Thứ hai 18/12/2017 06:26

Marc Rich - Huyền thoại trên thị trường dầu mỏ hiện đại

07:00 | 15/07/2013

|
(PetrotTimes) - Thương nhân người Mỹ Marc Rich, một trong những nhân vật huyền thoại và mâu thuẫn nhất trong lịch sử hiện đại của Wall-Street vừa qua đời sau một cơn đau tim vào sáng ngày 26/6/2013 tại một bệnh viện gần nhà riêng của mình ở Thụy Sĩ. Rich trở nên nổi tiếng chủ yếu nhờ vai trò là người sáng lập ra thị trường giao ngay (spot market) buôn bán dầu mỏ, ông chủ của một công ty giao dịch dầu mỏ lớn nhất thế giới cũng như những mánh khóe buôn lậu giật gân khiến cho ông ta trở thành đối tượng bị truy nã của chính quyền Mỹ từ hai thập niên qua.

Tên thật của Marc Rich là Marcell David Reich, một cái tên khá truyền thống trong cộng đồng người nhập cư vào Mỹ trong thế kỷ trước. Ông sinh năm 1934 tại Antwerp, trong một gia đình Bỉ gốc Do Thái. Khi phát xít Đức xâm chiếm Bỉ, cả gia đình đã chạy nạn sang bên kia bờ đại dương.

Tại Mỹ, Rich ngay từ đầu đã chọn cái nghiệp tài chính: ông ta chỉ theo được duy nhất có một học kỳ tại Trường ĐH Tổng hợp Manhattan, trước khi bỏ học vào làm việc tại Hãng Philipp Brothers, nơi chuyên buôn bán chứng khoán và các hàng hóa ngoài thị trường chứng khoán.

Marc Rich

Năm 1974, Rich cùng với người bạn Pincus Green quyết định hợp tác mở một hãng thương mại riêng có tên Marc Rich & Co. Vào thời điểm đó, sự cạnh tranh trên các thị trường tài chính đang rất gay gắt, khi quốc gia này vừa trải qua giai đoạn đình đốn do lạm phát cao, “miếng bánh chung” của các nhà kinh doanh đã giảm sút đáng kể. Để có thể kiếm được tiền, những tay chơi mới trên thị trường cần phải tìm tòi áp dụng những biện pháp mới mang tính cách mạng, thậm chí được coi là trái phép so với pháp luật vào thời đó. Rich và Green đã quyết định đầu tư vào một món hàng được coi là “không có triển vọng” khi đó - dầu mỏ.

Cho tới thập niên 70 của thế kỷ trước, thị trường dầu mỏ đúng nghĩa kiểu “spot market” trên thực tế không tồn tại. Gần như tất cả các lô hàng đều được triển khai theo các hợp đồng dài hạn, theo đó các công ty dầu mỏ ký kết với trực tiếp với khách hàng hay qua các cơ cấu trung gian. Đó chính là kẽ hở giúp cho các nước khối Arập tiến hành chiến dịch cấm vận dầu mỏ chống Mỹ vào năm 1973. Một vài quốc gia Arập và đại diện các hoàng gia của họ sau đó lại tìm mọi biện pháp để “lách” lệnh cấm vận do chính họ ban hành chỉ vài tháng sau đó.

Trong bối cảnh đó, Rich đã cung cấp cho họ khả năng trên, khi đích thân đứng ra buôn bán dầu mỏ tới từ Trung Đông. Công ty của ông tự thỏa thuận với các đối tác, thuê tàu vận chuyển tới Mỹ để bán. Nếu tính tới tình trạng thiếu hụt dầu khi đó tại Mỹ, khỏi phải nói công ty của Rich đã hốt bạc đậm tới mức nào. Cũng rất nhanh chóng, có một loạt những đối thủ cạnh tranh tiềm năng khác đã gia nhập cuộc đua, khiến cho khả năng giành vị trí độc quyền trên thị trường của Marc Rich & Co gần như là không thực tế. Thương nhân giờ đây đã khá nổi tiếng Rich quyết định có bước đi táo bạo hơn, khi ông gây dựng được mối quan hệ khá tốt với Iran từ năm 1970. Mối thâm tình này vẫn được bảo lưu ngay cả sau khi cuộc cách mạng hồi giáo thành công và nước Mỹ bị gọi là “Quỷ Satan”. Người Iran vẫn duy trì những thương vụ lớn với Rich và công ty của ông.

Tuy nhiên sau đó, lệnh cấm vận dầu mỏ lại được ban hành từ phía bên kia. Sau khi các phần tử cuồng tín Hồi giáo đánh chiếm Đại sứ quán Mỹ tại Tehran, Washington đã ban hành lệnh trừng phạt thương mại với Iran, theo đó bất cứ âm mưu giao dịch nào với quốc gia trên đều có thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Nhưng Rich lại không e ngại lệnh cấm vận trên. Ngược lại, ông ta còn nhìn thấy đây là khả năng có được những khoản siêu lợi nhuận. Iran - khi đó không chỉ bị cô lập trên phạm vi toàn cầu mà còn là nạn nhân của những hành động xâm lược của chính quyền Saddam Hussein tại Iraq - sẵn sàng bán dầu của mình với giá rẻ mạt.

