Thứ bảy 25/11/2017 11:03

"Loạn" phong cách kiến trúc Việt

19:27 | 08/07/2017

|
Nền kiến trúc Việt đã có những bước nhảy vọt nhưng vẫn còn không ít công trình méo mó về mặt thẩm mỹ, thậm chí phá hoại mỹ quan đô thị.  

Rối loạn phong cách

Mỗi dân tộc đều có lối kiến trúc truyền thống với những nét đặc trưng riêng của mình. Nét đặc trưng đó được thể hiện trong bố cục không gian kiến trúc, trong vật liệu đảm bảo yếu tố khoa học, tư duy thẩm mỹ. Những nét đặc trưng đó toát lên từ tỷ lệ hình khối, kết cấu đến các thành phần chi tiết, các hoa văn trang trí, màu sắc nội ngoại thất công trình.

Giới chuyên môn cho rằng, kiến trúc Việt đang "loạn" phong cách. Có công trình theo xu hướng khai thác kiến trúc truyền thống, chỗ theo xu hướng hiện đại mới (hay còn gọi là Neo Modernism), nơi thì theo xu hướng High - Tech, xu hướng kiến trúc sinh thái, xu hướng hậu hiện đại, xu hướng nhái cổ… Có lẽ đáng quan ngại nhất là kiểu ghép các yếu tố kiến trúc dân tộc với các yếu tố kiến trúc cổ điển, hiện đại phương Tây một cách thiếu suy nghĩ, dẫn đến việc tạo ra những công trình mang tính “Đông Tây kết hợp”, “tân cổ giao duyên” ở các đô thị Việt Nam.

loan phong cach kien truc viet
Xu hướng khai thác kiến trúc truyền thống đang được nhiều kiến trúc sư trẻ áp dụng

Thực ra, phân định rạch ròi các trường phái hay xu hướng sáng tác trong kiến trúc, đặc biệt là kiến trúc hiện đại chưa bao giờ là một công việc dễ dàng, bởi sự đan xen về ngôn ngữ sáng tác ở cùng một tác giả, ngay trong một công trình là điều rất phổ biến trong kiến trúc hiện đại không chỉ ở Việt Nam mà cả trên thế giới. Điều này đã khiến giới kiến trúc sư và các nhà nghiên cứu văn hóa đau đầu. Câu hỏi được đặt ra là: Bản sắc thực sự của kiến trúc Việt là gì? Những tài liệu ghi chép về lịch sử đều nói, nền kiến trúc Việt Nam được hình thành từ thời vua Hùng dựng nước. Trải qua nhiều thăng trầm, kiến trúc Việt đã dịch chuyển. Các chuyên gia trong lĩnh vực này luôn khẳng định: chắc chắn phải có cái nhìn tổng quát về thực trạng kiến trúc nước nhà những năm qua. Nhưng tổng quát như thế nào thì có lẽ chưa... soạn thảo xong.

Bên cạnh đó, xu hướng khai thác kiến trúc truyền thống đang được nhiều kiến trúc sư trẻ áp dụng. Đây là một xu hướng khai thác phương cách bố cục không gian, các bộ phận và chi tiết của kiến trúc truyền thống, phù hợp với đặc trưng văn hóa và điều kiện khí hậu Việt Nam. Những bộ mái dốc, kết cấu che nắng, các họa tiết trang trí truyền thống kết hợp với cây xanh, mặt nước khi được đưa vào một cách hợp lý trong các công trình hiện đại, có thể dễ dàng tạo ra hình thái kiến trúc độc đáo mang tính bản địa rõ ràng. Đây cũng có thể coi là sự tiếp nối phong cách kiến trúc cổ lừng lẫy một thời. Tuy nhiên, việc lạm dụng các yếu tố kiến trúc truyền thống trong khi chưa nghiên cứu một cách kỹ lưỡng các yếu tố này có thể tạo ra những công trình mang nặng tính hình thức, rối rắm.

Trong khi đó, xu hướng kiến trúc hiện đại mới nhấn mạnh phương cách biểu hiện hình thái kiến trúc bằng những giải pháp công nghệ hiện đại, khả năng biểu hiện của các kỹ thuật mới nhất trong lĩnh vực kết cấu thép, kính, bê tông... được tận dụng triệt để tạo ra những bộ mặt kiến trúc hoàn toàn mới và mang đến ấn tượng mạnh mẽ. Tuy nhiên, xu hướng này cũng dễ dẫn tới hiện tượng cực đoan ở một số công trình khi kết cấu thép - kính bị sử dụng một cách thái quá khiến cho công trình kiến trúc mới ở Việt Nam rơi vào thảm cảnh giống như các công trình ở châu Âu hay Bắc Mỹ: Hủy hoại thiên nhiên, tàn phá môi trường sống. Chưa kể rất nhiều công trình hiện nay không phù hợp với cảnh quan, khí hậu Việt Nam nên tính bản sắc không còn.

Trở về bản sắc truyền thống

Nếu chỉ xét riêng khu vực phố cổ Hà Nội - nơi đáng lẽ cuốn hút du khách bằng những không gian hoài niệm quá khứ, các dịch vụ hợp lý, thì giờ đây chúng ta vẫn xô bồ, ồn ào và nhếch nhác. Nhiều cuộc hội thảo về phố cổ đã được tổ chức, nhưng thường nặng về bàn luận chứ chưa có hành động gì cụ thể bảo tồn thực sự những gì thuộc về phố cổ.

Để kiến trúc Việt có bản sắc riêng, nên có chính sách quyết liệt, quản lý quy hoạch kiến trúc kiểu mẫu, sản phẩm kiến trúc phải được các nhà chuyên môn phê duyệt, được xã hội thừa nhận.

Theo các kiến trúc sư, đi tìm bản sắc cho kiến trúc Hà Nội vẫn là một bài toán khó, chưa có lời giải thỏa đáng. Nhưng trước mắt, họ cho rằng thành phố nên có chính sách quyết liệt, lựa chọn những tuyến phố quan trọng. Để quản lý quy hoạch kiến trúc kiểu mẫu, sản phẩm kiến trúc phải được các nhà chuyên môn phê duyệt, được xã hội tự nhiên thừa nhận. Với những công trình trọng điểm quốc gia, không nên thi tuyển rộng rãi, lựa chọn ồ ạt như hiện nay. Tốt nhất nên mời đích danh các kiến trúc sư danh tiếng (kể cả kiến trúc sư Việt Nam hoặc kiến trúc sư nước ngoài) vào cuộc thiết kế ý tưởng. Ngoài ra, chỉnh trang, tôn tạo, xây mới… đều phải kiểm soát được dung lượng, chất lượng theo ngôn ngữ kiến trúc đặc trưng của Hà Nội, theo những quy chuẩn, tiêu chí riêng có của thủ đô.

Bản sắc truyền thống không thể bị quên lãng khi mà kiến trúc Việt Nam đang đổi mới từng ngày. Hiện đại và truyền thống dễ kết hợp nhưng cũng khó ăn nhập nếu thiếu độ hiểu biết và sự nhạy cảm của giới kiến trúc sư. Làm thế nào để kiến trúc Việt ổn định phong cách, đảm bảo yếu tố công năng, thẩm mỹ và tìm được bản sắc riêng đang là thách thức lớn đối với các nhà quản lý văn hóa.

Lâm Hồng