Thứ bảy 25/11/2017 05:23

Làm gì để xuất khẩu cá biển đạt 8 tỉ USD năm 2030?

22:09 | 11/06/2017

|
“Xuất khẩu cá biển có thể đạt 8 tỉ USD vào năm 2030”. Đó là thông tin được ông Nguyễn Hữu Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam (VSA) đưa ra tại hội thảo “Phát triển nghề nuôi cá biển quy mô lớn bền vững phục vụ xuất khẩu tại Việt Nam” do VSA tổ chức mới đây tại TP HCM.

Việt Nam ở TOP đầu về nuôi cá biển

Theo ông Nguyễn Hữu Dũng, từ năm 2012, Việt Nam đã có mặt trên bản đồ những nước nuôi cá biển hàng đầu thế giới. Sản lượng hải sản xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng trong những năm gần đây. Mặc dù hiện nay vẫn còn nhiều thách thức, tuy nhiên nếu Nhà nước có chính sách khuyến khích và ưu tiên thu hút đầu tư thì sản lượng nuôi hải sản hằng năm (bao gồm tôm và tôm hùm, cá biển, trai ngọc, nhuyễn thể khác, tảo và rong biển, các hải sản khác) có thể đạt 4,7 triệu tấn vào năm 2030, kim ngạch xuất khẩu đạt 30-35 tỉ USD. Riêng nuôi cá biển có thể đạt 1 triệu tấn/năm, kim ngạch 8 tỉ USD trong năm 2030.

Ông Nguyễn Bá Sơn, đại diện Tổng cục Thủy sản cho biết, số lượng lồng, bè nuôi cá biển liên tục tăng trong những năm gần đây.

“Nếu như năm 2010 sản ượng cá biển chỉ đạt trên 15.700 tấn, thì đến năm 2016 con số này đã tăng gần gấp đôi, đạt 28.300 tấn. Trong đó, cá song chiếm xấp xỉ 50%, cá giò chiếm 30%, cá vược 7-8%, cá biển khác chiếm 12-13%. Các tỉnh nuôi cá biển trọng điểm hiện nay là Khánh Hòa, Quảng Ninh, Kiên Giang, Bà Rịa - Vũng Tàu” - ông Sơn cho biết thêm.

Cá ngừ đại dương - tiềm năng xuất khẩu lớn

Theo Ban Quản lý Đề án “Thí điểm tổ chức khai thác, thu mua, chế biến, tiêu thụ cá ngừ theo chuỗi” tại 3 tỉnh Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa, đến nay sản phẩm cá ngừ Việt Nam đã được xuất khẩu sang 140 quốc gia trên thế giới.

Đề án trên được triển khai từ năm 2014 tại 3 tỉnh Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa. Đây là những địa phương trọng điểm của ngành khai thác - chế biến cá ngừ đại dương. Ngư dân các tàu cá tham gia chuỗi liên kết có thu nhập cao hơn, giảm hiện tượng “được mùa, mất giá”. Nếu như năm 2012, giá cá ngừ dao động 50.000 - 60.000 đồng/kg, thì đến năm 2017 tăng lên từ 95.000 đến hơn 100.000 đồng/kg.

lam gi de xuat khau ca bien dat 8 ti usd nam 2030
Xuất khẩu cá ngừ, một lĩnh vực thu về nhiều ngoại tệ cho ngành xuất khẩu Việt Nam

Tại 3 tỉnh Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa hiện có 2.372 tàu khai thác cá ngừ đại dương, chủ yếu là khai thác cá ngừ vây vàng, cá ngừ mắt to và cá ngừ vằn, với tổng sản lượng năm 2016 đạt hơn 92.000 tấn. Hiện có 15 doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu cá ngừ đại dương xuất khẩu sang 138 thị trường trên thế giới. Thị trường nhập khẩu cá ngừ lớn nhất là Mỹ, tiếp đến là Liên minh châu Âu - EU, Thái Lan, Israel, Nhật Bản…

Cá ngừ đại dương được chế biến đa dạng về sản phẩm gồm: cá ngừ đông lạnh nguyên con, chế biến đông lạnh, hấp chín đông lạnh, đồ hộp. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam năm 2016 đạt hơn 500 triệu USD.

Để tăng xuất khẩu phải biết khách hàng cần gì

Mặc dù có nhiều lợi thế, tuy nhiên nhiều chuyên gia cho rằng, trước khi đầu tư vào nghề nuôi cá biển, cơ quan quản lý Nhà nước và các doanh nghiệp cần định vị, xác định rõ thị trường tiêu thụ, để tránh tình trạng phát triển ồ ạt, dẫn đến tình trạng tiêu thụ ùn ứ như nhiều loại sản phẩm nông nghiệp hiện nay.

Theo ông Lucas Manomaitis, Giám đốc Kỹ thuật nuôi khu vực Đông Nam Á thuộc Hội đồng Xuất khẩu đậu tương của Mỹ (USSEC), hiện nay, phần lớn nguồn lợi cá biển vùng Đông Nam Á; trong đó có Việt Nam đang chịu áp lực rất nặng nề hoặc đã bị khai thác quá mức, nguồn cung cấp cá biển khai thác tự nhiên đã và đang tiếp tục giảm sút. Trong khi đó, nhu cầu cá biển chất lượng cao của quốc gia, khu vực và quốc tế đang tăng mạnh.