Dù thế nào, việc chuyện dám “giỡn mặt” với nước Mỹ chắc chắn đã gây ra không ít phiền toái đối với Rich, nhất là việc buôn lậu dầu mỏ từ Iran chỉ là một điểm trong cả một danh sách dài những “tội lỗi” của ông đối với Washington. Tổng chưởng lý và sau này là thị trưởng NewYork Rudolph Giuliani đã ký lệnh bắt giữ Rich từ tháng 9/1983. Thương nhân dầu mỏ trên bị buộc tội tham gia vào các vụ gian lận tài chính, buôn lậu và cuối cùng là trốn thuế với con số kỷ lục vào thời đó là 48 triệu USD.

Denise Eisenberg - Người phụ nữ đứng sau thành công của Marc Rich

Rich và người bạn Green của mình có những mối quan hệ khá tốt không chỉ tại Trung Đông mà còn trong các cơ quan hành pháp Mỹ. Chính vì vậy, không quá khó để có thể giải thích về chuyện họ đã bình an bay tới châu Âu chỉ vài giờ trước khi cảnh sát xuất hiện tại cửa nhà mình. Những kẻ đào tẩu ẩn náu tại Thụy Sĩ, có được quốc tịch nước này cũng như của Tây Ban Nha và Bolivia. Rich bắt đầu một giai đoạn mới của sự nghiệp trong hoàn cảnh phải sống lưu vong.

Với thực lực hùng mạnh của Rich & Co, việc thay đổi nơi cư trú thật ra không ảnh hưởng quá nhiều. Công ty vẫn tiếp tục triển khai các thương vụ lớn như trước đây, có không ít trong số này khiến cho Washington phải hết sức tức tối. Chẳng hạn như công ty nhanh chóng thiết lập được mối quan hệ tại Liên Xô, cung cấp tới đây nhiều sản phẩm của Mỹ mà phớt lờ mọi lệnh cấm của Tổng thống Ronald Reagan. Trong khi đó,  Rich & Co vẫn không lơ là những thương vụ béo bở với Iran. Những mối quan hệ làm ăn với Nga đặc biệt được đẩy mạnh trong những năm 90, khi Rich & Co đổi sang tên mới thành Glencore. Công ty tận dụng thành công tình trạng hỗn loạn sau khi Liên Xô sụp đổ, mua được rất nhiều nguyên liệu với giá cực kỳ rẻ mạt.

Thật ra, sự thành đạt của Rich không chỉ nhờ vào tài năng và sự bền bỉ của ông, mà còn nhờ có được một cuộc hôn nhân thành công. Năm 1966, ông kết hôn với Denise Eisenberg, con gái và là người thừa kế của một nhà sản xuất giày cỡ lớn tại Massachustes. Cho dù đã ly hôn 30 năm sau đó, nhưng người vợ cũ vẫn tiếp tục giúp đỡ Rich trong nhiều thương vụ, một trong số đó thậm chí còn gây ra một vụ bê bối lớn. Theo đó, ngày 20/1/2001, Tổng thống Bill Clinton đã ký lệnh ân xá cho Rich. Chỉ bằng một chữ ký, tất cả những lời buộc tội trước đây nhằm vào tay thương gia bị nước Mỹ ruồng rẫy đều được xóa bỏ. Điều thú vị của vụ việc trên lại nằm ở chỗ, lệnh ân xá chỉ được ký có vài giờ trước khi Clinton phải chính thức rời khỏi Nhà Trắng, nhường chỗ cho vị chủ nhân mới là George Bush - con. Công luận cho rằng, quyết định của Clinton chính là nhờ sự tác động của Denise Eisenberg. Cụ thể bà đã quyên góp gần 700 ngàn USD cho thư viện của Clinton, chưa kể gần 2 triệu USD cho các chiến dịch tranh cử của đảng Dân chủ. Khoản tiền trên đã giúp cho Hillary Clinton trúng cử vào Thượng viện.

Ngày 26/6/2013 vừa qua, Mark Rich đã qua đời tại một bệnh viện ở Thụy Sĩ. Tài sản riêng của ông - được coi là một tên tội phạm và một thương nhân vĩ đại - ước tính phải lên tới 2,5 tỉ USD. Có điều trớ trêu là thương nhân kỳ cựu trên cuối đời lại trở thành nạn nhân của một trò lừa đảo. Trong vụ án đình đám về quỹ Bernard Madoff, Rich đã bị thu hút đầu tư vào đây và theo nhiều đánh giá khác nhau Rich đã bị mất từ 10-15 triệu USD. 

Hồng Sơn(tổng hợp)