Thứ sáu 31/03/2017 01:35

Ferdinand Magellan - nhà hàng hải tiên phong và những điều chưa biết

06:55 | 27/02/2017

|
Fernao de Magalhaes, thường được biết đến dưới tên tiếng Anh là Ferdinand Magellan (mùa xuân 1480 - 27-4-1521), là nhà thám hiểm hàng hải nổi tiếng người Bồ Đào Nha, với chuyến hải trình lịch sử trong khoảng thời gian từ 1519-1522, chuyến đi đầu tiên bằng đường biển của con người từ Đại Tây Dương đến Thái Bình Dương. Song có không ít điều thú vị không hẳn ai cũng biết về nhà hàng hải đầu tiên khởi xướng việc đi vòng quanh trái đất, điều vốn “không tưởng” thời bấy giờ.

Người đặt tên cho biển Thái Bình Dương

Eo biển Magellan là tuyến đường biển nằm ở phía nam của lục địa Nam Mỹ và phía bắc của Đất Lửa (tức một nhóm đảo ở Chi Lê). Đây là tuyến hàng hải quan trọng nhất nối giữa hai đại dương rộng lớn là Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Eo Magellan rất khó đi bởi độ hẹp, hướng gió và hải lưu khá... “khó lường”.

Eo Magellan có độ dài 570km, độ sâu mỗi nơi một khác - nơi nông nhất chỉ 20m, nơi rộng nhất là 33km và hẹp nhất khoảng 3km.

Ferdinand Magellan, như trên đã nói là người châu Âu đầu tiên đặt chân tới đây vào ngày 1-11-1520. Ông đặt tên cho eo biển này là “Estrecho de Todos los Santos” hay “Eo biển Tousaint”. Khi hải thuyền của Magellan tới Philippines năm 1521 thì Magellan bị giết, và người ta đặt tên ông cho eo biển quan trọng này để tưởng nhớ nhà hàng hải đầy dũng khí.

ferdinand magellan nha hang hai tien phong va nhung dieu chua biet
Sơ đồ hành trình vòng quanh thế giới của Magellan

Đến nay, các sử gia vẫn tranh cãi về việc Magellan có nên được coi là nhà thám hiểm đầu tiên đã đi vòng quanh thế giới bằng đường biển hay không. Song có ý kiến cho rằng, thực chất thuyền trưởng Ferdinand Magellan là nhà hàng hải góp công không nhỏ trong chuyến hải trình lịch sử trên. Ông đã khởi hành chuyến đi vượt qua eo biển Nam Mỹ nguy hiểm và băng qua Thái Bình Dương, nhưng lại bị giết chết trong một trận chiến (Mactan) ở Philippines. Bởi vậy, tuy là người khởi xướng song Magellan lại không đến được đích của cuộc hành trình. Trong số hơn 200 thủy thủ khởi hành trên 5 con tàu do Magellan chỉ huy, chỉ còn 18 người trở về Tây Ban Nha vào năm 1522. Nhà hàng hải xứ Basque, Juan Sebastian Elcano đã chỉ huy thủy thủ đoàn sau cái chết của Magellan.

Biển Thái Bình Dương (tiếng Latinh là “Mare Pacificum”), đại dương lớn nhất thế giới, bao phủ 1/3 bề mặt trái đất với diện tích 179,7 triệu km2 - được đặt tên bởi chính Magellan. Ông gọi đây là “Mar Pacifico” (tiếng Bồ Đào Nha) - có nghĩa là “Biển bình yên” (Peaceful sea).

Người hầu bị thất sủng của Hoàng gia Bồ Đào Nha?

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hiến Lê từng có bài viết khắc họa ý chí sắt đá và hoài bão của nhà hàng hải Ferdinand Magellan khi còn là một người lính trẻ tuổi. Ông viết: “Sử không chép rõ thiếu thời của Magellan. Người ta chỉ biết ông sinh năm 1480 ở Oporto, trong một gia đình có chút máu quý phái. Vì là một người lính vô danh, ông phải làm mọi việc vặt, song do thông minh, ông tìm hiểu nhiều về nghề hàng hải, địa lý, thiên văn, tâm lý”.

Trong một lần tới tỉnh Malacca - hồi đó là một đô thị sầm uất, nơi gặp gỡ của những tàu từ Trung Hoa, Ba Tư tới nên có đủ các mặt hàng quý như: gia vị Molengus, đồ sứ, gấm vóc Trung Hoa, ngà voi Xiêm, ngọc thạch Tích Lan, trầm hương Timor, thảm Arập, hồ tiêu Malabar và nô lệ của Borneo; Magellan thấy được sự giàu sang rực rỡ của phương Đông và khát khao tới được miền đất rực rỡ nơi xa xôi bắt đầu manh nha từ đó.

Song, có tài liệu chép rằng, cha của Magellan là ông Rodrigo de Magalhães và mẹ là bà Alda de Mesquita. Khi cả cha và mẹ đều mất ở tuổi lên 10, F. Magellan đã trở thành người hầu của Hoàng Hậu Leonor thuộc Hoàng gia Bồ Đào Nha.

Tháng 3-1505, ở tuổi 25, Magellan đăng ký phục vụ trên một hạm đội gồm 22 chiến thuyền của Bồ Đào Nha. Ông phục vụ trong hạm đội này trong 8 năm và đã tham gia một số trận đánh và bị thương trong trận Cannamore năm 1506.

