khu vực còn lại. Trong khi Bắc Cực nóng lên với tốc độ nhanh nhất, thì Nam Cực với nhiệt độ tăng 0,5oC mỗi thập niên từ những năm 50 của thế kỷ trước cũng xếp ở vị trí thứ 2.

Theo giới khoa học, khi nghiên cứu về hai loài rêu trên khu vực trải dài 640km ở Nam Cực, họ nhận thấy, chính hiện tượng trái đất ấm lên trong 50 năm qua là điều kiện thuận lợi để rêu sinh trưởng nhanh hơn. Mỗi năm, bình quân rêu mọc trên 3mm, so với chưa đầy 1mm trước đó.

Thực tế, thực vật hiện đang sinh sôi trên khoảng 0,3% diện tích Nam Cực và nếu không có các biện pháp đối phó với tình trạng trái đất ấm lên, thì diện tích rêu bao phủ Nam Cực sẽ còn tăng nhanh trong tương lai.

Trước đây, rêu chỉ mọc ở khu vực xa xôi phía nam của Bán đảo Nam Cực, nhưng giờ đây nó đã xuất hiện ở nhiều khu vực khác như đảo Elephant, đảo Ardley và đảo Green. Điều này cho thấy những thay đổi đang diễn ra với quy mô ngày càng mở rộng.

Tờ Washington Post dẫn nghiên cứu của Tiến sĩ Matthew Amesbury thuộc Đại học Exeter, Anh đăng ngày 18-5 trên Tạp chí Khoa học Current Biology cho biết, hiện tượng rêu xanh mọc ngày càng nhiều tại phần phía bắc của Nam Cực là minh chứng rõ nhất về tác động của biến đổi khí hậu tới khu vực lạnh giá nhất hành tinh.

Tiến sĩ Amesbury nói: “Hầu hết mọi người đều có chung suy nghĩ rằng, Bắc Cực là vùng đất của băng tuyết, nhưng có những phần của khu vực này mang sắc xanh và quá trình phủ xanh đang âm thầm diễn ra”. Điều được xem là bất thường đối với hệ sinh thái tại Nam Cực, đồng thời tố cáo những tác động tiêu cực của con người đối với thiên nhiên, ông Amesbury chia sẻ.

nam cuc se co mau xanh trong tuong lai
Hiện tượng trái đất ấm lên là điều kiện thuận lợi để rêu sinh trưởng nhanh hơn tại Bắc Cực

Về phần mình, nhà nghiên cứu Rob DeConto thuộc Đại học Massachusetts Amherst (Mỹ) cho rằng, Nam Cực đang quay ngược lại trên dòng thời gian địa chất, bởi nồng độ CO2 trong bầu khí quyển tại đây đang đạt ngưỡng của 3 triệu năm về trước, khi thềm băng của Nam Cực nhỏ hơn và mực nước biển cao hơn.

Ông DeConto dự đoán: “Nếu con người tiếp tục không thể kiểm soát được lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, Nam Cực sẽ tiếp tục lùi xa hơn trên dòng thời gian địa chất. Vùng cực này có thể sẽ trở thành một cánh rừng như ở kỷ Phấn trắng và thế Thủy tân thuộc kỷ Cổ cận, thời điểm nơi đây không tồn tại băng”.

Những thay đổi mà các nhà khoa học ghi nhận được mới chỉ là điểm khởi đầu. Giới nghiên cứu khoa học cảnh báo, những dấu hiệu thay đổi cùng với việc ngày càng có nhiều vùng đất không có băng sẽ tạo ra biến đổi rất lớn đối với chức năng sinh học, diện mạo, cảnh quan của Nam Cực trong phần còn lại của thế kỷ XXI và xa hơn nữa.

Khối băng lớn bằng một quốc gia sắp vỡ

Tờ Guardian ngày 6-1 đưa tin, một tảng băng khổng lồ có diện tích tương đương Cộng hòa Trinidad và Tobago sắp vỡ ra từ Larsen C, thềm băng lớn ở Nam Cực.

Theo các nhà khoa học, tảng băng rộng 5.000km2 này chỉ nối liền với thềm băng qua dải băng dài 20km, sau khi đường nứt gãy hình thành suốt hơn một thập niên qua đột ngột mở rộng đáng kể.

Giáo sư Adrian Luckman thuộc Đại học Swansea, Anh cho biết: “Sau vài tháng ổn định, đường nứt gãy bất ngờ mở rộng thêm 18km trong nửa cuối tháng 12-2016. Như vậy, tảng băng lớn bằng 1/4 diện tích xứ Wales chỉ còn gắn liền với thềm băng mẹ qua dải băng dài 20km”. Ngoài ra, tảng băng này khi tách ra sẽ làm thay đổi cơ bản cảnh quan ở Nam Cực và thúc đẩy mảng nứt vỡ lớn hơn trên thềm băng Larsen C.

Các nhà khoa học thực sự quan ngại rằng, sự biến mất của thềm băng sẽ khiến những dòng sông băng ở Nam Cực trở nên bất ổn. Việc một tảng băng tách ra không khiến cho mực nước biển dâng cao, nhưng thềm băng tan vỡ có thể dẫn tới hiện tượng này.