Tuy nhiên, nếu phát triển ồ ạt công nghiệp nuôi cá biển ở Đông Nam Á trong các hệ thống nuôi xa bờ, rất có thể thị trường nội địa và nội khối Đông Nam Á sẽ không thể tiêu thụ hết sản lượng cá được tạo ra.

“Vì vậy, để chuẩn bị phát triển công nghiệp nuôi cá biển, người nuôi và các cơ quan quản lý Nhà nước cần hiểu rõ yêu cầu của khách hàng quốc tế đối với sản phẩm cá biển nuôi. Trong đó, cần tập trung vào vấn đề sản lượng cần thiết, yêu cầu chất lượng, yếu tố phát triển bền vững và những vấn đề cần xem xét khi chuyển từ ngành nuôi quy mô tương đối nhỏ sang sản xuất lớn” - ông Lucas Manomaitis nói.

Để ngành nuôi cá biển phát triển trong thời gian tới, đại diện VSA cho rằng, cần hoàn thiện cơ chế chính sách quốc gia để thu hút đầu tư cũng như hỗ trợ ngành phát triển bền vững; trong đó, tập trung vào một số giải pháp như: bổ sung trang trại nuôi cá biển công nghiệp và hoạt động nuôi cá biển vào danh mục được hưởng quyền lợi theo Nghị định 67/2014/NĐ-CP của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản; thành lập nhóm chỉ đạo nuôi cá biển công nghiệp; thiết lập và thực hiện chương trình giám sát và kiểm tra môi trường nuôi cá biển, chương trình tái tạo môi trường sinh thái biển. “Đặc biệt là phải phát triển các chương trình, dự án nuôi cá biển trên phạm vi rộng, không để lãng phí tài nguyên” - Chủ tịch của VSA nói thêm.

Còn khó khăn từ nhiều phía

Theo nhiều chuyên gia, ngoài việc khai thác đánh bắt thì điều kiện tiên quyết trong việc thực hiện mục đích đạt 8 tỉ USD từ xuất khẩu cá biển là phải chủ động nuôi trồng. Tuy nhiên, còn nhiều khó khăn trong triển khai rộng ngành nghề này ở nước ta.

Theo TS Lê Văn Khôi, Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 1 thì con giống, thức ăn, thị trường tiêu thụ, suy giảm môi trường, biến đổi khí hậu… và sự xung đột lợi ích với ngành khác là hàng loạt rào cản mà các doanh nghiệp đầu tư cần phải vượt qua.

“Việc sản xuất con giống ở quy mô nhỏ lẻ, trong khi còn phụ thuộc nguồn nhập khẩu tiểu ngạch sẽ dẫn tới sự thiếu hụt con giống cả về số con và chất lượng giống, cũng như không đáp ứng được yêu cầu mùa vụ. Thức ăn cho đối tượng nuôi cá biển không thể phụ thuộc mãi vào nguồn cá tạp, trong khi thức ăn công nghiệp chưa được phát triển đúng mức”, TS Khôi cho hay.

Hiện tại, theo Tổng cục Thủy sản, có tới 80% thức ăn thủy sản là nhập khẩu hoặc do doanh nghiệp FDI sản xuất. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ sản phẩm nuôi cá biển cũng đang là thách thức cho sự phát triển bền vững của nghề này. Hiện, sản phẩm nuôi trồng thường ở dạng tươi sống và chủ yếu xuất khẩu tiểu ngạch. Các nhà máy chế biến trong nước hầu như không tham gia mắt xích tiêu thụ sản phẩm nuôi cá biển.

Trong khi đó, khó khăn về đầu tư chế biến thức ăn chăn nuôi cũng không dễ dàng giải quyết khi mà quy mô đầu tư theo mong muốn của người nuôi với nhà đầu tư không tương thích với nhau. Một chuyên gia của USSEC lấy dẫn chứng, trong khi các hộ nuôi hay doanh nghiệp chỉ muốn đầu tư 0,5-2 triệu USD thì nhà đầu tư nuôi thủy sản biển lại mong muốn quy mô ở mức 25-50 triệu USD.

Để phát triển ngành công nghiệp nuôi cá biển, Việt Nam cần xây dựng quy hoạch công nghiệp nuôi cá biển đến năm 2030, tầm nhìn 2050 và cần ban hành một nghị định về khuyến khích nuôi cá biển cùng với các chính sách ưu đãi đầu tư và tín dụng và có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa công nghiệp nuôi cá biển với công nghiệp dầu khí, quốc phòng.

Theo thống kê của VASEP, ước tính sản lượng khai thác thủy sản 4 tháng đầu năm 2017 đạt 1.005,7 nghìn tấn, tăng 5,7% so với cùng kỳ năm 2016. Trong đó khai thác biển ước đạt 959,7 nghìn tấn, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước. Khai thác nội địa ước đạt 46 nghìn tấn, giảm 0,6% so với cùng kỳ năm 2016.

An An