Năm 1509, Magellan tham gia trong đoàn chiến thuyền của Diogo Lopes de Sequira đánh chiếm vùng đất Malaca, Malaysia. Tháng 9 năm đó, đoàn chiến thuyền của Bồ Đào Nha bị phục kích và buộc phải rút lui. Trong chiến dịch đó, Magellan đóng một vai trò quan trọng, cảnh báo và cứu thoát được Francisco Serrao, là một thuyền trưởng trong hạm đội, đồng thời cũng là anh em họ của mình. Magellan được vinh danh và thăng cấp.

Tuy vậy, sự nghiệp của Magellan không được thuận buồm xuôi gió ở đất Bồ Đào Nha. Sau một lần tự ý rời tàu mà không được phép, Magellan không còn được sủng ái nữa. Tiếp đó trong một trận dánh ở Morocco, ông bị thương ở chân và trở thành phế tật vĩnh viễn. Cũng trong thời gian này, có kẻ gièm pha với triều đình rằng, Magellan có những hoạt động buôn bán bất hợp pháp với người Moors. Mặc dù sau đó những cáo buộc này được chứng minh là không có cơ sở, tuy nhiên từ tháng 5-1514 ông vẫn không được tin dùng trở lại. Năm 1515, Magellan chỉ được đề nghị giữ một chân thủy thủ bình thường trên một chiến thuyền của Bồ Đào Nha và vì lòng tự trọng, ông đã từ chối tham gia chiến thuyền này.

Năm 1517, ông “có thái độ bất kính” đối với nhà vua Manuel I của Bồ Đào Nha, nguyên do là hết lần này tới lần khác nhà vua từ chối đề nghị của Magellan về việc tìm đường sang phương Đông.

Magellan ngầm cảm thấy ông không thể thực hiện được những ước mơ của mình trên chính quê hương Bồ Đào Nha. Ông tìm sang quốc gia láng giềng Tây Ban Nha, cũng là đối thủ cạnh tranh của Bồ Đào Nha trong những cuộc viễn chinh tìm đường đến các thuộc địa, các thị trường mới.

Ngày 22-3-1518, nhà vua Tây Ban Nha Charles I sắc phong cho F. Magellan và R. Faleiro - một nhà thiên văn học là “thuyền trưởng” chỉ huy chiến dịch mở “con đường gia vị”. Để khuyến khích Magellan và cộng sự của ông, nhà vua Tây Ban Nha đã thỏa thuận cho họ được hưởng nhiều đặc quyền, đặc lợi như được độc quyền sử dụng con đường mà họ tìm ra trong 10 năm; được phong làm Thống đốc những vùng đất, hòn đảo mà họ phát hiện ra, được hưởng 1/5 số của cải thu được từ chuyến đi và nhiều quyền lợi khác nữa khi tìm ra được con đường này. Và Magellan lên đường.

Sự thật nghiệt ngã

Lịch sử ghi lại rằng, dù là cuộc “viễn chinh” bằng đường biển đầu tiên đi tìm “những hòn đảo gia vị” trong huyền thoại phương Đông dưới danh nghĩa đoàn thuyền của nhà vua Tây Ban Nha, song đoàn thủy thủ của Ferdinand Magellan có thành phần đa quốc gia. Phần lớn các thủy thủ là người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, nhưng cũng có sự góp mặt của người Hy Lạp, Anh, Pháp, Đức và thậm chí cả Bắc Phi.

Ferdinland Magellan là người Bồ Đào Nha nhưng lại nhận tài trợ chuyến du hành từ vua Charle I của Tây Ban Nha. Điều này xúc phạm đến vua Manuel I của Bồ Đào Nha, vì vậy vua Bồ Đào Nha coi ông là kẻ phản bội đất nước, đồng thời cử gián điệp phá hỏng công tác chuẩn bị của Magellan cho chuyến thám hiểm, thậm chí ra lệnh phá hoại tài sản của gia đình ông và nỗ lực ám sát ông.

Chưa hết, vua Manuel I còn ra lệnh cho 2 nhóm thuyền của Bồ Đào Nha đuổi theo hạm đội của Magellan với hy vọng bắt được người thủy thủ lão luyện và đưa ông quay trở về quê hương.

Trong suốt hải trình dài dặc đi vào huyền thoại của Magellan, nhiều thủy thủ bị chia rẽ về ý chí, nổi loạn và bỏ trốn. Hầu hết các thủy thủ Tây Ban Nha của Magellan đều cảm thấy “phẫn nộ” khi bị dẫn dắt bởi người thuyền trưởng Bồ Đào Nha. Có không dưới 2 cuộc nổi loạn của các thủy thủ trước khi con tàu cập Thái Bình Dương. Chưa hết, có tới 3 trong số 5 con tàu “quay lưng” lại với thuyền trưởng Magellan trong tháng 4-1520. Thế nhưng, Magellan và những thủy thủ trung thành với ông cuối cùng cũng ngăn được các cuộc nổi dậy.

Có những đồn đoán khá thú vị rằng, Magellan đã phải chiến đấu với những “người khổng lồ” ở biển Nam Mỹ trong hải trình dài dặc tới miền đất hứa. Chuyện kể rằng, khi đoàn thuyền tới gần Argentina, có thủy thủ báo cáo đã gặp những người đàn ông cao 8 feet trên những bãi biển Patagonia. Các nhà sử học phỏng đoán rằng, gã khổng lồ được nhắc tới trong câu chuyện này trên thực tế là người của bộ tộc Tehuelche - một bộ tộc cao theo gen của Ấn Độ có nguồn gốc từ miền nam Chile và Argentina.

Trần Quân