Trước đó, Hãng tin CNN từng dẫn một nghiên cứu của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) rằng, thềm băng Larsen B ở Nam Cực đang tan nhanh và suy yếu. Các nhà khoa học dự đoán, phần còn lại của thềm băng không lồ này sẽ tan hoàn toàn vào năm 2020. Trước đó, NASA đã phát hiện dấu hiệu thềm băng đang trôi nhanh và phân mảnh nhiều hơn và dòng nước đã tạo nên các vết nứt lớn bên trong các tảng băng.

Thềm băng Larsen B đã tồn tại ít nhất 10.000 năm. Con người chỉ bắt đầu chú ý tới sự tan vỡ của thềm băng khổng lồ này khi nó sụp đổ một phần hồi năm 2002. Larsen B đang bao phủ diện tích 1.600km2, với điểm dày nhất 500m. Do đó, các chuyên gia lo ngại việc nó tan chảy sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến hiện tượng mực nước biển tăng. Nhà khí tượng học Eric Holthaus cho hay, nhiều nhà khoa học cảm thấy bất ngờ khi phát hiện các tảng băng tách ra và biến mất nhanh chóng chỉ trong vòng 6 tuần.

Các thềm băng khác trong khu vực cũng chịu tác động lớn từ sự nóng lên toàn cầu trong những năm qua. Điển hình như thềm băng Larsen A sụp đổ vào tháng 1-1995.

Dữ liệu vệ tinh mới nhất do NASA công bố cũng tiết lộ, mực nước biển sẽ dâng cao ít nhất 1m trong vòng 100-200 năm tới. Các dải băng ở Greenland và Nam Cực đang tan nhanh, đại dương ấm lên và mở rộng ở tốc độ nhanh hơn so với trước đây.

Nếu toàn bộ băng tại Nam Cực tan chảy, mực nước biển trên toàn cầu sẽ tăng vọt 3m, đe dọa trực tiếp tới nhiều thành phố ven biển trên thế giới.

“Điểm nóng” của thế giới

Hai khu vực Bắc Cực và Nam Cực được xem là nhạy cảm nhất trước hiện tượng nóng lên của trái đất.

Trong vòng 30 năm qua, số liệu từ Trạm khảo sát Nam Cực cho thấy, tốc độ nóng lên của khu vực này cao gấp 4 lần trái đất. Tính từ năm 2002 đến nay, băng tan ở Nam Cực khiến cho mực nước biển tăng mỗi năm khoảng 0,4mm.

Trong khi đó, tình hình ở Bắc Cực còn tồi tệ hơn. Tốc độ băng tan ở đảo Greenland trong 5 năm gần đây tăng gấp 2 lần. Theo ước tính, nếu cả băng đảo Greenland tan chảy thì nước biển sẽ dâng cao 7m. Khi đó, nhiều vùng ven biển trên thế giới sẽ bị nhấn chìm, thậm chí xóa sổ. Trong một cơn bão lớn, mực nước biển có thể dâng lên 0,45m kết hợp với triều cường gây thiệt hại khoảng 3.500 tỉ USD cho Miami, Mỹ và 4,8 triệu người dân ở đây sẽ bị đe dọa tới tính mạng. Nếu mực nước biển dâng lên 3,65m thì 73% Miami, 22% thành phố New York và 20% Los Angeles sẽ bị ngập lụt.

Hiện tượng băng tan nhanh có tác động vô cùng lớn đến sự tương tác giữa mặt trời và trái đất. Cụ thể, băng ở hai vùng cực có vai trò phản xạ lại tới 90% năng lượng bức xạ mặt trời, trong khi đại dương lại hấp thu 90% năng lượng bức xạ mặt trời. Đặt giả thuyết, toàn bộ băng ở hai cực tan chảy hoàn toàn, thì không biết nền nhiệt của trái đất sẽ biến đổi như thế nào?

Bên cạnh đó, băng tan chảy còn phá hoại hệ sinh thái khu vực và đe dọa đời sống sinh vật ở đới lạnh: điển hình như loài gấu Bắc Cực, nếu lượng băng tan với tốc độ chóng mặt như hiện nay thì việc kiếm ăn của loài gấu này gặp rất nhiều khó khăn. Tương tự, chim cánh cụt ở Nam cực cũng chịu chung số phận, khi mà diện tích băng ngày càng giảm đồng nghĩa với việc chúng bị mất nơi cư trú và nguồn thức ăn.

Nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Ohio, Mỹ đang tìm cách dự đoán nếu thềm băng ở tây Nam Cực tan vỡ trong tương lai sẽ gây tác động như thế nào tới mực nước biển toàn cầu. Nghiên cứu này có ý nghĩa vô cùng quan trọng, bởi một nửa dân số thế giới đang sinh sống ở các vùng ven biển.

Nhà nghiên cứu Ian Howat nói: “Thời điểm hiện tại, chúng ta đã không còn đặt ra các câu hỏi liệu các tảng băng ở Nam Cực có tan chảy? Vấn đề then chốt là khi nào chúng sẽ tan?”.

Mai Lâm