Thứ sáu 26/05/2017 03:12

Các loài động vật biển trước nguy cơ đại tuyệt chủng mới

07:00 | 03/04/2017

|
Times of India dẫn một nghiên cứu mới nhất của các nhà khoa học đến từ Trường Đại học Stanford, Mỹ chỉ ra rằng: Trong nhóm và phân họ của các loài động vật biển, những loài có kích thước lớn hiện có rủi ro tuyệt chủng lớn hơn rất nhiều. Tại sao lại có điều tưởng chừng... “ngược đời” này?

Cuộc đại tuyệt chủng lần thứ 6?

Lịch sử trái đất từng trải qua 5 cuộc đại tuyệt chủng, khiến nhiều loài sinh vật... biến mất hàng loạt. Lần tuyệt chủng gần với hiện tại nhất xảy ra cách đây khoảng 65 triệu năm.

Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, rất nhiều chuyên gia đã cho rằng trái đất đang bước vào thời kỳ đại tuyệt chủng lần thứ 6, khi có quá nhiều loài động vật biển đang ở bên bờ vực của sự tuyệt chủng.

Tiền lệ lịch sử tuyệt chủng chỉ ra rằng, những sinh vật có kích thước nhỏ có khả năng tồn tại thấp hơn, nói một cách gần gũi và dễ hiểu thì “cá lớn thường... nuốt cá bé”, vừa để chỉ một quy luật sinh tồn trong tự nhiên, vừa để thấy cơ hội sống của những loài động vật nhỏ hơn bao giờ cũng ít hơn.

cac loai dong vat bien truoc nguy co dai tuyet chung moi
Một chú hải cẩu đang bị mắc kẹt bởi những sợi dây thừng bỏ đi

Thế nhưng, theo đại diện nhóm nghiên cứu đến từ Đại học Stanford, nhà cổ sinh học Jonathan Payne thì hiện nay, tỷ lệ những loài có kích thước lớn đứng trước nguy cơ tuyệt chủng đang gia tăng rất nhanh.

Cụ thể, những loài có kích thước trung bình khoảng 1cm thì hầu như không đối mặt với bất kỳ nguy cơ tuyệt chủng nào. Song kích thước của các loài động vật biển càng lớn, nguy cơ tuyệt chủng càng cao: Ví dụ đối với loài có kích thước trung bình 10cm - nguy cơ tuyệt chủng là 23%, đối với loài có kích thước trung bình 1m - nguy cơ tuyệt chủng là 40%, đối với loài kích thước trung bình 10m, nguy cơ rất lớn - 86%.

Cần nói thêm, những động vật biển này đang nằm trong Sách Đỏ cần được bảo vệ, dựa trên những quy định về nguy cơ tuyệt chủng được đưa ra bởi Liên minh Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN).

Đơn cử như loài cá voi xanh, không chỉ là loài động vật biển lớn nhất hiện nay, có kích thước gần 40m nhưng lại đang nằm trong danh sách hàng đầu về nguy cơ tuyệt chủng của IUCN. Cá voi xanh hiện đang đối mặt với sự sụt giảm về số lượng tới 90% trong 3 thế hệ gần nhất. Trong khi đó, loài cá có tên là bristlemouths chỉ có độ dài 8cm, có khả năng phát quang sinh học, là loài có số lượng rất lớn lên tới hàng... ngàn tỉ con đang sống trong các lòng đại dương.

Nhà cổ sinh học Jonathan Payne cho biết, ở thời kỳ Đại tuyệt chủng lớn 65 triệu năm trước, đã giết chết các loài khủng long trên mặt đất nhưng lại không làm ảnh hưởng đến các loài động vật kích thước lớn dưới biển. Điều này không giống với những gì đang diễn ra hiện nay.

Mặc dù nghiên cứu trên chưa chỉ ra các tác động nội tại trong lòng đại dương, nhưng họ thẳng thắn cho rằng, nguyên nhân dẫn đến quá trình này không ai khác là do con người.

Cụ thể, theo nhà khoa học Payne, những khủng hoảng trong sự đa dạng sinh học hiện nay chủ yếu do: Việc đánh bắt cá và hải sản quá mức, nhiệt độ đại dương ấm lên và nồng độ axit tăng cao. Hoạt động của con người đã làm cho các động vật biển trở nên khó tồn tại hơn.

Daily Mail dẫn lời Tiến sĩ Boris Worm, nhà Hải dương học thuộc Trường Đại học Dalhousie, Canada cho rằng, một cuộc khủng hoảng đa dạng sinh học đang diễn ra hiện nay. “Chúng ta đã từng có những vụ tuyệt chủng hàng loạt trong quá khứ. Nhưng lần này là một trải nghiệm hoàn toàn khác”, ông nói.

“Thật đau đớn khi biết rằng nhiều loài động vật sẽ biến mất trong một vài thế hệ nữa”, Tiến sĩ Worm nói.

Con người đã “giết chết” đại dương như thế nào?

Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ NASA cho công bố một đoạn clip diễn tả đường đi của rác thải dưới đại dương, dựa trên quan sát về dòng chảy đại dương trong suốt 35 năm - từ năm 1975 đến 2010. Cụ thể, các nhà khoa học đã thả những chiếc phao tại các địa điểm khác nhau rồi quan sát các dòng chảy đại dương và nhận thấy rằng: Rác thải được các dòng hải lưu “đưa đi”, tụ tập lại thành 5 “hòn đảo rác” khổng lồ tại các đại dương trên thế giới.

Theo đó, cứ mỗi năm, loài người thải ra biển tới 8 triệu tấn rác - con số đủ để đổ đầy 5 túi rác trên mỗi 30cm dọc theo các bờ biển trên trái đất. Trong số này có chai nhựa, túi nilon, các vật dụng bằng nhựa - chất liệu gần như không thể phân hủy ngoài tự nhiên. Có ý kiến còn cho rằng, số rác thải mỗi năm có thể lên tới 12,7 triệu tấn, nếu tính cả lượng rác đã chìm xuống đáy biển.

Trang mạng onegreenplanet.org dẫn thông tin cho hay: Có khoảng 100 triệu tấn đồ dùng nhựa được tạo ra hằng năm và khoảng 10% trong số này sẽ kết thúc “vòng đời” của chúng trong lòng đại dương.

Điều này không quá khó hiểu, bởi rác thải nhựa trôi ra biển từ các thành phố, các bãi chôn lấp, trong các thùng chứa rơi khỏi tàu thuyền khi gặp bão… Nhưng đáng nói là các loài thủy sinh vật, chim và cá biển thường nuốt nhầm rác nhựa vì lầm tưởng đó là thức ăn. Kết cục là những động vật này nhiều khả năng sẽ chết do nghẽn hệ tiêu hóa, thậm chí bị nhiễm các độc tố có trong nhựa.

Đơn cử, thống kê cho thấy 90% số lượng chim hải âu bị chết tại Bắc Hải (vùng biển phía bắc Đại Tây Dương) đều có túi nilon hay đồ nhựa trong dạ dày. Các nhà nghiên cứu Na Uy mới đây đã vô cùng kinh ngạc khi phát hiện hơn 30 chiếc túi nilon và nhiều loại rác thải nhựa trong dạ dày của một con cá voi mắc cạn ở vùng nước nông thuộc đảo Sotra, phía tây nước này. Ngoài ra, sức khỏe con người có thể bị ảnh hưởng nếu ăn những con cá từng nuốt đồ nhựa.

Chưa hết, các dòng chảy hóa chất từ các nông trại trên thế giới là nguyên nhân gây ra tới… 4.000 “vùng chết” khắp thế giới. Theo đó, việc con người sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học tại các nông trại nhằm nâng cao năng suất gieo trồng đã tăng gấp 26 lần trong 50 năm qua. Đáng nói là các hóa chất tồn dư từ hoạt động này của con người ngấm dần vào suối, sông, mạch nước ngầm… rồi trôi ra biển. Các loài động vật biển ăn phải và chết hàng loạt.

Tiếp đến là ô nhiễm tiếng ồn. Khó có thể tưởng tượng chính âm thanh tạo ra từ tàu thuyền, các thiết bị siêu âm, giàn khoan dầu… có thể lan xa tới hàng km. Chúng gây rối loạn hoạt động di cư, săn mồi và sự sinh sản của các loài động vật biển.

Thống kê cũng cho thấy, hoạt động du lịch biển gây tổn hại ghê gớm tới môi trường biển, bởi các tàu đổ ra đại dương khoảng 1 triệu lít nước thải mỗi ngày. Không khó để hình dung trong các tạp chất đó chứa một loạt vi khuẩn, mầm bệnh, chất thải y tế, chất tẩy rửa, kim loại nặng… Động vật biển dù to lớn đến đâu cũng khó có thể tồn tại trong một môi trường nước như thế.

Cuối cùng là những cơn mưa axit. Mưa axit hình thành do sự kết hợp của các oxit phi kim và nước. Nước có sẵn trong tự nhiên, còn các oxit được thải ra từ hoạt động của con người, đặc biệt là việc sử dụng các loại nhiên liệu như than đá, dầu mỏ và các nhiên liệu tự nhiên khác... Phần lớn lượng oxit phi kim đến từ khí thải của các nhà máy công nghiệp.

Mưa axit ảnh hưởng xấu tới các thủy vực (ao, hồ), cũng như đe dọa các khu rừng. Chúng rửa trôi hoàn toàn những chất dinh dưỡng và những vi sinh vật có lợi, làm yếu đi sức đề kháng của cây cối. Mưa axit cũng đã tận diệt nhiều loài động vật biển, phá hủy sự cân bằng sinh thái môi trường nói chung, môi trường biển nói riêng.

Cá heo California - một loài động vật biển có vú quý hiếm đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng vô cùng cao. Chúng sống ở các đầm phá nông, đục dọc theo các bờ biển. Cũng bởi đặc tính này mà chúng thường bị mắc vào lưới của ngư dân. Thống kê cho thấy, năm 1997, có khoảng 600 cá thể cá heo California, nhưng đến tháng 11 năm ngoái, con số này chỉ còn vỏn vẹn 30 con.

T.Quân